د کرنې او مالدارۍ خونه: ترکي پانګه‌وال د سړوخونو په برخه کې ۱۵ مېلیونه ډالر پانګونه کوي

سیګار چې په ۲۰۰۸ کال کې د امریکا د کانګرس له‌خوا تاسیس شو، موخه یې په افغانستان کې د امریکا د مرستو او لګښتونو څارنه وه.

یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ پر خپلې اېکس‌پاڼې په یوه پیغام کې له ټولو هغو کسانو مننه کړې، چې له سیګار سره یې همکاري کړې یا يي د هغوی فعالیتونه څارلي دي.

یادې ادارې اعلان وکړ، چې د جنوري ۳۱ مه نېټه به د دوی وروستۍ کاري ورځ وي.

وړاندې د سیګار مشر له ګانګرس څخه غوښتي و، چې له افغانستان سره د مرستو د کموالي له امله دې د یادې ادارې ماموریت پای ته ورسول شي.

سیګار په خپل وروستي راپور کې وړاندېز کړی و، چې فعالیتونه یې د ۲۰۲۵ کال په پای کې ختم او له ۲۰۲۶ مالي کال څخه وروسته دې د امریکا نړۍواله پراختيايي اداره (USID) په افغانستان کې د مرستو د څارنې مسوولیت پر غاړه واخلي.

سیګار په تېرو ۱۷ کلونو کې په افغانستان کې د بیارغونې پر پروسې څارنه کوله او په یاده موده کې یې په پراختیايي پروژو کې په ځلونو د اداري فساد، ناوړه ګټه اخیستنې او درغلیو څخه پرده پورته کړې ده.

دغه بنسټ په خپل وروستي راپور کې ویلي و، چې امریکا له افغانستان څخه تر وتلو وروسته هم د یاد هېواد تر ټولو لوی تمویلونکی پاتې شوی دی. د سیګار په وینا، امریکا یوازې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان سره ۳،۸ میلیارده ډالره مرسته کړې ده. یادې ادارې ادعا کړې، چې طالبانو له دغو مرستو ګټه پورته کړې ده.

خو بل لور ته د امریکا ولسمشر دونالډ ټرمپ له افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو سره مرستې وځنډولې. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې دا مرستې «ترهګرو طالبانو» ته رسېدې.

اخوا، د افغانستان د پخواني ولسمشر مرستیال امرالله صالح بیا همدا تېره ورځ ادعا وکړه، چې متحده ایالاتود جنورۍ پر۱۳مه طالبانو ته په کابل کې ۴۵ میلیونه ډالر نغد سپارلي دي. د صالح په وینا، متحده ایالاتو ژمنه کړې، چې د جنورۍ په میاشت کې به ټول‌ټال ۹۰ میلیونه ډالره طالبانو ته وسپاري.

هغې پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي: «هغه دیني عالمان چې له افغانستان څخه بهر نسبي امنیت لري، لازمه ده چې د طالبانو اصول‌نامه وننګوي». نوموړې له هغو کسانو هم مننه کړې چې د یادې جزایي «اصول‌نامې» په تړاو یې تېره اوونۍ تحلیلونه کړي او د ملا هبت‌الله قانون یې ننګولی دی.

د حقوقي چارو کارپوهان په دې باور دي، چې د‌ طالبانو تازه جزایي «اصول‌نامه» د اسلامي شریعت، نړۍوالو قوانینو او ان انساني قوانینو سره هم په ټکر ده. یو شمېر دیني عالمانو هم د طالبانو د مشر دا کړنلاره غندلې او دا یې د انسانانو ترمنځ د طبقه بندۍ هڅه بللې چې اسلامي شریعت کې ورته هېڅ ډول جواز نشته.

د بشري حقونو یو شمېر فعالانو او نړۍوالو بنسټونو دغه اصول‌نامه جنیستي اپارټایډ بللی او د ښځو اړوند یې محدودیتونه او بندیزونه په‌کې لا ډېر بللي دي. همداراز پر دې جزایي کړنلارې نیوکې کېږي چې ملایانو ته یې په‌کې پر عامو وګړو برتري ورکړې ده.

یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره همداراز زیاته کړې ده، چې په دې مرستو کې غوړي، اوړه، وریجې، بوره، اش او مکروني شامل وو. همداراز د خوراکي توکو تر څنګ د دغو کورنیو ماشومانو او ښځو ته د ژمنیو جامو او نورو اړینو توکو د ورکړې خبره هم شوې ده.

دا مرستې داسې مهال کېږي چې د رسمي شمېرو له‌مخې، په تېر یوه کال کې له ۲مېلیونو څخه ډېر افغان کډوال له پاکستان او ایران څخه په جبري توګه ستانه کړای شوي او دا لړۍ لا هم روانه ده. د راپورونو پر بنسټ، هېواد ته دغه ستانه شوي افغانان له سخت بشري کړکېچ سره مخ شوي او ان منظمو خوړو ته هم لاسرسی نه لري.

که څه هم طالبانو په وار وار ادعاوې کړي، چې د دغو تازه ستنو شویو افغانانو بهیر یې ښه مدیریت کړی او کافي مرستې ورته رسولي؛‌ خو د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړۍوال سازمان او یو شمېر نورو ادارو بیا د دغو افغانانو بشري وضعیت د اندېښنې وړ بللی دی. تازه ستانه شوي کډوال په هېواد کې له سختې بې‌روزګارۍ، د سرپناوو له نشتوالي او د ژوند د اړینو اسانتیاوو له جدي نشتوالي سره مخ دي.

په کندهار کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ملا هبت‌الله د ۳۳۱ ګڼه فرمان له‌مخې یې په کندهار کې د نشه‌يي توکو سره د مبارزې عالي کمېسیون جوړ کړی دی.

د یاد کمېسیون مشري د کندهار مرستیال والي محمد صادق انقلابي کوي او د کورنیو چارو وزارت د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د دارالانشاء رییس امیر محمد همدرد او د کندهار د ۲۷ ریاستونو رییسان د یاد کمېسیون غړي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د عالي‌ کمېسیون د دارالانشاء رییس امیر محمد همدرد ویلي: «د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې عالي کمېسیون په هېواد کي د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې په برخه کي د ستونزو او خنډونو په اړه تر ټولو لوړ بنسټ دی او د نشه‌يي توکو پر وړاندي د مبارزې قانون په رڼا کي د یاد فرمان د لارښوونو د تطبیق او د نشه‌يي توکو د قاچاق، ترافیکو، تولید، کارولو پر وړاندي د اغېزمني مبارزې په موخه جوړېږي».

په کندهار کې د نشه‌يي توکو سره د مبارزې عالي کمېسیون پر داسې مهال په فعالیت پیل وکړ، چې د نورو ولایتونو په پرتله په سوېلي ولایتونو کې د نشه‌يي توکو کر، قاچاق او تولید په ډېره اندازه ترسره کېږي او ځینو سرچینو ویلي، چې د نشه‌يي توکو په قاچاق او تولید کې خپله د طالبانو لوړپوړي چارواکي لاس لري.

د روسیې د دفاع وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، دغه لیدنه چهارشنبه د (سلواغې ۸مه)‌ په مسکو کې شوې ده.

د روسیې د دفاع وزارت د معلوماتو له‌مخې، دواړو لوریو په دې ناسته کې د اوسني وضعیت ترڅنګ د هغو پوځي همکاریو پر راتلونکو فرصتونو بحث کړی، چې د دواړو لوریو لپاره ګډ ارزښت لري.

په همدې حال کې، د روسیې دولتي خبري اژانسونو «ټاس» او «انترفاکس» هم د دې لیدنې خبر خپور کړی او لیکلي یې دي، چې د غونډې اساسي تمرکز د پوځي همکاریو د پیاوړتیا پر لارو چارو او د دوامدارو اړیکو لپاره د منظم چوکاټ پر جوړولو و.

د روسیې دفاع وزارت د چهارشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي: «په هغو برخو کې چې د دواړو لوریو لپاره مهمې دي، د پوځي همکاریو د پراختیا وضعیت او راتلونکی وڅېړل شو». په خبرپاڼه کې همداراز راغلي: «د دې لیدنې د پایلو پر بنسټ، دواړو لوریو هوکړه وکړه چې د منظمې او سیستماتیکې پوځي همکارۍ د ټینګښت لپاره ګډ عملي ګامونه پورته کړي».

روسیه هغه لومړنی هېواد بلل کېږي، چې د طالبانو اداره یې په رسمیت پېژندلې ده.

ځینې سرچینې وایي، طالبان غواړي چې مسکو ورسره د پوځي وسایطو او چورلکو د ترمیم او ساتنې په برخه کې همکاري وکړي. بلخوا، روسیه د افغانستان له خاورې څخه د راټوکېدونکو امنیتي ګواښونو په اړه اندېښنه لري، په ځانګړې توګه د خپلو متحدو هېوادونو د پولو پر وړاندې د بریدونو له امله چې د منځنۍ اسیا هېوادونه لکه تاجکستان او ازبکستان په‌کې شامل دي.

په وروستیو میاشتو کې، وسله‌والو څو ځله د افغانستان له خاورې د تاجکستان پر پولو بریدونه کړي او همداراز یې د بدخشان ولایت او د تاجکستان د ختلان په سیمه کې چینايي وګړي په نښه کړي دي. ازبکستان هم تر دې وړاندې د داعش ډلې د یو شمېر غړو د نیولو خبر ورکړی و.

روسیې په ځانګړي ډول په افغانستان کې د داعش د خراسان څانګې د فعالیتونو او د توندلارۍ د پراخېدو په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړې ده. د روسیې په وینا، د منځنۍ اسیا یو شمېر ترهګر د منځني ختیځ له سیمو افغانستان ته ورغلي دي.

په دې وروستیو کې د ازبکستان د ولسمشر لوړپوړي سلاکار هم ویلي، چې هېواد یې افغانستان ته د منځني ختیځ څخه د ترهګرو د ورتګ له امله اندېښمن دی. هغه زیاته کړې، چې همدې اندېښنو ته په کتو سره ازبکستان د ټرمپ د سولې له تړون سره یوځای شوی دی.

روسیه لېواله ده، چې له طالبانو سره د امنیتي معالوماتو د تبادلې او د نشه‌يي توکو د قاچاق پر ضد د مبارزې په برخه کې همکاري پراخه کړي.