نورجلال جلالي: هند تر دا مهاله د سرطاني ناروغیو په برخه کې یو مېلیون ډالر مرسته کړې

د ۲۰۲۱کال په اګسټ میاشت کې د کابل له سقوط او له افغانستان نه د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته، په سلګونه افغان پناه‌غوښتونکي د امریکا له‌خوا د دوحې پې یوه پوځي‌ اډه کې مېشت شول.

دغه افغان کډوال امریکا ته د تګ په تمه بې‌برخلیکه پاتې دي. د ډراپ سېټ ورځپاڼې د معلوماتو له مخې؛ اوس‌مهال په دغه پنډغالي کې شاوخوا ۸۰۰ افغان پناه‌غوښتونکي مېشت دي.

په راپور کې راغلي، السایلیه پنډغالی یوه پوځي اډه ده،چې د منځني‌ختیځ د کړکېچ له امله له ګواښ سره مخ ده. د امریکا یو افغان قراردادي په دې اړه وايي: «تېر اوړی چې ایران برید وکړ، د توغندیو ځینې ټوټې په پنډغالي راپرېوتې. دا ځل بیا د ورته وضعیت وېره شته».

ډراپ سېټ ورځپاڼې په یوه راپور کې ویلي، دغه افغان کورنۍ د امریکا او د هغوی د ملاتړو له‌خوا قطر ته په دې تمه لېږدول شوې چې امریکا ته به انتقال شي. په راپور کې ویل شوي، چې د پالیسو بدلون، د ویزو د ورکړې لړۍ ځنډول او دوی ته نه پاملرنه د دغه کورنیو د پناه‌غوښتنې قضیې په ټپه درولې دي.

په دغه پوځي اډه کې یو افغان پناه‌غوښتونکی وايي: «هرڅوک اندېښمن دي. د پي ۱ او پي۲ پروګرامونه له یوه کال راهیسې ځنډول شوي او د خلکو برخلیک نه‌دی روښانه». دغه کورنیو د امریکا د پخواني‌ ولسمشر جوبایډن په اداره کې امریکا ته د تګ اسناد ترلاسه کړي وو؛ خو د امریکا اوسني‌ ولسمشر ډونالډ ټرمپ دغه لړۍ ځنډولې ده.

په دغه پنډغالي کې مېشت افغان پناه‌غوښتونکي له کړاه ډک ژوند تېروي. دوی زیاتوي:« د اوسېدو مناسب ځای نه‌شته، رواني فشار تر حد زیات دی، ماشومان له زده‌کړو بې‌برخې دي او ستونزې خورا ډېرې دي».

راپور زیاتوي، چې د ټرمپ حکومت نه یوازې امریکا ته د کډوالو تګ بند کړی؛ بلکې هغوی ته یې د پیسو په بدل کې افغانستان ته په خپله خوښه د ستنېدو وړاندیز هم کړی دی. خو کډوال د طالبانو له‌خوا له غچ اخیستنې وېره لري او دغه وړاندیز نه مني.

د خبرپاڼې له مخې؛ نیول شوي کوډګر عدلي او قضایي ارګانونو ته ورپېژندل شوي دي. د طالبانو د امر بالمعروف وزارت هره پنجشنبه په خپل اوونیز راپور کې د کوډګرو د نیولو ادعا کوي. د طالبانو دغه وزارت تر دې پخوا هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و.

د طالبانو له‌خوا د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) په خپور شوي اوونیز راپور کې راغلي، چې تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۹۳ قضیې هم حل کړې دي. چې په دې کې ۳۷ د ظلم، ۸ د میراث، ۱۱ د جبري ودونو، ۱۳ د مهر او ۷ د طلاق قضیې شاملې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په وروستۍ ناسته کې د ښځو پر وړاندې د طالبانو ځپونکي اقدامات غندل شوي. بل خوا طالبانو په خپلې نوې جزايي اصول‌نامه کې د خلکو د ژوند شرایط د «شرعي چوکاټ» تر نوم لاندې لا سخت کړي دي.

دغه اصول‌نامه په کور دننه او بهر له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې؛ خو طالبان ټینګار کوي چې د دوی کړنلارې سمې دي او ادعا کوي، چې د ښځو په ګډون د افغانستان د ټولو وګړو حقونه د «شرعي اصولو» له مخې خوندي دي.

د طالبانو د یادې قول اردو په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي دغه بېلابېل عملیات د دوی پوله ساتو ځواکونو له‌خوا ترسره شوي دي. دوی د نیول شویو کسانو د سیمو او هویت په اړه نور جزییات نه‌دي‌ ورکړي.

د طالبانو امنیتي‌ مسوولین دغه اقدام د پولو د کنټرول پياوړتیا، د انساني قاچاق مخنيوي او د ایران سره پر پوله د امنیت زياتوالی ګڼي. طالبانو د نیول شویو کډوالو په اړه ویلي: « نیول شوي کسان له لومړنیو څېړنو وروسته، د قانوني مراحلو د ترسره کولو لپاره اړونده مراجعو ته سپارل شوي دي».

طالبانو د ایران سره پر پوله د امنیتي‌څار د زیاتوالي او د ګزمو د ډېرېدو خبر ورکړی دی.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نه‌شي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

د طالبانو برېښنا شرکت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې لیدنه کې د ترکي کمپنۍ مسوولینو په افغانستان کې د اوبو څخه د برېښنا تولید، د توربینونو ترمیم او نصب او د تخنیکي کارکوونکو ظرفیت لوړونې په برخو کې د پانګونې ژمنه کړې ده.

طالبان وخت ناوخت داسې مهال د برېښنا په برخه کې د پانګونې خبره کوي، چې د پلازمېنې په ګډون د افغانستان ګڼ ښارونه د برېښنا له نشتوالي سر ټکوي. کابل مېشتې وایي، د ورځې برېښنا نه‌وي او د شپې هم یوازې د درېیو ساعتونو لپاره برېښنا لري.
دغه چارې ځینې کاروباریان هم له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي. د یاد شرکت چارواکو که څه هم ژمنه کړې، چې د برېښنا د کمښت د ستونزې حل لپاره هلې ځلې کوي؛ خو د کابل ښار ځینې اوسېدونکي بیا د برېښنا له زیاتې پرچاوۍ شکایت کوي.

افغانستان نږدې ۸۰ سلنه برېښنا له ازبکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ایران نه واردوي، چې په یادو هېوادونو کې د اړتیا پرمهال افغانستان ته د برېښنا په کچه کې د پام وړ کموالی راځي.