جېم رېش: پر طالبانو د مرستو بندېدو قانون یو بل پړاو ته نږدې شوی

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد له«پیام افغان ټلویزیون» سره په خپله تازه مرکه کې ویلي، چې طالبان غواړي له امریکا سره ښې اړیکې ولري، څو له عامه زیان څخه په امن کې واوسي.

نوموړي زیاته کړې: «موږ له امریکا سره د ښو اړیکو غوښتونکي یو، څو له عامه زیان څخه په امن کې واوسو».

نوموړي ویلي، افغانستان په اوسنیو شرایطو کې د پانګونې جذب ته اړتیا لري، له همدې امله امریکا هم کولای شي، چې د چین، روسیې او نورو هېوادونو په څېر په افغانستان کې حضور ولري.

مجاهد وايي: «زموږ هېواد داسې دی، چې باید پانګونه را جذب کړي، لکه چین چې دلته حضور لري، روسیه حضور لري، د سیمې نږدې هېوادونه حضور لري امریکا او اروپا هم باید حضور ولري، څو افغانستان د نړۍ د سوداګرۍ پر څلور لارې بدل شي. پانګونه وشي، کاري فرصتونه ایجاد شي، خو د افغانستان په امورو کې چې حکومتداري ده، داخلي مسایل دي هغه باید حفظ وي او هېڅ هېواد باید مداخله ونه‌شي کړای. سیاسي مداخله ونه‌کړي، خو له ټولو جهتونو سره د سیاسي اړیکو غوښتونکي یو».

مجاهد ویلي، طالبان داسې انګېري چې په افغانستان کې د امریکا غیر حاضري ښايي د یاد هېواد په ګټه نه‌وي او دوی غوښتنه کوي، چې په افغانستان کې خپل ډیپلوماټیک حضور فعال کړي.

مجاهد زیاته کړې: «د امریکا اوسنۍ پالیسي د باور وړ نه‌ده، ځکه سهار یوه پالیسي وي او بېګاه بله پالیسې وي. دویم دا دی، چې زموږ لید لوری همدا دی، ښايي امریکا هم دا انګېرلې وي، چې په افغانستان کې غیر حاضري به یې په ګټه نه‌وي. ښايي وروسته به په دې اړه فکر وکړي. څنګه چې په نورو هېوادونو کې ډیپلوماټیک حضور لري، دلته هم وکولای شي سفارت پرانیزي او ډيپلوماټيک تګ راتګ ولرو. موږ غواړو دا موضوعات حل شي، که امریکا وغواړي دا ښه کار دی او موږ به یې هم دغه ډول پالیسي ومنو او ښې اړیکې به ولرو».

له دې سره سم، ذبیح‌الله مجاهد د امریکا له‌خوا طالبانو ته د ۴۰ میلیوني ډالرو ورکړه ردوي او وايي، چې یاده ډله د چا پېسو ته اړتیا نه‌لري.

مجاهد وايي:«امریکا، ملګرو ملتونو او نورو هېوادونو، دوه درې کاله وړاندې استولې او دا پیسې موسساتو ته ورکول کېدې، وروسته امریکا پیسې بندې کړې او نورو هېوادونو کمې کړې. طالبانو ته تر اوسه هېچا یو ډالر پیسې هم نه‌دي ورکړي. او موږ اړتیا هم ورته نه‌لرو».

نوموړی د امریکا له‌خوا یادې ډلې ته د پېسو ورکړه پر داسې مهال ردوي، چې د تېر جمهوري حکومت د ولسمشر لومړي مرستیال په ځلونو ادعا کړې، چې امریکا طالبانو ته هره میاشت میلیونونه ډالره ورکوي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویلي چې د دغه روغتون پرانیستل د سرطان د درملنې په برخه کې یو مهم ګام دی.

د روغتیا نړیوال سازمان وايي چې دا روغتون د ۷۰ بسترو ظرفیت لري او انکولوژۍ په برخه کې کلینیکي خدمتونه وړاندې کوي، چې پکې کیموتراپي، جراحي انکولوژي، رادیولوژي او لابراتواري خدمات شامل دي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي، هیله څرګنده کړه چې د دې روغتون په پرانیستلو سره به د سرطاني ناروغانو لپاره معیاري خدمات برابر شي او د درملنې امکانات او کیفیت به ښه شي.

د عامې روغتیا وزارت زیاته کړې چې دا روغتون به د ناروغانو د درملنې تر څنګ، د سرطان د تشخیص او درملنې په برخه کې د افغان طبي پرسونل د روزنې مهم رول هم ولري.

د روغتیا نړیوال سازمان اجرایوي مشر، ایدوین سینیزا، د دغه روغتون پرانیستل په افغانستان کې د سرطان د درملنې لپاره یو مهم پړاو وباله.
هغه وویل: «د اوږدې مودې لپاره، په افغانستان کې د سرطان ناروغان له ګڼې ګوڼې ډکو روغتیايي مرکزونو، محدودو خدماتو او له کور څخه لرې، حتی له هېواده بهر د درملنې لپاره د اوږدو سفرونو له ترخو واقعیتونو سره مخ وو. نن موږ د دې واقعیت د بدلولو په لور یو مهم ګام اخلو.»

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت وايي چې د سرطاني ناروغانو د درملنې لپاره هند کابل ته ۲،۵ټنه د سرطان ضد درمل لېږلي دي.

هغه وایي طالبان د افغانستان اقتصادي او بشري راتلونکی له جدي ګواښ سره مخ کوي.

براون دا خبرې ګارډین ورځپاڼې ته په یوې مقاله کې کړي، چې په کې یې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د ځپنې زیاتوالی او د زده‌کړو د محرومیت پراخوالی څېړلی دی.

هغه لیکلي چې د طالبانو اداره د ښځو او نجونو د زده‌کړې د محدودولو په برخه کې تر ټولو افراطي ګامونه اخیستي او هغوی یې له ښوونځیو او هر ډول زده‌کړې سره له اړیکې محرومې کړې دي. براون دا کړنه «جنسیتي اپارتاید» بللی دی.

د ګورډن براون په باور، دا اقدامات د «کندهار د افراطي دیني مشرانو د جناح بریا پر هغو وزیرانو ښکارندويي کوي چې په کابل کې مېشت دي.»

هغه ټینګار کړی چې دا کړنې ښایي د ملګرو ملتونو له‌ خوا د بشریت پر ضد د جنایت په توګه طبقه‌بندي شي.

د بریتانیا پخواني لومړي وزیر د طالبانو پر وړاندې د نړۍ د هېوادونو پر چلند نیوکه کړې او ویلي یې دي چې ځینو هېوادونو په داسې حال کې چې ښځې او نجونې ځپل کېدې، د طالبانو سره د اړیکو پراخولو او د ډیپلوماتیکو اړیکو د بیا پیل هڅې کولې.

هغه همدارنګه د ښځو پر کار بندیز، له محرم پرته پر سفر بندیز او په عامه ځایونو لکه پارکونو او ورزشي کلبونو کې پر حضور محدودیتونو ته اشاره کړې ده. د هغه په وینا، د طالبانو سره د سازش سیاست د روسیې، چین او هند په مشرۍ پیل شوی او ځینې اروپايي هېوادونه هم ورپسې تللي دي.

هغه د ښځو پر وړاندې د ځپنې زیاتوالی د هبت‌الله اخندزاده د سیاستونو پایله بللې او ټینګار یې کړی چې په کابل کې د طالبانو جناح دا مني چې د هېواد اقتصاد د ښځو ګډون او زده‌کړې ته لاسرسي ته اړتیا لري.

براون د طالبانو د مشر په اړه لیکلي: «د هغه ایډیالوژي دومره وچه او سخت‌دریځه ده چې ان د خپل زوی د ځانمرګي بریدګر کېدو ملاتړ یې کړی دی.»

ګورډن براون ټینګار کړی چې د نجونو د زده‌کړو څخه محرومول به د طالبانو د ړنګېدو لامل شي، ځکه افغانستان چې له ۴۳ میلیونو څخه زیات نفوس لري، د خوړو له سخت ناامنۍ او خوارځواکۍ سره مخ دی .

شیرعلي حماد دغه څرګندونې د کابل په ګلدرې ولسوالۍ کې د تحریک طالبان پاکستان د یوه غړي د جنازې پر مهال کړې وې او خلکو ته یې د پاکستان پر ضد د جګړې بلنه ورکړې وه. نوموړي په خپله وینا کې ویلي وو چې تر هغه به ارام نه شي، څو د اسلام بیرغ پر اسلام‌اباد رپانده نه کړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند، طاهر اندرابي، نن د پنجشنبې په ورځ د خپلې اوونیزې خبري غونډې پرمهال وویل چې د افغانستان اوسنی وضعیت د طالبانو مسوولیت دی، ځکه د ده په وینا، د افغانستان په خاوره کې د ترهګرو ډلو د موجودیت په اړه جدي اندېښنې شته.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت همدارنګه ویلي چې افغان وګړي د پاکستان دننه په ترهګریزو بریدونو کې لاس لري او د افغانستان له خاورې د دغو بریدونو د پلان او عملي کولو لپاره استفاده کېږي. د یاد وزارت ویاند ټینګار وکړ چې طالبان باید په لیکلي ډول ډاډ ورکړي چې د افغانستان خاوره به د پاکستان پر ضد نه کارول کېږي.

هغه زیاته کړه چې اسلام‌اباد لا هم د طالبانو له لوري د لیکلي تعهد په تمه دی، څو د پاکستان پر ضد د ترهګرو ډلو د فعالیت مخه ونیول شي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د روان کال د تلې په ۱۷مه، پاکستان پر کابل هوايي برید وکړ، چې دا د پاکستان او طالبانو ترمنځ د کړکېچ له جدي مواردو څخه ګڼل کېږي. تر دې وروسته دواړه لوري په ډیورنډ کرښه کې په نښتو واوښتل.

له دې وروسته قطر او ترکیې د کړکېچ د مهار هڅې پیل کړې. که څه هم د طالبانو او د پاکستان د حکومت ترمنځ په دوحه او استانبول کې درې پړاوه خبرې د اوربند لامل شوې، خو تر اوسه د دواړو لورو ترمنځ د بنسټیز حل لارې موندل له خنډ سره مخ دي.

دغه سفارت د ټولنیزې شبکې ایکس له لارې په خپاره کړي پیغام کې ویلي چې دا ناسته په ترکیه کې جوړه شوې او موخه یې د همکارو بنسټونو ترمنځ د نظرونو او تجربو شریکول وو.

د بریتانیا سفارت ویلي، دا ناسته د اغېزمنو مرستو د څرنګوالي د ارزونې او د داسې لارو چارو د موندلو لپاره مهم فرصت و، چې له لارې یې د افغانستان د تر ټولو زیانمنو قشرونو لپاره د بشري مرستو اغېزمنتوب او رسېدنه لوړه شي.

سره له دې، تر اوسه د دې ناستې د ګډونوالو بنسټونو، پایلو او یا هم کومو مشخصو هوکړو په اړه جزییات نه دي خپاره شوي.

دا ناسته په داسې حال کې ترسره شوې چې د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د روان میلادي کال په ترڅ کې ۲۱.۹میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا لري او د هغوی د اړتیاوو د پوره کولو لپاره ۱.۷۲میلیارده ډالرو بودجې ته اړتیا ده.