د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس خبر ورکړی، چې د بغلان ولایت د بورې فابریکې سږ کال ۱۲۰ ټنه بوره تولید کړې ده. د یادې فابریکې مسوولینو ویلي، دوی هرکال د بورې د تولید کمپاین پیلوي او سږکال هم د ۸۰۰ ټنه لبلبو څخه دغه اندازه بوره ترلاسه شوې ده.
دوی زیاته کړې، دغه فابریکه سره له دې چې فعاله ده؛ د خامو موادو د کمښت له امله یوازې په کال کې یوځل بوره تولیدولای شي. راپور ښيي، چې دغه فابریکه د ۲۴ ساعتونو په اوږدو کې د ۵۰۰ ټنه لبلبو د پروسس وړتیا لري.
په پاکستان کې د بېلابېلو پوهنتونونو یوشمېر افغان زدهکړیالان وایي، د ویزې ستونزې او د اوسېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې زدهکړې له جدي ننګونو سره مخ کړې دي. د دغه زدهکړیالانو په وینا؛ د تحصیلي ویزو د ورکړې لړۍ بندېدو له امله د نیول کېدو او جبري ستنېدو له ګواښ سره مخ دي.
یو افغان زدهکړیال چې د ویزې موده یې د پای ته رسېدو په درشل کې ده، افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي: «زما ویزه د ختمېدو په حال کې ده او اصلي وېره دا ده، که سیستم بند وي؛ نو ویزه به څنګه تمدید کړم. دا اندېښنه تل له موږ سره وي».
د هغه وینا؛ د ویزې د نهلرلو وېرې ډېری افغان زدهکړیالان دې ته اړ اېستي، چې یوازې له لیلې څخه پوهنتون او له پوهنتون څخه لیلې ته له تګ پرته له هر ډول تګ راتګ ډډه وکړي او له علمي سفرونو، سمینارونو او ښوونیزو پروګرامونو څخه ځان وساتي.
هغه وایي: «زدهکړیالان د نیول کېدو او اېستل کېدو له وېرې جرأت نهکوي، چې د پوهنتون څخه بهر په علمي پروګرامونو کې ګډون وکړي». نوموړی زیاتوي، چې دغه وضعیت د زدهکړیالانو تمرکز په جدي ډول ګډوډ کړی دی: «هره ورځ د درسونو پر ځای، د مېشتېدو او ویزې تشویش د زدهکړیالانو ذهن ګډوډوي».
دغه زدهکړیال همدارنګه د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید بهیر له ستونزو هم یادونه کوي او ټینګار کوي، چې دغه ستونزې یوازې د سیستم له تړل کېدو سره تړاو نهلري. د هغه په وینا؛ ان د سیستم له بندېدو مخکې هم زدهکړیالان د ځانګړي سیستم له نشتوالي او پېچلو پروسو سره مخ وو.
هغه وایي: «زدهکړیالان اړ وو، چې د بهرنیو چارو وزارت مخې ته ساعتونه په کتار کې ودرېږي. ځکه جلا سیستم نه و، ځینې زدهکړیالان اړ اېستل کېده، چې د خپل نوبت مخکې کولو لپاره پیسې ورکړي؛ څو د درس وخت یې ضایع نهشي».
د نوموړي په وینا؛ پخوا د ویزې د پروسې یوه برخه انلاین وه؛ خو وروسته زدهکړیالان اړ شول چې د ویزې د ترلاسه کولو لپاره د پاکستان سفارت ته مرکه ورکړي، هغه بهیر چې لا ډېر وختنیونکی او پېچلی دی.
هغه وایي، دا مهال د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید پروسه د څو بېلابېلو ادارو لاسلیکونو ته اړتیا لري چې دا چاره د لا زیات ځنډ او لالهاندۍ لامل شوې ده. په همدې حال کې یوې افغان زدهکړیالې چې د امنیتي اندېښنو له امله یې نه غوښتل نوم یې یاد شي وایي، د مېشتېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې ورځنی ژوند سخت محدود کړی دی.
د هغې په وینا؛ ان په پوهنتون کې عادي تګراتګ هم ورته ستونزمن شوی دی. هغه وایي:« دا مهال اسناد نهلرم او د وېرې له امله حتا په اسانۍ د پوهنتون په انګړ کې هم نه وځم. هره شېبه داسې احساس کوم، چې ښايي ونیول شم».
نوموړې زیاتوي، سره له دې چې پوهنتون ته پولیس نهدي راغلي؛ خو د افغانانو د جبري اېستلو بهیر یې وېره زیاته کړې او د هغې د زدهکړې راتلونکی یې له ابهام سره مخ کړی دی. هغه وایي: «وېره لرم، چې زدهکړې مې نیمه پاتې نهشي. ټول وخت، زحمت او پیسې چې تر دې ځایه مې لګولي، ښايي ضایع شي».
د هغې په وینا؛ د همدې وېرې له امله یې یو شمېر دوستان نه افغانستان ته ستانه شوي او نه هم توانېدلي چې عادي ژوند ولري. د اقامتي ستونزو تر څنګ، افغان زدهکړیالان د کاري فرصتونو په برخه کې له تبعیض شکایت هم کوي.
د مرکه شوي زدهکړیال په وینا؛ ډېری افغان زدهکړیالان له کلونو زدهکړو وروسته سره له دې چې لوړې نمرې او په کاري مرکو کې ښه وړتیا لري، یوازې د افغانتابعیت له امله له ګومارنې پاتې کېږي.
هغه وایي: «افغان زدهکړیال چې لوړه فیصدي او قوي وړتیا ولري، یوازې د خپل تابعیت له امله نه ګومارل کېږي؛ خو پاکستانی زدهکړیال چې ټیټې نمرې هم ولري، هماغه دنده ترلاسه کولی شي».
افغان زدهکړیالان د پاکستان له حکومت او اړوندو ادارو غواړي، چې د ویزې او مېشتېدنې د ستونزو د حل لپاره یو روڼ، مشخص او پایدار مېکانېزم رامنځته کړي؛ څو وکولای شي له وېرې، تبعیض او لالهاندۍ پرته خپلو زدهکړو او راتلونکي ته دوام ورکړي.
د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې مرغومي میاشت کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۶۹۹زره او ۸۲۰ مټریک ټنه انتقالات شوي دي. د دغه وزارت په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي.
دغه وزارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) په خپرې کړې خبرپاڼه کې ویلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۴۶۶زره او ۳۲۸ ټنه، د اقینې بندر له لارې ۵۵زره او ۲۸۷ ټنه، د تورغونډۍ بندر له لارې ۸۷زره او ۴۲ ټنه او د خواف –هرات له لارې ۹۱زره او ۱۶۳ ټنه انتقالات شوي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ټولیز ډول په دغه انتقالاتو کې واردات او صادرات دواړه شامل وو. خبرپاڼې زیاته کړې، چې په دغه انتقالاتو کې نفتي، غیري نفتي او نور توکي هم شامل دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ د دغه انتقالاتو ۱۰۲۵ ټنه برخه صادرات جوړوي، چې لویه برخه یې وچه مېوه، کاني ډبرې او د انارو جوس دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خبر ورکړی، چې امیرخان متقي د ترکمنستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر رشید مرداوف سره د دوه اړخیزو ګټو، د سیمهییزې همکارۍ د پراختیا او د راتلونکي کال لپاره د دواړو هېوادونو ترمنځ پر پلانونو خبرې کړې دي.
دغه وزارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دغه خبرې د ویډيو کنفرانس له لارې شوې دي. متقي زیاته کړې، چې د ترکمنستان سره یې اړیکې د پراختیا په حال کې دي او دا مهال د دواړو هېوادونو ترمنځ پر ګډو پروژو عملي کار روان دی.
هغه ویلي:« د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د پرمختګ په لور روانې دي، په هرات کې د ټاپي پروژې عملي کار روان دی او د رېل پټلۍ د پلي کېدو په درشل کې یو».
خبرپاڼې د ترکمنستان د لومړي وزیر مرستیال او بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف په حواله کاږلي، چې نوموړي د ګډو اقتصادي پروژو پر پلي کولو، د دواړو هېوادونو د چارواکو د لیدنو او د راتلونکو پروګرامونو د ترسره کولو پر همغږۍ ټینګار کړی.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړه خواوو د سیمهییزې همکارۍ او ډیالوګ پیاوړتیا په ځانګړې توګه د افغانستان او منځنۍ اسیا هېوادونو په لور مهم او ارزښتناک ګام وباله.
د افغانستان د بشري حقونو او مدني ټولنو لسګونه بنسټونو په یوې ګډې اعلامیه کې د طالبانو لهخوا د ښځو او لږکیو پر وړاندې «سیسټماتیکې ځپنې، جنسیتي توپیر، غلامۍ او بشري جنایتونه» سخت غندلي او له نړۍوالې ټولنې یې غوښتي، چې دغه کړنې دې د بشریت ضد جنایت په توګه وپېژندل شي.
د دغه ۱۱۶ بنسټونو لهخوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، د طالبانو پالیسۍ او قوانین په قصدي او سازمان شوي ډول ښځې له ټولنیز، ښوونیز، کاري او عامه ژوند څخه اېستلې دي او مېلیونونه ښځې او نجونې یې له «تاوتریخوالي، جبري ودونو، کورني بند او د انساني کرامت له بشپړ محرومیت» سره مخ کړې دي.
په اعلامیه کې راغلي: «د طالبانو کړنو په سیسټماټيکه بڼه تفکیک او جنسیتي حذف نظام رامنځته کړی، چې د روم د اساسنامې له مخې د بشریت ضد ښکاره جنایت بلل کېږي».
اعلامیې همداراز د طالبانو د محاکمو جزایي اصولنامه «د ټولنیزو طبقو پر بنسټ د سزاوو سیستم» بللی او ویلي یې دي، چې دغه قانون غلامۍ ته مشروعیت ورکوي او د عدالت، برابرۍ او انساني حقونو ښکاره نقض دی.
د اعلامیې په یوه برخه کې ټینګار شوی: «دغه قوانین نه یوازې مذهبي تبعیض ته وده ورکوي؛ بلکې د عادلانه محاکمې حق لهمنځه وړي، د مخالفانو د وژنې اجازه ورکوي او د بشري حقونو ټول بنسټیز اصول تر پښو لاندې کوي».
لاسلیک کوونکو له نړۍوالې جزایي محکمې غوښتي، چې د طالبانو د مشرانو پر ضد خپلواکې او پراخې څېړنې پیل کړي او دغه کړنې دې په رسمي ډول د «بشریت ضد جنایت» او «جنسیتي توپیر» په توګه وپېژندل شي.
اعلامیه کې دا هم ویل شوي، چې طالبان باید د افغانستان د مشروع حکومت په توګه ونه پېژندل شي، پر مشرانو یې پراخ بندیزونه ولګول شي او د ښځو، نجونو او قربانیانو لپاره نړۍوال ملاتړ او پناه برابره شي.
دغه بنسټونو همداراز له ملګرو ملتونو، اروپایي ټولنې او امنیت شورا غوښتي، چې د افغانستان روان وضعیت دې په رسمي ډول وغندي او د دغه جنایتونو د ثبت او تعقیب لپاره یو خپلواک نړۍوال مېکانیزم جوړ کړي.
د ایران د خراسان رضوي والي غلام حسین مظفري د طالبانو د هرات والي اسلام جار سره په دوغارون پوله کې د یوې ناستې پرمهال د اقتصادي او سرحدي همکاریو په اړه خبرې کړې دي. غلام حسین مظفري ویلي، هڅه کوي د دوغارون- اسلامکلا ګمرک په سیمه کې په ترټولو غوره ګمرک بدل کړي.
د هغه په وینا؛ په اوسني وضعیت کې د ځانګړې عملي همکارۍ په اړه فکر کول او د پراختیا لپاره پلان لرل تر بل هر وخت اړین دي. نوموړي ټینګار کړی، دواړه خواوې هڅه کوي چې اقتصادي مسایلو ته په ودې ورکولو سره ټول سیاسي جنجالونه حل کړي.
هغه ویلي:« زه هیلهمن یم، چې په سیمه کې زموږ اقتصادي بحثونه دومره وده وکړي؛ څو نږدې ټولې هغه سیاسي مسلې چې موږ یې لرو د اقتصادي مسلو تر سیوري لاندې راشي».
د مظفري په خبره؛ د طالب چارواکو سره یو ځای د لاریو او موټرو د اسانه تګراتګ د پروسې پر ګړنديتوب هم کار روان دی. په دغه ناسته کې د هرات لپاره د طالبانو والي نوراحمد اسلام جار د ایران سره په اقتصادي، سوداګریزو، ټرانزيټ او ورته برخو کې د اسانتیاوو زیاتولو هيله ښودلې.
نوموړي د دوغارون پولې د ستراتيژيک ارزښت په اړه ویلي:« دغه پوله زموږ لپاره مهمه ده، د همدې ناستو له امله په بېلابېلو برخو کې پرمختګونه شوي. موږ هڅه کوو، چې په یاده سیمه کې د سوداګرو او موټرو لپاره څومره چې امکان ولري اسانتیاوې رامنځته کړو».