د افغانستان لپاره د بریتانیا سفارت د بشري ناورین د ارزونې په موخه ناسته ترسره کړې

پني وانګ د پنجشنبې په ورځ، د سلواغېپه نهمه، وویل چېد قانوني لارو له لارې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د حقونو د دوامدارو سرغړونو قضیه تعقیب کړي. هغې د طالبانو «ځپونکي چلندونه»، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو پر وړاندې، په کلکه وغندل.

د استرالیا د بهرنیو چارو وزیرې ټینګار وکړ چې د افغانستان خلک دا مهال د نړۍ له تر ټولو اوږدمهالو او سختو بشري ناورینونو څخه یو تجربه کوي.

تېر کال استرالیا، کاناډا، جرمني او هالنډپه ګډه اعلان وکړ چې د بشري حقونو د پراخو سرغړونو له امله به د طالبانو پر ضد د هاګ نړیوالې محکمې ته شکایت کوي. د ملګرو ملتونو سازمان او له ۲۰څخه زیاتو هېوادونو د دغو څلورو هېوادونو د اقدام ملاتړ کړی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د نړیوالې جزايي محکمې له لوري د طالبانو د مشر او د دې ډلې د سترې محکمې د رئیس د نیولو حکم د بشري حقونو د سرغړونو او «د بشریت پر ضد د جرمونو» په تور صادر شوی دی.

د استرالیا د بهرنیو چارو وزارت همدارنګه اعلان کړی چې د افغانانو د خرابېدونکي بشري وضعیت د ښه کولو لپاره یې ۵۰میلیونه ډالره نور ځانګړي کړي دي.

د یاد وزارت په وینا، دا مرسته به د ښځو او نجونو ملاتړ، د خوړو خوندیتوب، روغتیايي خدمتونه او د انساني کرامت ساتنه په لومړیتوب کې ولري. استرالیا وایي دا مرستې به د ملګرو ملتونو د ادارو له لارې وېشل کېږي، څو ډاډ ترلاسه شي چې مرستې اړمنو خلکو ته رسېږي، نه طالبانو ته.

باخبره سرچینې وايي چې طالبانو تر اوسه د دې دیني عالم ته د کورنۍ له غړو او نږدې کسانو سره د لیدو اجازه نه‌ ده ورکړې، چې د مرغومې په ۲۸ نیول شوی دی. تر اوسه د هغه د وضعیت او برخلیک په اړه نور معلومات نه‌ دي ترلاسه شوي.

نوموړي ته نږدې کسانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې جان علي اکبري لومړی د یوه پخواني محلي قوماندان د پوځي تجهیزاتو د ساتلو په تور نیول شوی و، خو د څېړنو وروسته دغه تورونه ثابت نه‌ شول.

اکبري ته یو نږدې سرچینه وايي، طالبانو دغه روحاني شخصیت د «مکتب په اسنادو کې د جعل» په تور نیولی دی، هغه مکتب چې په کې د مدیر په توګه فعالیت کوي.

د چینايي چارواکو په وینا، پر دغو کسانو د قتل، انسان‌تښتونې، په ناقانونه ډول د خلکو ساتلو او د شاوخوا ۱.۴میلیارد ډالرو په ارزښت د مالي درغلیو تورونه ثابت شوي وو.

د فرانس پرېس د راپور له مخې، د یادو جنايي ډلو د فعالیتونو له امله لږ تر لږه ۱۴چینايي وګړي وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي.

دا پېښه په داسې حال کې رامنځته شوې چې په وروستیو کلونو کې د میانمار په سرحدي سیمو کې د انټرنیټي درغلیو مرکزونه جوړ شوي، چېرې چې زرګونه کسان په جبري توګه کار ته اړ ایستل کېږي، څو د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو د خلکو څخه د انټرنیټ له لارې پیسې غلا کړي.

چارواکي وايي، چین د دغو نړیوالو جنايي شبکو پر وړاندې د سختو اقداماتو لړۍ چټکه کړې ده.

د یاد ریاست په وینا، د لومړي ځل لپاره ۲۰ټنه انار قطر ته هم لېږدول شوي وو.

د چارواکو د معلوماتو له مخې، د کندهار انار پاکستان، هند، سعودي عربستان، مالیزیا، ازبکستان، روسیې، قزاقستان، متحده عربي اماراتو او قطر ته صادر شوي دي.

همداراز سږ کال په کندهار کې پر نږدې ۱۵زره هکټاره ځمکه د انارو بڼونه جوړ شوي وو، چې له دغو بڼونو څخه شاوخوا ۲۷۴زره ټنه حاصل ترلاسه شوی دی.

ویل کېږي چې د یادې پروژې موخه د ټولنې زیانمنو قشرونو لپاره د خوړو خوندیتوب پیاوړی کول او د څه باندې یو میلیون کسانو د ژوند او عاید سرچینو ملاتړ دی.

دغه پروګرام به په راتلونکو دوو کلونو کې له ۱۵۱زره کورنیو سره مرسته وکړي، چې پکې له پاکستان او ایران څخه راستنه شوي کډوال، کوربه ټولنې او هغه کورنۍ شاملې دي چې د وروستیو زلزلو او سېلابونو له امله زیانمنې شوې دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان ویلي چې پرله‌پسې طبیعي پېښو کرنیز حاصلات، مالداري شتمنۍ او د اوبو لګولو زیربناوې زیانمنې کړې دي. د ګاونډیو هېوادونو څخه د کډوالو پراخه راستنېدنه هم پر مخکې له مخکې زیانمنو ټولنو اضافي فشار راوړی دی.

یاده پروژه به د کلیوالي معیشتونو بیارغونه، د څارویو ساتنه او د کرنیزو تولیدي سیستمونو په ښه کولو تمرکز وکړي، څو د اقلیمي بدلونونو او پرله‌پسې بحرانونو منفي اغېزې کمې کړي. ایف ای او زیاتوي چې کرنه لا هم د افغانستان د کلیوالي اقتصاد بنسټیزه برخه ده، خو ټیټه تولیدي کچه، محدود وسایل، د طبیعي پېښو له امله د اوبو د سیستمونو تخریب او د کډوالو پراخ راستنېدل پر دې سکټور فشار زیات کړی دی.

سره له دې چې بېړنۍ مرستې د خوړو د ناامنۍ مخه تر یوه حده نیولې، وړاندوینې ښيي چې تر ۲۰۲۶کال کې به په افغانستان کې له ۱۷میلیونو څخه ډېر کسان د خوړو له شدید کمښت سره مخ شي، چې له دې ډلې ۴.۷میلیونه به په بېړني حالت کې وي.

دغه سازمان ویلي چې دغه نوښت به د اقلیم‌محورو حل لارو پر بنسټ د کرنیزو تولیداتو زیاتوالي، د خوړو او تغذیې د خوندیتوب ښه والي او د کلیوالو د عاید سرچینو د تنوع لپاره کار وکړي. د پروژې په لومړیتوب کې به ښځې، د اقلیمي او اقتصادي پیښو له امله زیانمن ولایتونه او هغه کورنۍ وي چې تر ټولو ډېر اړتیا لري.