په ننګرهار کې د طالبانو رسنیر دفتر خبر ورکړی، چې د دغه ولایت مرکز جلال اباد ښار اوومې ناحيې اړوند غوچکو سيمه کې تېره شپه ناوخته د يوه کور د نړېدو په پېښه کې يوه مور او شپږ ماشومان يې مړه او پلار يې ټپي شوی دی.
د طالبانو لهخوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، دغه دوه پوړيزه کور چې د نهر ترڅنګ جوړ شوی؛ تر دې وړندې هم د اوبو له امله زيانمن شوی و.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، په روانه اونۍ کې ۲۵۵ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نهدي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو لهخوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نهشي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.
له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلاماباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت مشر عبدالحق همکار وايي، د برېښنایي تجهیزاتو تولیدونکې ترکي کمپنۍ له مشر ګونای ګسای سره یې د اوبو برېښنا په برخه کې د پانګونې، د تجهیزاتو ترمیم او عصري ټېکنالوژۍ پر مټ د نوې کېدونکې برېښنا نويو سیسټمونو نصب په اړه خبرې کړې دي.
د طالبانو برېښنا شرکت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې لیدنه کې د ترکي کمپنۍ مسوولینو په افغانستان کې د اوبو څخه د برېښنا تولید، د توربینونو ترمیم او نصب او د تخنیکي کارکوونکو ظرفیت لوړونې په برخو کې د پانګونې ژمنه کړې ده.
طالبان وخت ناوخت داسې مهال د برېښنا په برخه کې د پانګونې خبره کوي، چې د پلازمېنې په ګډون د افغانستان ګڼ ښارونه د برېښنا له نشتوالي سر ټکوي. کابل مېشتې وایي، د ورځې برېښنا نهوي او د شپې هم یوازې د درېیو ساعتونو لپاره برېښنا لري.
دغه چارې ځینې کاروباریان هم له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي. د یاد شرکت چارواکو که څه هم ژمنه کړې، چې د برېښنا د کمښت د ستونزې حل لپاره هلې ځلې کوي؛ خو د کابل ښار ځینې اوسېدونکي بیا د برېښنا له زیاتې پرچاوۍ شکایت کوي.
افغانستان نږدې ۸۰ سلنه برېښنا له ازبکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ایران نه واردوي، چې په یادو هېوادونو کې د اړتیا پرمهال افغانستان ته د برېښنا په کچه کې د پام وړ کموالی راځي.
د افغانستان د کرنې او مالدارۍ د سړې خونې مسوولین وایي، چې افغان او ترکي سوداګر په کور دننه د سړو خونو د تجهیز او نورو تولیدي برخو کې د ۱۵ مېلیون ډالرو په ارزښت پانګونې ته لېوالتیا ښودلې. دوی وایي، دغه پانګونه د کروندګرو او کورني محصلاتو د خوندیتوب په برخه کې مهمه ده.
د افغانستان د کرنې او مالدارۍ خونې د نړۍوالو اړیکو مشر امید حیدري ویلي، چې افغان او ترکي سوداګر په ګډه د کابل په صنعتي پارک کې دغه پانګونه کوي. نوموړي هیله ښودلې، چې په روان کال کې به د سړو خونو د جوړېدو په برخه کې خپلې ټاکلې موخې ته ورسېږي.
حیدري زیاته کړې:«دا د افغان کروندګرو لپاره ښه خبر دی، په دې سره دوی کولای شي په ازاد ډول سړو خونو ته لاسرسی ومومي او د محصولاتو د ضایع کېدو مخه ونیسي». تر دې وړاندې طالبانو په کرنیزه برخه کې د سړوخونو په جوړولو کې سوداګرو ته پنځه کلن مالیاتي معافیت هم اعلان کړی و.
له بل پلوه د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د تولیداتو خونه وایي، چې روان لمریز کال کې په افغانستان کې ۱۵۰ معیاري سړې خونې جوړې شوې دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه سړې خونې له ۲۰ څخه تر ۵زره ټنو پورې د ساتنې ظرفیت لري.
د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې اداره «سیګار» به تر راتلونکو دوو ورځو پورې په رسمي ډول وتړل شي. دغه بنسټ د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له ۱۷ کلونو فعالیت وروسته به د جنورۍ میاشتې په پای کې خپل کار پای ته ورسوي.
سیګار چې په ۲۰۰۸ کال کې د امریکا د کانګرس لهخوا تاسیس شو، موخه یې په افغانستان کې د امریکا د مرستو او لګښتونو څارنه وه.
یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ پر خپلې اېکسپاڼې په یوه پیغام کې له ټولو هغو کسانو مننه کړې، چې له سیګار سره یې همکاري کړې یا يي د هغوی فعالیتونه څارلي دي.
یادې ادارې اعلان وکړ، چې د جنوري ۳۱ مه نېټه به د دوی وروستۍ کاري ورځ وي.
وړاندې د سیګار مشر له ګانګرس څخه غوښتي و، چې له افغانستان سره د مرستو د کموالي له امله دې د یادې ادارې ماموریت پای ته ورسول شي.
سیګار په خپل وروستي راپور کې وړاندېز کړی و، چې فعالیتونه یې د ۲۰۲۵ کال په پای کې ختم او له ۲۰۲۶ مالي کال څخه وروسته دې د امریکا نړۍواله پراختيايي اداره (USID) په افغانستان کې د مرستو د څارنې مسوولیت پر غاړه واخلي.
سیګار په تېرو ۱۷ کلونو کې په افغانستان کې د بیارغونې پر پروسې څارنه کوله او په یاده موده کې یې په پراختیايي پروژو کې په ځلونو د اداري فساد، ناوړه ګټه اخیستنې او درغلیو څخه پرده پورته کړې ده.
دغه بنسټ په خپل وروستي راپور کې ویلي و، چې امریکا له افغانستان څخه تر وتلو وروسته هم د یاد هېواد تر ټولو لوی تمویلونکی پاتې شوی دی. د سیګار په وینا، امریکا یوازې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان سره ۳،۸ میلیارده ډالره مرسته کړې ده. یادې ادارې ادعا کړې، چې طالبانو له دغو مرستو ګټه پورته کړې ده.
خو بل لور ته د امریکا ولسمشر دونالډ ټرمپ له افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو سره مرستې وځنډولې. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې دا مرستې «ترهګرو طالبانو» ته رسېدې.
اخوا، د افغانستان د پخواني ولسمشر مرستیال امرالله صالح بیا همدا تېره ورځ ادعا وکړه، چې متحده ایالاتود جنورۍ پر۱۳مه طالبانو ته په کابل کې ۴۵ میلیونه ډالر نغد سپارلي دي. د صالح په وینا، متحده ایالاتو ژمنه کړې، چې د جنورۍ په میاشت کې به ټولټال ۹۰ میلیونه ډالره طالبانو ته وسپاري.
د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشره شهرزاد اکبر وايي، اوس چې طالبانو د خپلې جزایي "اصولنامې" خلاف څرګندونې د شریعت پر ضد اعتراض بللی، جلاوطنه دیني عالمان باید دغه دریځ وننګوي.
هغې پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي: «هغه دیني عالمان چې له افغانستان څخه بهر نسبي امنیت لري، لازمه ده چې د طالبانو اصولنامه وننګوي». نوموړې له هغو کسانو هم مننه کړې چې د یادې جزایي «اصولنامې» په تړاو یې تېره اوونۍ تحلیلونه کړي او د ملا هبتالله قانون یې ننګولی دی.
د حقوقي چارو کارپوهان په دې باور دي، چې د طالبانو تازه جزایي «اصولنامه» د اسلامي شریعت، نړۍوالو قوانینو او ان انساني قوانینو سره هم په ټکر ده. یو شمېر دیني عالمانو هم د طالبانو د مشر دا کړنلاره غندلې او دا یې د انسانانو ترمنځ د طبقه بندۍ هڅه بللې چې اسلامي شریعت کې ورته هېڅ ډول جواز نشته.
د بشري حقونو یو شمېر فعالانو او نړۍوالو بنسټونو دغه اصولنامه جنیستي اپارټایډ بللی او د ښځو اړوند یې محدودیتونه او بندیزونه پهکې لا ډېر بللي دي. همداراز پر دې جزایي کړنلارې نیوکې کېږي چې ملایانو ته یې پهکې پر عامو وګړو برتري ورکړې ده.
