د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي باور صندوق (UN_STFA) اعلان کړی، چې د لوګزامبورګ حکومت له لوري ورکړل شوې ۲ مېلیونه یورو مرسته به په هېواد کې د اړینو خدمتونو پراختیا، اقتصادي پیاوړتیا او د اقلیمي بدلون پر وړاندې د خلکو د مقاومت لوړولو په برخه کې ولګول شي.
یاد صندوق پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې دغه مرسته به د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د بنسټیزو خدمتونو د ښهوالي، د خلکو د عایداتي سرچینو د پیاوړتیا او د راتلونکو اقلیمي ننګونو پر وړاندې د ټولنو د چمتووالي په برخه کې ولګول شي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي باور صندوق ټینګار کړی، چې د نړۍوالو شریکانو عملي همکاري کولای شي د افغانانو ژوند ته بدلون ورکړي او د دوامداره پرمختګ لپاره بنسټیز فرصتونه برابر کړي.
دغه ادارې یادې مرستې د افغانستان د ملاتړ په لور یو مهم ګام بللی دی.
د طالبانو د کډوالو چارو وزارت وایي، په تېرې مرغومي میاشت کې شاوخوا ۱۴زره او ۴۱۹ کورنۍ له ترکیې، ایران او پاکستان نه په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستنې شوې دي. دغه وزارت وایي، چې ستنو شویو کډوالو ته یې اړینې مرستې هم برابرې کړې دي.
د یاد وزارت د معلوماتو له مخې؛ د راستنېدونکو کورنیو د ثبت او مېشتولو په موخه په بېلابېلو ولایتونو کې ځانګړي مرکزونه فعال شوي او د مرستو د وېش لپاره روڼ او منظم مېکانیزم رامنځته شوی دی.
د دغه وزارت ویاند مولوي عبدالمطلب حقاني وايي: «راستنو شویو کورنیو ته د استوګنې لپاره نغدي مرستې، خوراکي توکي، خېمې، کمپلې او نور غیرخوراکي توکي ورکړل شوي دي. روغتیايي خدمات، لنډمهاله سرپناوې او د بېړنیو اړتیاوو د پوره کولو اسانتیاوې هم ورسره مل دي».
همداراز د طالبانو د کور او ښار جوړونې وزارت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې تازه راستانه شویو کورنیو ته د ځمکو د وېش لړۍ پیل شوې ده. د دغه وزارت په وینا؛ تر دې مهاله په ټول هېواد کې پر ۵۵۰۰ کورنیو ځمکې وېشل شوې او دغه لړۍ لا هم په کندهار، کونړ، لغمان، ننګرهار، کندوز، میدان وردګ او بامیان ولایتونو کې روانه ده.
د یادونې وړ ده، په وروستیو کلونو کې د ګاونډیو هېوادونو له لوري د افغان کډوالو د جبري اېستلو لړۍ چټکه شوې چې له امله یې د راستنېدونکو شمېر په بېساري ډول زیات شوی دی.
په پاکستان او ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې د پولیسو عملیات چټک شوي، افغانان نیول کېږي او په جبري توګه افغانستان ته ستنول کېږي. د پاکستان له ځينو ښارونو داسې راپورونه هم ترلاسه شوي، چې پاکستاني پولیسو د هغه کورنو دروازې ماتې کړې چې ګومان کېده افغان کډوال به پهکې اوسېږي.
په هرات کې د طالبانو تر واک لاندې د خواف- هرات اوسپنې پټلۍ د روزنک تمځای مسوولین وايي، په تېرو ۹ میاشتو کې له دې لارې ۳۸۳زره او ۸۰۷ ټنه واردات شوي دي. دغه طالب مسوولینو زیاته کړې، چې په همدې موده کې یې ۴ واګونه صادرات هم کړي.
د روزنک تم ځای مسوول غلام علي د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) ویلي، چې د خواف- هرات اوسپنې پټلۍ له لارې یې ورځني انتقالات زیات شوي. نوموړي زیاته کړې، چې په صادراتو او وارداتو کې د نورو توکو ترڅنګ نفتي، غیري نفتي، خوراکي او غیري خوراکي توکي هم شامل دي.
غلام علي له سوداګرو غوښتي، چې له دې لارې خپله سوداګري پراخه کړي. ورته مهال د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ویلي، چې په تېرې مرغومي میاشت کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۶۹۹زره او ۸۲۰ مټریک ټنه انتقالات شوي دي.
د دغه وزارت په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي. یاد وزارت وایي، د دغه انتقالاتو ۱۰۲۵ ټنه برخه صادرات جوړوي چې لویه برخه یې وچه مېوه، کاني ډبرې او د انارو جوس دی.
په پاکستان کې د بېلابېلو پوهنتونونو یوشمېر افغان زدهکړیالان وایي، د ویزې ستونزې او د اوسېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې زدهکړې له جدي ننګونو سره مخ کړې دي. د دغه زدهکړیالانو په وینا؛ د تحصیلي ویزو د ورکړې لړۍ بندېدو له امله د نیول کېدو او جبري ستنېدو له ګواښ سره مخ دي.
یو افغان زدهکړیال چې د ویزې موده یې د پای ته رسېدو په درشل کې ده، افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې ویلي: «زما ویزه د ختمېدو په حال کې ده او اصلي وېره دا ده، که سیستم بند وي؛ نو ویزه به څنګه تمدید کړم. دا اندېښنه تل له موږ سره وي».
د هغه وینا؛ د ویزې د نهلرلو وېرې ډېری افغان زدهکړیالان دې ته اړ اېستي، چې یوازې له لیلې څخه پوهنتون او له پوهنتون څخه لیلې ته له تګ پرته له هر ډول تګ راتګ ډډه وکړي او له علمي سفرونو، سمینارونو او ښوونیزو پروګرامونو څخه ځان وساتي.
هغه وایي: «زدهکړیالان د نیول کېدو او اېستل کېدو له وېرې جرأت نهکوي، چې د پوهنتون څخه بهر په علمي پروګرامونو کې ګډون وکړي». نوموړی زیاتوي، چې دغه وضعیت د زدهکړیالانو تمرکز په جدي ډول ګډوډ کړی دی: «هره ورځ د درسونو پر ځای، د مېشتېدو او ویزې تشویش د زدهکړیالانو ذهن ګډوډوي».
دغه زدهکړیال همدارنګه د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید بهیر له ستونزو هم یادونه کوي او ټینګار کوي، چې دغه ستونزې یوازې د سیستم له تړل کېدو سره تړاو نهلري. د هغه په وینا؛ ان د سیستم له بندېدو مخکې هم زدهکړیالان د ځانګړي سیستم له نشتوالي او پېچلو پروسو سره مخ وو.
هغه وایي: «زدهکړیالان اړ وو، چې د بهرنیو چارو وزارت مخې ته ساعتونه په کتار کې ودرېږي. ځکه جلا سیستم نه و، ځینې زدهکړیالان اړ اېستل کېده، چې د خپل نوبت مخکې کولو لپاره پیسې ورکړي؛ څو د درس وخت یې ضایع نهشي».
د نوموړي په وینا؛ پخوا د ویزې د پروسې یوه برخه انلاین وه؛ خو وروسته زدهکړیالان اړ شول چې د ویزې د ترلاسه کولو لپاره د پاکستان سفارت ته مرکه ورکړي، هغه بهیر چې لا ډېر وختنیونکی او پېچلی دی.
هغه وایي، دا مهال د ویزې د ترلاسه کولو او تمدید پروسه د څو بېلابېلو ادارو لاسلیکونو ته اړتیا لري چې دا چاره د لا زیات ځنډ او لالهاندۍ لامل شوې ده. په همدې حال کې یوې افغان زدهکړیالې چې د امنیتي اندېښنو له امله یې نه غوښتل نوم یې یاد شي وایي، د مېشتېدو قانوني اسنادو نشتوالي یې ورځنی ژوند سخت محدود کړی دی.
د هغې په وینا؛ ان په پوهنتون کې عادي تګراتګ هم ورته ستونزمن شوی دی. هغه وایي:« دا مهال اسناد نهلرم او د وېرې له امله حتا په اسانۍ د پوهنتون په انګړ کې هم نه وځم. هره شېبه داسې احساس کوم، چې ښايي ونیول شم».
نوموړې زیاتوي، سره له دې چې پوهنتون ته پولیس نهدي راغلي؛ خو د افغانانو د جبري اېستلو بهیر یې وېره زیاته کړې او د هغې د زدهکړې راتلونکی یې له ابهام سره مخ کړی دی. هغه وایي: «وېره لرم، چې زدهکړې مې نیمه پاتې نهشي. ټول وخت، زحمت او پیسې چې تر دې ځایه مې لګولي، ښايي ضایع شي».
د هغې په وینا؛ د همدې وېرې له امله یې یو شمېر دوستان نه افغانستان ته ستانه شوي او نه هم توانېدلي چې عادي ژوند ولري. د اقامتي ستونزو تر څنګ، افغان زدهکړیالان د کاري فرصتونو په برخه کې له تبعیض شکایت هم کوي.
د مرکه شوي زدهکړیال په وینا؛ ډېری افغان زدهکړیالان له کلونو زدهکړو وروسته سره له دې چې لوړې نمرې او په کاري مرکو کې ښه وړتیا لري، یوازې د افغانتابعیت له امله له ګومارنې پاتې کېږي.
هغه وایي: «افغان زدهکړیال چې لوړه فیصدي او قوي وړتیا ولري، یوازې د خپل تابعیت له امله نه ګومارل کېږي؛ خو پاکستانی زدهکړیال چې ټیټې نمرې هم ولري، هماغه دنده ترلاسه کولی شي».
افغان زدهکړیالان د پاکستان له حکومت او اړوندو ادارو غواړي، چې د ویزې او مېشتېدنې د ستونزو د حل لپاره یو روڼ، مشخص او پایدار مېکانېزم رامنځته کړي؛ څو وکولای شي له وېرې، تبعیض او لالهاندۍ پرته خپلو زدهکړو او راتلونکي ته دوام ورکړي.
د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرې مرغومي میاشت کې د اوسپنې پټلۍ له لارې ۶۹۹زره او ۸۲۰ مټریک ټنه انتقالات شوي دي. د دغه وزارت په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي.
دغه وزارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) په خپرې کړې خبرپاڼه کې ویلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۴۶۶زره او ۳۲۸ ټنه، د اقینې بندر له لارې ۵۵زره او ۲۸۷ ټنه، د تورغونډۍ بندر له لارې ۸۷زره او ۴۲ ټنه او د خواف –هرات له لارې ۹۱زره او ۱۶۳ ټنه انتقالات شوي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ټولیز ډول په دغه انتقالاتو کې واردات او صادرات دواړه شامل وو. خبرپاڼې زیاته کړې، چې په دغه انتقالاتو کې نفتي، غیري نفتي او نور توکي هم شامل دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ د دغه انتقالاتو ۱۰۲۵ ټنه برخه صادرات جوړوي، چې لویه برخه یې وچه مېوه، کاني ډبرې او د انارو جوس دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خبر ورکړی، چې امیرخان متقي د ترکمنستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر رشید مرداوف سره د دوه اړخیزو ګټو، د سیمهییزې همکارۍ د پراختیا او د راتلونکي کال لپاره د دواړو هېوادونو ترمنځ پر پلانونو خبرې کړې دي.
دغه وزارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دغه خبرې د ویډيو کنفرانس له لارې شوې دي. متقي زیاته کړې، چې د ترکمنستان سره یې اړیکې د پراختیا په حال کې دي او دا مهال د دواړو هېوادونو ترمنځ پر ګډو پروژو عملي کار روان دی.
هغه ویلي:« د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د پرمختګ په لور روانې دي، په هرات کې د ټاپي پروژې عملي کار روان دی او د رېل پټلۍ د پلي کېدو په درشل کې یو».
خبرپاڼې د ترکمنستان د لومړي وزیر مرستیال او بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف په حواله کاږلي، چې نوموړي د ګډو اقتصادي پروژو پر پلي کولو، د دواړو هېوادونو د چارواکو د لیدنو او د راتلونکو پروګرامونو د ترسره کولو پر همغږۍ ټینګار کړی.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړه خواوو د سیمهییزې همکارۍ او ډیالوګ پیاوړتیا په ځانګړې توګه د افغانستان او منځنۍ اسیا هېوادونو په لور مهم او ارزښتناک ګام وباله.