د ملګرو ملتونو سرمنشي: له طالبانو سره د اړیکو بشپړ پرېکول یو بد تره انتخاب دی

مجاهد د «پیام افغان ټلوېزیون» د خپرونې چلوونکي ته وویل: «په دې برخه کې خبرې کول راته ستونزمن دي، زه څه نه‌شم ویلی». په ژوندۍ ټيلیفوني خپرونه کې یو شمېر ښاریانو، چې ښځې او نارینه په‌کې شامل وو، هم د نجونو د زده‌کړو په اړه پوښتنې وکړې، خو مجاهد هېڅ یوې ته ځواب ورنه‌کړ.

تر دې وړاندې د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ندا محمد ندیم ویلي وو، لکه څنګه چې تر بل امر پورې د نجونو او ښځو پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړلي دي، همدارنګه تر بل امر (امر ثاني) پورې د نجونو د زده‌کړو په اړه پوښتنه کول هم منع دي.

طالبانو له څه باندې څلورو کلونو راهیسې له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو ښوونځي او پوهنتونونه د نجونو او ښځو پر مخ تړلي دي. د طالبانو اداره د نړۍ له‌خوا له واردېدونکو فشارونو سربېره، تر اوسه د ټولو نجونو پر مخ د ښوونځیو د پرانېستلو لپاره مثبت ځواب نه‌دی ورکړی.

اساسي قانون؛ طالبانو ته بې‌ارزښته چاره

ذبیح‌الله مجاهد له تېرو څلورو کلونو راهیسې په افغانستان کې د اساسي قانون د نشتوالي په اړه یوې پوښتنې ته په ځواب کې وویل: «قرآن او شریعت زموږ قانون دی». هغه زیاته کړه، دا مهال له سلو زیات فرمانونه د طالبانو د مشر هبت‌الله اخندزاده د توشېح په تمه دي.

مجاهد وویل، چې د اساسي قانون تدوین په وروستۍ یوه پېړۍ کې دود شوی، خو باید د اسلامي نظامونو مخینې ته هم پام وشي. هغه ټینګار وکړ: «موږ شریعت او قرآن لرو». خو نوموړي د اساسي قانون د ارزښت په اړه وویل: «دا ډېره ښه ده، چې یوه سریزه او څو کرښې ولرو، څو د ټولو لپاره وضاحت او روڼتیا رامنځته کړي».

د طالبانو د ویاند په خبره، په اوسني نظام کې خپل‌سري نشته او د طالبانو د مشرانو ترمنځ یې هر ډول اختلافات هم رد کړل. هغه وویل: «هغه څه چې امیرالمؤمنین یې ووایي، هماغه فرمان دی او عملي کېږي. تر اوسه هېڅ داسې فرمان نه‌دی صادر شوی، چې د شریعت خلاف وي او دا فرمانونه د قوانینو په توګه په رسمي جریده کې خپرېږي».

هغه همدارنګه زیاته کړه: «موږ به یو بنسټیز اساسي قانون جوړ کړو».

د مذهب بدلول

په ژوندۍ خپرونه کې یوه ښاري د طالبانو د محکمو د اصول‌نامې په اړه د مذهب بدلولو پوښتنه وکړه. ذبیح‌الله مجاهد وویل، چې د مذهب بدلول د ټولنې فکري یووالی له‌منځه وړي. هغه وویل: «د حنفي مذهب پیروي لازمي ده. د مذهب بدلول جواز نه‌لري او جرم ګڼل کېږي».

د هغه اشاره له حنفي مذهب څخه نورو مذاهبو ته د اوښتو په اړه وه، خو راپورونه شته، چې طالبانو په بدخشان کې د اسماعیلیه مذهب پیروان د مذهب بدلولو ته اړ کړي دي. مجاهد ټینګار وکړ: «څوک چې له حنفي مذهب څخه واوړي، دا سمه لاره نه‌ده او د تفرقې سبب کېږي. کېدای شي په تشیع کې هم همداسې وي».

د بشري حقونو بنسټونو، په ځانګړي ډول د «رواداري» سازمان ویلي، چې د طالبانو د محکمو په هغه «جزايي اصول‌نامه» کې، چې تازه د هبت‌الله اخونزاده له‌خوا توشیح شوې او د تطبیق لپاره استول شوې، د حنفي مذهب پیروان مسلمانان بلل شوي، خو د نورو مذاهبو او له «اهل سنت والجماعت» سره د مخالفو باورونو لرونکي کسان د «مبتدعینو» په نوم یاد شوي دي.

رواداري ویلي، دا ډول تبعیضي وېش په داسې هېواد کې، چې بېلابېلې مذهبي لږکي لري؛ لکه د دولس‌امامي شیعه، اسماعیلیه، اهل حدیث، سیکان او هندوان، په ښکاره ډول د دین او مذهب پر بنسټ د نه تبعیض اصل تر پښو لاندې کوي.

رحمت‌الله نبیل د اروپايي ټولنې له لوري د ترهګریزو سازمانونو په نوملړ کې د ایران د سپاه پاسداران ډلې له شاملېدو وروسته د پنجشنبې په ماخوستن (د سلواغې ۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه وویل، په دې کې هغه افغانان شامل دي، چې د جمهوري نظام پر مهال او همدارنګه د هغه تر رانسکورېدو وروسته یې له دې ځواک سره مالي، تبلیغاتي او یا سیاسي اړیکې لرلې دي.

نبیل ویلي، دا خبرداری په ځانګړي ډول هغو کسانو او جوړښتونو ته متوجه دی، چې په یو وخت کې د طالبانو د واکمن جوړښت دننه او همدارنګه له هېواد څخه بهر د افغان ډیاسپورا په منځ کې فعال دي او په تېرو کلونو کې یې له سپاه پاسداران څخه پیسې، ملاتړ او یا رسنیز پوښښ ترلاسه کړی دی.

د هغه په وینا، دغو شبکو د «دوه‌مخیزې او فرصت‌پالنې» تګلارې له لارې هڅه کړې، چې د سیاسي خپلواکۍ تر شعار لاندې د سیمې له نفوذي سرچینو او چینلونو څخه ګټه واخلي.

د ملي امنیت پخواني رییس زیاته کړې، په اوسنیو شرایطو کې له سپاه پاسداران سره هر ډول پټه یا ښکاره اړیکه کېدای شي له یوې ترهګرې ډلې سره د همکارۍ په توګه تعبیر شي او دا به د نړۍوالو هدفمند بندیزونو، د شتمنیو د کنګل کېدو او په نړۍواله کچه د عدلي تعقیب لامل وګرځي.

رحمت‌الله نبیل ټینګار کړی، چې په سیمه کې د نوي نظم له رامنځته کېدو سره د «خړ سیاست» او په یو وخت کې په څو ډګرونو کې د لوبې کولو پړاو د پای ته رسېدو په حال کې دی او د بهرنیو نفوذي کړیو منځګړي به نور د مشروع سیاسي لوبغاړو په توګه ونه‌پېژندل شي، بلکې د څار، پلټنې او عدلي اقداماتو هدف وګرځي.

د نبيل څرګندونې داسې مهال دي، چې تازه اروپايي ټولنې په یوه ګډ اقدام کې د ایران سپاه پاسداران ځواک د ترهګرو ځواکونو په نوملړ کې شامل کړ او د دغې ډلې پر غړو یې سخت بندیزونه هم ولګول.

د پاکستان جیونیوز راپور ورکړی، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت چارواکو د سنا مجلس د بهرنیو چارو دایمي کمېټې ته په خپلو څرګندونو کې ویلي، چین هم په افغانستان کې د ترهګرۍ په اړه اندېښنې لري او د افغانستان په اړه د دواړو هېوادونو دریځ یو ډول دی.

یادو چارواکو ویلي، چې د اسلام اباد او کابل ترمنځ اړیکې په موقت ډول خرابې دي، خو پاکستان پرېکړه کړې، چې د چین ـ پاکستان اقتصادي دهلېز (سي‌پیک) پروژه افغانستان ته هم وغځوي.

د یادو چارواکو په خبره، چین هڅه کوي،چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ خرابې اړیکې ورغوي.

همدارنګه یادو چارواکو ویلي، چې د سیمه ییزو همکاریو فورم د هند د نه‌همکارۍ له امله په ټپه ولاړ دی او له همدې امله پاکستان له نورو سیمه‌ییزو هېوادونو سره د اړیکو پر جوړولو تمرکز لري.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستاني پوځ تر منځ له څو ځلي جګړې وروسته د دواړو هېوادونو تر منځ ځمکنۍ لارې له شاوخوا درېیو میاشتو راهیسې بندې دي او سوداګریز بهیر هم په ټپه ولاړ دی.

په دوحه کې د طالبانو سفارت د پنجشنبې په ماخوستن (د سلواغې ۹مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، د فرانسې له شارژدافیر فابریس سیباستین سره په دې ناسته کې پر اقتصاد محوره تګلارې، روغتیایي خدمتونو او د راستنېدونکو کډوالو پر اړتیاوو نظریات تبادله شوي. همدا راز ویل شوي، چې ټاکل شوې یاد فرانسوي ډېپلوماټ د ډیپلوماټیکو اړیکو او نورو همکاریو په تړاو په راتلونکي کې افغانستان ته سفر وکړي.

په یوې بله ناسته کې د طالبانو یاد سفیر د افغانستان لپاره د هالنډ له سفیرې لتیشیا وان اش سره په هېواد کې پر بشري مرستو، روغتیايي چارو او د ستنېدونکو افغان کډوالو پر ستونزو او اړتیاوو خبرې کړې دي. خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړو لورو پر ډیپلوماټیکو اړیکو هم سره بحث کړی دی.

افغانستان چې له سخت بشري ناورین سره مخ دی، په دې وروستیو کې له ایران او پاکستان څخه د کډوالو له ستنېدو سره سم دا کړکېچ لا پسې ژور شوی دی. طالبان که څه هم د دې کړکېچ د مدیریت او کډوالو ته د مرستو رسولو ادعاوې کوي، خو په بېلابېلو ناستو کې لیدل کېږي، چې دغه ډله له نړۍواله څخه د ستنېدونکو افغان کډوالو لپاره مرستې غواړي. له تازه ستنېدونکو سره د ملګرو ملتونو په ګډون نړۍوالو مرستندویه سازمانونو مرستې کړي، خو کافي‌ نه دي بلل شوي.

د طالبانو ډېره تکیه هم پر نړۍوالو مرستو ده او امریکا په دې وروستیو کې خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته د لېږل کېدونکو بشري مرستندو د بندیدو په تړاو غور کوي. ادعا دا ده، چې له دغو مرستو یې یوه برخه د طالبانو لاسونو ته ورغلې دي.

هغه زیاته کړې، چې دا لایحه د قانون کېدو پړاو ته نږدې شوې ده. رېش ټینګار وکړ، چې طالبان دا مهال د امریکا هغو مرستو ته لاسرسی لري چې افغانستان ته استول کېږي او دا کار د هغو امریکايي سرتېرو له قربانیو سره په ټکر کې دی چې دې هېواد کې وژل شوي دي.

هغه د دې لایحې د تصویب پر وړاندې د «خنډونو» یادونه هم وکړه. د سنا د بهرنیو اړیکو د کمېټې د مشر اشاره د ډيموکراټانو مخالفت ته وه، ځکه هغوی اندېښنه لري، که د امریکا مرستې بندې شي، نو دا به په افغانستان کې پر اړمنو خلکو ناوړه اغېز وکړي.

د ډيموکراټانو دا اندېښنه نړۍوالو مرستندویه بنسټونو هم تایید کړې ده. د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق (UNFPA) د روان کال د غبرګولي په میاشت کې اعلان وکړ، که د امریکا مرستې راکمې شي، نو ۶ اعشاریه ۳ مېلیونه افغانان به له بنسټیزو روغتیايي خدمتونو بې‌برخې شي.

یاد سازمان خبرداری ورکړی، چې د مرستو کمېدل به په ځانګړي ډول ښځې او نجونې له ژوند ژغورونکو خدمتونو محرومې کړي. له بلې خوا، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د مرستو د بندولو په ملاتړ کې ویلي، چې طالبانو له دغو مرستو ناوړه ګټه اخیستې ده.

امریکا له افغانستان څخه تر وتلو وروسته تر اوسه له درې مېلیارده ډالرو زیاتې بشري مرستې افغانستان ته لېږلې دي. د امریکا د بهرنیو چارو پخواني وزیر انتوني بلېنکن منلې ده، چې له دغو مرستو څخه تر لس مېلیونه ډالرو ډېرې پیسې په مستقیم یا غیر مستقیم ډول طالبانو ته رسېدلې دي.