شهرزاد اکبر: جلاوطنه دیني عالمان باید د طالبانو جزایي «اصول‌نامه» د شریعت له پلوه وننګوي

یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره همداراز زیاته کړې ده، چې په دې مرستو کې غوړي، اوړه، وریجې، بوره، اش او مکروني شامل وو. همداراز د خوراکي توکو تر څنګ د دغو کورنیو ماشومانو او ښځو ته د ژمنیو جامو او نورو اړینو توکو د ورکړې خبره هم شوې ده.

دا مرستې داسې مهال کېږي چې د رسمي شمېرو له‌مخې، په تېر یوه کال کې له ۲مېلیونو څخه ډېر افغان کډوال له پاکستان او ایران څخه په جبري توګه ستانه کړای شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده. د راپورونو پر بنسټ، هېواد ته دغه ستانه شوي افغانان له سخت بشري کړکېچ سره مخ شوي او ان منظمو خوړو ته هم لاسرسی نه لري.

که څه هم طالبانو په وار وار ادعاوې کړي، چې د دغو تازه ستنو شویو افغانانو بهیر یې ښه مدیریت کړی او کافي مرستې ورته رسولي؛‌ خو د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړۍوال سازمان او یو شمېر نورو ادارو بیا د دغو افغانانو بشري وضعیت د اندېښنې وړ بللی دی. تازه ستانه شوي کډوال په هېواد کې له سختې بې‌روزګارۍ، د سرپناوو له نشتوالي او د ژوند د اړینو اسانتیاوو له جدي نشتوالي سره مخ دي.

په کندهار کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ملا هبت‌الله د ۳۳۱ ګڼه فرمان له‌مخې یې په کندهار کې د نشه‌يي توکو سره د مبارزې عالي کمېسیون جوړ کړی دی.

د یاد کمېسیون مشري د کندهار مرستیال والي محمد صادق انقلابي کوي او د کورنیو چارو وزارت د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د دارالانشاء رییس امیر محمد همدرد او د کندهار د ۲۷ ریاستونو رییسان د یاد کمېسیون غړي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د عالي‌ کمېسیون د دارالانشاء رییس امیر محمد همدرد ویلي: «د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې عالي کمېسیون په هېواد کي د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې په برخه کي د ستونزو او خنډونو په اړه تر ټولو لوړ بنسټ دی او د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې قانون په رڼا کي د یاد فرمان د لارښوونو د تطبیق او د نشه‌يي توکو د قاچاق، ترافیکو، تولید، کارولو پر وړاندي د اغېزمني مبارزې په موخه جوړېږي».

په کندهار کې د نشه‌يي توکو سره د مبارزې عالي کمېسیون پر داسې مهال په فعالیت پیل وکړ، چې د نورو ولایتونو په پرتله په سوېلي ولایتونو کې د نشه‌يي توکو کر، قاچاق او تولید په ډېره اندازه ترسره کېږي او ځینو سرچینو ویلي، چې د نشه‌يي توکو په قاچاق او تولید کې خپله د طالبانو لوړپوړي چارواکي لاس لري.

د روسیې د دفاع وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، دغه لیدنه چهارشنبه د (سلواغې ۸مه)‌ په مسکو کې شوې ده.

د روسیې د دفاع وزارت د معلوماتو له‌مخې، دواړو لوریو په دې ناسته کې د اوسني وضعیت ترڅنګ د هغو پوځي همکاریو پر راتلونکو فرصتونو بحث کړی، چې د دواړو لوریو لپاره ګډ ارزښت لري.

په همدې حال کې، د روسیې دولتي خبري اژانسونو «ټاس» او «انترفاکس» هم د دې لیدنې خبر خپور کړی او لیکلي یې دي، چې د غونډې اساسي تمرکز د پوځي همکاریو د پیاوړتیا پر لارو چارو او د دوامدارو اړیکو لپاره د منظم چوکاټ پر جوړولو و.

د روسیې دفاع وزارت د چهارشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي: «په هغو برخو کې چې د دواړو لوریو لپاره مهمې دي، د پوځي همکاریو د پراختیا وضعیت او راتلونکی وڅېړل شو». په خبرپاڼه کې همداراز راغلي: «د دې لیدنې د پایلو پر بنسټ، دواړو لوریو هوکړه وکړه چې د منظمې او سیستماتیکې پوځي همکارۍ د ټینګښت لپاره ګډ عملي ګامونه پورته کړي».

روسیه هغه لومړنی هېواد بلل کېږي، چې د طالبانو اداره یې په رسمیت پېژندلې ده.

ځینې سرچینې وایي، طالبان غواړي چې مسکو ورسره د پوځي وسایطو او چورلکو د ترمیم او ساتنې په برخه کې همکاري وکړي. بلخوا، روسیه د افغانستان له خاورې څخه د راټوکېدونکو امنیتي ګواښونو په اړه اندېښنه لري، په ځانګړې توګه د خپلو متحدو هېوادونو د پولو پر وړاندې د بریدونو له امله چې د منځنۍ اسیا هېوادونه لکه تاجکستان او ازبکستان په‌کې شامل دي.

په وروستیو میاشتو کې، وسله‌والو څو ځله د افغانستان له خاورې د تاجکستان پر پولو بریدونه کړي او همداراز یې د بدخشان ولایت او د تاجکستان د ختلان په سیمه کې چینايي وګړي په نښه کړي دي. ازبکستان هم تر دې وړاندې د داعش ډلې د یو شمېر غړو د نیولو خبر ورکړی و.

روسیې په ځانګړي ډول په افغانستان کې د داعش د خراسان څانګې د فعالیتونو او د توندلارۍ د پراخېدو په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړې ده. د روسیې په وینا، د منځنۍ اسیا یو شمېر ترهګر د منځني ختیځ له سیمو افغانستان ته ورغلي دي.

په دې وروستیو کې د ازبکستان د ولسمشر لوړپوړي سلاکار هم ویلي، چې هېواد یې افغانستان ته د منځني ختیځ څخه د ترهګرو د ورتګ له امله اندېښمن دی. هغه زیاته کړې، چې همدې اندېښنو ته په کتو سره ازبکستان د ټرمپ د سولې له تړون سره یوځای شوی دی.

روسیه لېواله ده، چې له طالبانو سره د امنیتي معالوماتو د تبادلې او د نشه‌يي توکو د قاچاق پر ضد د مبارزې په برخه کې همکاري پراخه کړي.

هغې پر خپلې اېکس‌پاڼې زیاته کړې، چې که څه هم طالبان باید د خپلو کړنو ځواب ووایي، خو دا چاره ډېره ځنډېدلې ده. د اروپايي پارلمان دغه غړې ټینګار کوي، چې له دغې واکمنې ډلې سره د «عادي‌سازۍ هڅې» په هېڅ ډول د منلو وړ نه دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده د یوه فرمان په صادرولو سره د خپل حکومت د جزا قانون، د «محاکمو د جزایي اصول‌نامې» تر عنوان لاندې نافذ کړ. دا قانون په یوه سریزه، درېیو بابونو، لسو فصلونو او ۱۱۹ مادو کې ترتیب شوی، چې په‌کې تعزیري جرمونه او د هغوی جزاوې درج شوې دي.

له دې قانون سره، افغانستان په تېرو څه کم یوه نیمه پېړۍ کې شپږ جزایي قوانین تجربه کړي دي.

د افغانستان د حقوقي چارو مطرحو شخصیتونو او د پخواني جمهوري نظام لوړپوړو چارواکو د ملا هبت‌الله نوې جزایي کړنلاره ظالمانه بللې ده. د حقوقپوهانو په وینا، په دې قانون کې د ټولنې وګړي پر طبقو وېشل شوي او ملایان تر عامو وګړو برتر ګڼل شوي، چې ځانګړي جزایي معافیتونه هم ورته ورکړل شوي دي.

د دیني عالمانو په وینا، دې اصول‌نامه کې د اسلامي شریعت خلاف انسانان په طبقو وېشل شوي او ډېری برخې یې له شرعي مسایلو سره په ټکر کې دي.

په ایران کې د طالبانو سفارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ترکیې او ایران پر پوله په واورو کې د ننګرهار د چپرهار ولسوالۍ د اوسېدونکي محمد عاصم په ګډون د لسو نورو افغانانو د ویډیوګانو له خپرېدو وروسته یې د هغوی د درملنې او مرستې لپاره بېړني اقدامات کړي دي.

د سفارت په خبرپاڼه کې راغلي دي، چې له یادو کسانو سره د درملنې د اقداماتو ترڅنګ نغدي مرسته هم شوې ده.

په ایران کې د طالبانو سفارت ویلي، یاد لس افغانان به ډېر ژر افغانستان ته ستانه کړای شي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د ایران او ترکیې له سرحدي سیمو څخه د یو افغان ځوان ویډیو خپره شوه، چې د سختې سړې هوا له امله یې وړاندې تګ نه شوای کولای؛ خو یوې بلې ډلې ځوانانو د دغه تنکي ځوان په ګډون د یو شمېر نورو کسانو ژوند هم وژغوره.