یوې کاناډايۍ موسسې د ماشومانو لپاره له طالبانو سره د ۳۹۰ زره ډالرو هوکړه لاسلیک کړه

په زابل کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه راستنو شویو کډوالو ته د استوګنې نمرو د وېش دویم پړاو پیل کړی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د زابل په شېخ متي بابا ښارګوټي کې یې ۴۳۲۱ جریبه ځمکه ځانګړې کړې او شاوخوا ۵ زره کورنیو ته به د دایمي استوګنځایونو او اړینې عامه اسانتیاوې برابرې شي.

طالبانو ویلي، چې په یاد ښارګوټې کې به شل جوماتونه، دوه لیسې، اته لومړني ښوونځي، ۱۶ مدرسي، ۳ روغتونونه، ۲۵ تفریحي پارکونه او یو لوی عیدګاه جومات به ولري.

په زابل کې د طالبانو د ولایت د دفتر رییس قدرت‌الله بدري وايي: «ګاونډیو هېوادونو له موږ سره داسې چلند وکړ، چې زموږ هغه مظلوم وروڼه چې هلته یې په ۱۰ یا ۱۵ روپیو کې ژوند کاوه او ځان ته یې یو کار برابر کړی و، په زور واېستل شول. زموږ مشرانو خپله حوصله له لاسه ورنه کړه او لاس په کار شول. دلته د کډوالو ښه هرکلی وشو».

د یادولو ده، چې کډوال د استوګنې لپاره د ځمکو ترلاسه کولو ته خوښ دي، خو له طالبانو غوښتنه کوي چې د کورونو په جوړولو کې هم ورسره همکاري وکړي.

نوموړي د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) په دې مرکه کې وویل، چې امریکا طالبان په مالي توګه تمویلوي او د دغې ډلې پر خلاف د یاد هېواد د سیاستوالو او شخصیتونو څرګندونې غولونکې دي. د محقق په خبره: «باور مې دا دی چې پر طالبانو هېڅ ډول فشار نشته او نه و. هره میاشت چې پنځه سوه مېلیونه ډالر یا ۴۸۰مېلیونه ډالر پیسې یې طالبانو ته ورکړي دي،‌ که دا فشار بلل کېږي دا بیا بېل بحث دی».

دا سیاستوال وایي، دی باور لري چې امریکا اوس مهال پر طالبانو هېڅ ډول فشار نه دی وارد کړی. د اسلامي‌ وحدت ګوند د مشر په وینا، امریکا ته د افغانانو هېڅ ډول خیر نه رسېږي او لویه ښېګڼه به یې دا وي، چې د طالبانو ملاتړ ونه‌کړي او نه هم دا ډله تجهیز کړي. د محقق په باور، امریکا دې طالبانو سره تعامل نه کوي او افغانان باید خپله پر طالبانو فشارونه ډېر کړي.

نوموړي وویل: «له نورې نړۍ څخه زموږ هیلې پرې شوي دي. پر طالبانو باید سیمه‌ییز فشارونه ډېر شي، څو مذاکراتو ته حاضر شي او یا هم د طالبانو رژیم نسکور شي، څو د خلکو په رایو افغانستان کې نظام رامنځته شي». دې پخواني چارواکي ټینګار کړی، چې د افغانستان دننه د طالبانو خلاف د افکارو بسیج لپاره یې هڅې پیل کړي او پر کابل د واکمن رژیم د نسکورېدو لپاره یې خپل فرهنګي او ډول ډول فعالیتونه پیل کړي دي.

تر دې دې دمخه هم یو شمېر افغان چارواکو د طالبانو د رژیم نسکورولو لپاره پر نړۍوالو او سیمه‌ییزو فشارونو ټینګار کړی دی. همدا راز پر کابل د واکمنو خلاف یو شمېر وسله‌والې جبهې هم فعالې شوي چې له دغه ډلې سره د «ازادۍ» تر نومونو لاندې جنګېږي.

د طالبانو تر ادارې لاندې د برېښنا شرکت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دغې ادارې مشر د یوه ترکي شرکت له مسوول سره په لیدنه کې د اوبو د برېښنا (هایډرو پاور) په برخه کې د پانګونې، د تجهیزاتو د ترمیم او نوي کولو او د عصري ټېکنالوژۍ پر مټ د نوې کېدونکې برېښنا د سیسټمونو پر نصبولو خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ترکیې د یوې کمپنۍ مسوول غواړي په افغانستان کې د اوبو له سرچینو څخه د برېښنا د تولید، د شته تولیدي سرچینو د ټوربینونو د رغونې، د نویو عصري او لوړ ظرفیت لرونکو ټوربینونو د نصب او همداراز د تخنیکي کارکوونکو د ظرفیت لوړولو په برخو کې پانګونه وکړي.

طالبانو ویلي، چې یادې ترکي کمپنۍ ته یې د برېښنا او برېښنايي تجهیزاتو د تولید برخو کې د پانګونې لپاره د همکارۍ او اسانتیاوو رامنځته کولو برخو کې د همکارۍ ډاډ ورکړی دی.

که څه هم افغانستان د اوبو برېښنا د تولید ګڼ فرصتونه لري، خو لا هم د افغانستان د برېښنا ډېره تکیه پر وارداتي برېښنا ده او طالبان نه دي توانیدلي، چې د تولیدي برېښنا له فرصتونو په سمه توګه استفاده وکړي.

نوموړي ټینګار وکړ، چې ایران د متقابل درناوي پر بنسټ د خبرو اترو لپاره چمتو دی، خو که پرې فشار واچول شي، نو داسې بې‌ساری غبرګون به وښيي چې ساری به ونه لري. ډونالډ ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ ایوا ایالت کې د وینا پر مهال وویل، یو «ستر پوځي سمندري ځواک» د «قدرت، چټکتیا او روښانه موخې» سره د ایران پر لور روان دی.
هغه وایي، دا سمندري ځواک چې د «ابراهام لینکن» هوايي بېړۍ یې مشري کوي، له هغه ځواک څخه هم لوی دی، چې پخوا ونزوېلا ته استول شوی و.

ټرمپ زیاته کړه، لکه څنګه چې په ونزوېلا کې عمل وشو، دا ځواک «چمتو، لېوال او وړ» دی چې که اړتیا پېښه شي، خپله دنده به په «چټکۍ او زور» سره ترسره کړي. د امریکا ولسمشر هیله وښوده چې تهران به «ژر تر ژره» خبرو ته کېني او د یوه «منصفانه او عادلانه» تړون پر سر به سلا ته ورسره ورسېږي؛ هغه تړون چې د ده په وینا، موخه یې دا ده چې ایران اټومي وسلو ته لاسرسی پیدا نه کړي او دا تړون به «د ټولو لورو په ګټه» وي.

ټرمپ خبرداری ورکړ، چې وخت په ختمېدو دی او وضعیت بېړنی شوی دی.

په همدې حال کې د ایران د اسلامي جمهوریت د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د چهارشنبې په ورځ وویل، چې په وروستیو ورځو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ هېڅ اړیکه نه ده نیول شوې او د خبرو کوم رسمي وړاندیز هم نه دی شوی.
هغه وویل: «ځینې هېوادونه د منځګړو په توګه هڅې کوي او زموږ اړیکې ورسره روانې دي».

له بلې خوا، امریکايي رسنۍ اکسیوس د دې هېواد د چارواکو له قوله لیکلي چې دا مهال د امریکا او ایران ترمنځ هېڅ جدي مذاکرات نه تر سترګو کېږي. د سعودي عربستان، ترکیې او قطر په ګډون ځینو هېوادونو له دواړو لورو سره اړیکې نیولې او پیغامونه یې تبادله کړي دي.

اکسیوس همداراز لیکلي، ډونالډ ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان سره د ایران په اړه خبرې کړې دي او عباس عراقچي بیا د چهارشنبې په ورځ د ترکیې، قطر او سعودي عربستان د بهرنیو چارو له وزیرانو سره ټلیفوني خبرې کړې دي.

همداراز، افغانان د ۷۸،۸ سلنې د منلو له کچې سره د هغو ملیتونو له ډلې دي چې د نړۍوال ملاتړ د ترلاسه کولو تر ټولو لوړ چانس لري.

له افغانستان وروسته، د کانګو ډیموکراټیک جمهوریت د ۱۳ زره او ۲۰۰ غوښتنلیکونو، هایټي د ۱۲ زره او ۶۰۰ او اوکراین د ۱۲ زره او ۳۰۰ دوسیو په ثبتولو سره په فرانسه کې د پناه غوښتونکو له سترو سرچینو څخه دي.

د فرانسې د پناه‌غوښتنې د ملاتړ ادارې د شمېرو له‌مخې، یوازې دغه څلور هېوادونه د ۲۰۲۵ کال د ټولو ثبت شویو پناه غوښتنلیکونو له یوې پر درېیمې څخه زیات جوړوي.

دا په داسې حال کې ده، چې په عمومي ډول په فرانسه کې د پناه غوښتنلیکونو شمېر د تېر کال په پرتله کم شوی، خو د دوسیو د منلو کچه په څرګند ډول لوړه شوې ده.

د راپور له‌مخې، د ۲۰۲۵ کال تر پایه پورې په فرانسه کې ټول‌ټال ۱۴۵ زره او ۲۱۰ د نړۍوال ملاتړ غوښتنلیکونه ثبت شوي دي.

دغه شمېر د ۲۰۲۴ کال په پرتله شاوخوا ۵،۵ سلنه کمښت ښيي.

د فرانسې د پناه‌غوښتونکو د ملاتړ ادارې په وینا، دا د ۲۰۲۰ کال د کرونا وبا له پیل راهیسې دویم پرله‌پسې کال دی چې د پناه غوښتونکو شمېر راکمېږي.

د دې شمېرو له‌مخې، په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۴۱ سلنه د پناه غوښتنلیکونه د لومړنۍ ارزونې په پړاو کې د فرانسې د پناه ادارې له خوا منل شوي دي.

دغه شمېر ښيي، چې د پناه غوښتونکو د بریالیتوب چانس د تېر کال په پرتله لوړ شوی دی.

سربېره پر دې، د هغو کسانو په ګډون چې د لومړني رد وروسته یې په محکمه کې بریالی اعتراض کړی، په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۷۹ زره کسانو په فرانسه کې پناه یا نړۍوال ملاتړ ترلاسه کړی دی.