د پولیټیکو تحلیلي مقاله: ایرانیان تاریخ جوړوي، اروپا باید اقدام وکړي

عراقچي ویلي: «زموږ زړور وسله‌وال ځواکونه ګوته پر ماشه چمتو ولاړ دي او هغه ارزښتناک درسونه چې د دولس ورځنۍ جګړې څخه ترلاسه شوي، موږ ته دا توان راکړی چې لا پیاوړي، لا چټک او لا ژور ځوابونه ورکړو».

نوموړي په ورته وخت کې له امریکا سره د اټومي خبرو اترو ته د چمتووالي هرکلی کړی، خو ټینګار یې کړی چې ایران به د یورانیمو د غني‌کولو له خپل حق څخه تېر نه‌شي. دا په داسې حال کې ده، چې په ایران کې د یورانیمو د غني‌ کولو بشپړ بندېدل د ټرمپ د حکومت له اساسي غوښتنو څخه شمېرل کېږي.

د امریکا ولسمشر اسلامي جمهوریت ګواښلی چې که د واشنګټن غوښتنو ته غاړه کېنږدي، نو له درنو پوځي بریدونو سره به مخامخ شي.

په همدې تړاو، د اسلامي جمهوریت د دفاعي شورا غړی او د ایران د ستر مشر علي خامنه‌یي استازی علي شمخاني د ټرمپ دغو ګواښونو ته غبرګون ښودلی او په اېکس ټولنیزه شبکه کې یې لیکلي: «محدود برید یو خیال دی. د امریکا له لوري هر ډول پوځي اقدام، له هر ځایه او په هره کچه چې وي، د جګړې پیل بلل کېږي او ځواب به یې سملاسي، هر اړخیز او بې‌ساری وي».

شمخاني همداراز زیاته کړې، چې که برید وشي نو د تهران ځواب به «د یرغلګر زړه باندې وي، د تل‌ابیب مرکز او د یرغل ټول ملاتړي به هدف وګرځول شي».

بل‌خوا، د سپاه پاسداران ویاند علي محمد ناییني هم ویلي دي چې د ایران پر ضد پوځي لاره ناکامه شوې ده. نوموړي ټینګار کړی: «موږ د امریکایانو د ټولو سناریوګانو لپاره چمتووالی لرو او د جګړې پر ډګر بشپړ واک لرو».

هغه همداراز زیاته کړې: «د سپینې ماڼۍ چارواکي دا مهال د ګډوډۍ او بې‌وسۍ په حالت کې دي».

دا پرېکړه د چهارشنبې په ورځ د امازون کارکوونکو ته د یوه رسمي پیغام له لارې اعلان شوې ده.

امازون د هغو دندو په اړه کوم کره جزییات نه دي ورکړي، چې د دې کاري کمښت تر اغېز لاندې راځي، خو ویلي یې دي چې هڅه کوي له هغو کارکوونکو ملاتړ وکړي چې دندې یې اغېزمنې کېږي او که امکان یې وي، ځیني به یې نورو کاري بستونو ته ولېږدوي.

د امازون اجراییوي رییس اندي جسي د جون په میاشت کې ویلي وو، چې د ټېکنالوژۍ د شرکتونو ترمنځ د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې د سختې سیالۍ له امله امازون اړ دی، چې خپل لګښتونه راکم کړي.

نوموړي همداراز ټینګار کړی و، چې په راتلونکو کلونو کې د مصنوعي ځیرکتیا پراختیا به د اداري بستونو د کمېدو سبب شي. د دې بهیر لومړنی پړاو د تېر کال په وروستیو کې د اکټوبر په میاشت کې د ۱۴ زره دندو په له‌منځه وړلو سره پیل شو.

له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې اندي جسي د امازون مشري پر غاړه اخیستې، دغه شرکت څو ځله د کاري کمښت پړاوونه تجربه کړي دي. تر دې وړاندې هم د ۲۰۲۲ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ د ژمي شاوخوا کې ۲۷ زره دندې په امازون کې له‌منځه وړل شوې وې.

نوموړي د غزې په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د غزې لپاره د احتمالي ښه بدلون او غوره راتلونکي لپاره ښه چانس شتون لري، خو په لوېدیځه غاړه کې لا هم کړکېچ دوام لري.

نوموړي امنیت شورا ته په خپل راپور کې ویلي: «درنو بارانونو او سړې هوا د ۱،۵ میلیونه بې‌ځایه شویو فلسطینیانو کړاوونه زیات کړي دي. د ساختماني موادو، تېلو او طبي وسایلو پر واردولو محدودیتونه لا هم دوام لري. یوازې ۹سلنه مرستې د اردن له لارې غزې ته داخلې شوې دي».

پر همدغه مهال نوموړي په لوېدیځه غاړه کې وضعیت بحراني بللی دی.

نوموړي زیاته کړې: «په ختیځ بیت‌المقدس کې د انروا د دفترونو تړل او د هغوی پر کارکوونکو بریدونه د نړۍوالو قوانینو سرغړونه ده. اسراییل د فلسطیني ادارې ۲،۵ میلیارده ډالره عواید بند کړي، چې له امله یې د فلسطین د ادارې مالي سیستم د پاشل کېدو په حال کې دی».

د منځني ختیځ د سولې پروسې لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي همغږي کوونکي پر اسراییل غږ کړی، چې د نړۍوالو نادولتي موسسو د اېستلو پرېکړه بېرته واخلي او د تاوتریخوالي مخه دې ونیسي.

د روسیې د دفاع وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، دغه لیدنه چهارشنبه د (سلواغې ۸مه)‌ په مسکو کې شوې ده.

د روسیې د دفاع وزارت د معلوماتو له‌مخې، دواړو لوریو په دې ناسته کې د اوسني وضعیت ترڅنګ د هغو پوځي همکاریو پر راتلونکو فرصتونو بحث کړی، چې د دواړو لوریو لپاره ګډ ارزښت لري.

په همدې حال کې، د روسیې دولتي خبري اژانسونو «ټاس» او «انترفاکس» هم د دې لیدنې خبر خپور کړی او لیکلي یې دي، چې د غونډې اساسي تمرکز د پوځي همکاریو د پیاوړتیا پر لارو چارو او د دوامدارو اړیکو لپاره د منظم چوکاټ پر جوړولو و.

د روسیې دفاع وزارت د چهارشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي: «په هغو برخو کې چې د دواړو لوریو لپاره مهمې دي، د پوځي همکاریو د پراختیا وضعیت او راتلونکی وڅېړل شو». په خبرپاڼه کې همداراز راغلي: «د دې لیدنې د پایلو پر بنسټ، دواړو لوریو هوکړه وکړه چې د منظمې او سیستماتیکې پوځي همکارۍ د ټینګښت لپاره ګډ عملي ګامونه پورته کړي».

روسیه هغه لومړنی هېواد بلل کېږي، چې د طالبانو اداره یې په رسمیت پېژندلې ده.

ځینې سرچینې وایي، طالبان غواړي چې مسکو ورسره د پوځي وسایطو او چورلکو د ترمیم او ساتنې په برخه کې همکاري وکړي. بلخوا، روسیه د افغانستان له خاورې څخه د راټوکېدونکو امنیتي ګواښونو په اړه اندېښنه لري، په ځانګړې توګه د خپلو متحدو هېوادونو د پولو پر وړاندې د بریدونو له امله چې د منځنۍ اسیا هېوادونه لکه تاجکستان او ازبکستان په‌کې شامل دي.

په وروستیو میاشتو کې، وسله‌والو څو ځله د افغانستان له خاورې د تاجکستان پر پولو بریدونه کړي او همداراز یې د بدخشان ولایت او د تاجکستان د ختلان په سیمه کې چینايي وګړي په نښه کړي دي. ازبکستان هم تر دې وړاندې د داعش ډلې د یو شمېر غړو د نیولو خبر ورکړی و.

روسیې په ځانګړي ډول په افغانستان کې د داعش د خراسان څانګې د فعالیتونو او د توندلارۍ د پراخېدو په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړې ده. د روسیې په وینا، د منځنۍ اسیا یو شمېر ترهګر د منځني ختیځ له سیمو افغانستان ته ورغلي دي.

په دې وروستیو کې د ازبکستان د ولسمشر لوړپوړي سلاکار هم ویلي، چې هېواد یې افغانستان ته د منځني ختیځ څخه د ترهګرو د ورتګ له امله اندېښمن دی. هغه زیاته کړې، چې همدې اندېښنو ته په کتو سره ازبکستان د ټرمپ د سولې له تړون سره یوځای شوی دی.

روسیه لېواله ده، چې له طالبانو سره د امنیتي معالوماتو د تبادلې او د نشه‌يي توکو د قاچاق پر ضد د مبارزې په برخه کې همکاري پراخه کړي.

نوموړي ټینګار وکړ، چې ایران د متقابل درناوي پر بنسټ د خبرو اترو لپاره چمتو دی، خو که پرې فشار واچول شي، نو داسې بې‌ساری غبرګون به وښيي چې ساری به ونه لري. ډونالډ ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ ایوا ایالت کې د وینا پر مهال وویل، یو «ستر پوځي سمندري ځواک» د «قدرت، چټکتیا او روښانه موخې» سره د ایران پر لور روان دی.
هغه وایي، دا سمندري ځواک چې د «ابراهام لینکن» هوايي بېړۍ یې مشري کوي، له هغه ځواک څخه هم لوی دی، چې پخوا ونزوېلا ته استول شوی و.

ټرمپ زیاته کړه، لکه څنګه چې په ونزوېلا کې عمل وشو، دا ځواک «چمتو، لېوال او وړ» دی چې که اړتیا پېښه شي، خپله دنده به په «چټکۍ او زور» سره ترسره کړي. د امریکا ولسمشر هیله وښوده چې تهران به «ژر تر ژره» خبرو ته کېني او د یوه «منصفانه او عادلانه» تړون پر سر به سلا ته ورسره ورسېږي؛ هغه تړون چې د ده په وینا، موخه یې دا ده چې ایران اټومي وسلو ته لاسرسی پیدا نه کړي او دا تړون به «د ټولو لورو په ګټه» وي.

ټرمپ خبرداری ورکړ، چې وخت په ختمېدو دی او وضعیت بېړنی شوی دی.

په همدې حال کې د ایران د اسلامي جمهوریت د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د چهارشنبې په ورځ وویل، چې په وروستیو ورځو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ هېڅ اړیکه نه ده نیول شوې او د خبرو کوم رسمي وړاندیز هم نه دی شوی.
هغه وویل: «ځینې هېوادونه د منځګړو په توګه هڅې کوي او زموږ اړیکې ورسره روانې دي».

له بلې خوا، امریکايي رسنۍ اکسیوس د دې هېواد د چارواکو له قوله لیکلي چې دا مهال د امریکا او ایران ترمنځ هېڅ جدي مذاکرات نه تر سترګو کېږي. د سعودي عربستان، ترکیې او قطر په ګډون ځینو هېوادونو له دواړو لورو سره اړیکې نیولې او پیغامونه یې تبادله کړي دي.

اکسیوس همداراز لیکلي، ډونالډ ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان سره د ایران په اړه خبرې کړې دي او عباس عراقچي بیا د چهارشنبې په ورځ د ترکیې، قطر او سعودي عربستان د بهرنیو چارو له وزیرانو سره ټلیفوني خبرې کړې دي.