سعودي عربستان د سوریې حکومت او کُرد ځواکونو د اوربند او ادغام پر سر له هوکړې هرکلی وکړ

د امریکا د خزانه‌دارۍ وزارت د جمعې په ورځ (د سلواغې ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د ایران حکومت ته د «رژیم» په خطاب کولو سره په دغه هېواد کې د معترضینو ځپنه «وحشیانه» بللې او یاد چارواکي یې د زرګونه معترضینو د وژنې مسوولین ګڼلي دي.

په دغو تحریم شویو کسانو کې د ایران د کورنیو چار وزیر سکندر مومني، د سپاه پاسداران د اطلاعاتو سازمان مسوول مجید خادمي، په تهران کې د سپاه سیدالشهدا قومندان قربان محمد ولیزاده، په همدان کې د سپاه پاسداران قومندان حسین کمالي، په ګیلان کې د سپاه پاسداران قومندان حمید دمغاني، د کرامانشاه ولایت لپاره د لبنان د وسله‌والو ځواکونو قومندان مهدي حاجیان شامل دي.

د امریکا د خزانه‌دارۍ وزارت وايي، یاد کسان د زرګونه معترضینو د وژنې مسوولین دي او له اعتراض کوونکو سره یې تر ټولو ډېر بد چلند کړی او ان دا چې پر معترضینو یې د مخامخ ډزو امر هم کړی دی.

له دې سربېره یو ایران پانګه‌وال بابک مرتضی زنجاني هم تحریم شوی او د امریکا په وینا، یاد کس د ایران له نفتي موادو ترلاسه شوي میلیاردونه ډالره چې اصلا د ایران ولس حق کېږي، اختلاس کړي او همداراز هغه یې د سپاه پاسداران یو له مهمو مالي تمویلوونکو بللی دی.

د دغه وزارت د معلوماتو له‌مخې، بابک مرتضی زنجاني چې د میلمستونونو، ټرانسپورټ، ټېکنالوژۍ، مالي خدماتي چارو او همداراز د نفتي موادو پر صادراتو بوخت دی په ۲۰۱۶ کال کې په نفتي موادو کې د میلیاردونو ډالرو د اختلاس له امله په اعدام محکوم شو، خو په ۲۰۲۴ کال کې یې په حکم کې تخفیف راغی او د سپاه پاسداران یو له مهمو مالي تمویلوونکو دی.

د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، د یادو کسانو ټولې هغه شتمنۍ چې په امریکا او یا هم د امریکایانو په واک کې دي کنګل شوي او هغه کسان او بنسټونه به چې ورسره په مستقیم او غېر مستقیم ډول اړیکې ولري له ورته چلند سره مخ شي.

د امریکا د خزانه‌دارۍ وزیر اسکاټ بنسټ ویلي: «د سوکاله ایران د جوړولو پر ځای، رژيم پرېکړه کړې چې د دغه هېواد نفتي عواید د اټومي او توغندیزو چارو پر پراخولو او په ټوله نړۍ کې د نیابتي ترهګرو ډلو پر ملاتړ ولګوي».

د یادونې وړ ده، چې دغه وزارت تېر کال هم د ایران په نفتي چارو کې ښکېل ۸۷۵ کسان تحریم کړي وو.

وروسته له هغې چې سویلي افریقا په غزه کې د اسراییل د نسل‌وژنې قضیه د نړیوالې محکمې عدالت ته وړاندې کړه، د دواړو هېوادونو اړیکې ترینګلې شوې. اسراییل دا قضیه بې‌بنسټه بللې او رد کړې یې ده.

د سویلي افریقا د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې د اسراییل سفیر اریل سیدمن، ته یې د «ډېپلوماټیکو اصولو او کړنلارو د سرغړونې» له امله، چې پکې په ټولنیزو رسنیو کې د سویلي افریقا د ولسمشر سیریل راما فوسا سپکاوی هم شامل دی، د دې هېواد پرېښودو امر کړی دی.

د سویلي افریقا په خبرپاڼه کې دا هم ویل شوي چې سیدمن د اسراییل د لوړپوړو چارواکو د سفرونو په اړه د سویلي افریقا چارواکو ته په «خبر نه ورکولو» تورن دی.

د سویلي افریقا د بهرنیو چارو وزارت ویاند کریسپین فیري وویل: «موږ هیله لرو چې د اسراییل سفارت له موږ سره په درناوي تعامل وکړي او داسې څوک راولېږي چې په احترام چلند وکړي او ډېپلوماسي وساتي او تعقیب یې کړي. همدا هغه کار دی چې موږ یې د ترسره کولو نیت لرو.»

د اسراییل د بهرنیو چارو وزارت هم اعلان وکړ چې د سویلي افریقا استازی به د اسراییل پر ضد په نړیوال ډګر کې د «دروغجنو بریدونو» او د اسراییل د سفیر پر وړاندې د «یو اړخیز او بې‌اساس اقدام» له امله وشړي.

د سویلي افریقا قانون‌جوړونکو په ۲۰۲۳ کال کې د غزې د جګړې له امله په پرتوریا کې د اسراییل د سفارت د تړلو او د ډېپلوماتیکو اړیکو د ځنډولو په ګټه رایه ورکړه، خو دا پرېکړه هېڅکله عملي نه شوه.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت خبرپاڼه زیاتوي، په دې لیدنه کې دواړو لوریو د تهران او انقرې ترمنځ د اړیکو «ډېر ښه» بهیر د بېلابېلو برخو له پلوه وڅېړه او پر دې یې ټینګار وکړ، چې دواړه هېوادونه هوډ لري چې خپلې اړیکې په ټولو ډګرونو کې لا ټینګې او پراخې کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د ترکیې د دولت او ولس له دریځونو مننه وکړه، په ځانګړي ډول یې د ولسمشر اردوغان هغه څرګندونې وستایلې چې د ایران د ملي حاکمیت ملاتړ او د بهرنیو لاسوهنو رد یې په‌کې کړی و. نوموړي همداراز د اسلامي او سیمه‌ییزو هېوادونو ترمنځ د یووالي او همغږۍ پر پیاوړتیا ټینګار وکړ، څو د اسراییل پر وړاندې سره په ګډه ودرېږي.

خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، عراقچي د ایران وروستي بدلونونه تشریح کړل او ویې ویل چې تاوتریخوالي ته مایل او ترهګریز عناصر د سوله‌ییزو لاریونونو له فضا څخه ناوړه ګټه اخلي. هغه د سیمې له هېوادونو وغوښتل، چې د ایران د کورنیو مسایلو په اړه د لوېدیځو–عبري رسنیو له یو اړخیزو او ناسمو روایتونو څخه ځان خبر وساتي او په پوره هوښیارۍ ورسره چلند وکړي.

عراقچي د ایران د اټومي موضوع په اړه د ترکیې د مسوولانه دریځ ستاینه وکړه او څرګنده یې کړه، چې تهران تل له هغه خبرو اترو هرکلی کړی چې د متقابل درناوي پر بنسټ ولاړې وي او د ایران د ولس مشروع حقونه او اندېښنې په رسمیت پېژني.

د ایراني حکومت خبرپاڼه کې د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان له قوله راغلي، چې هغه هم په دې لیدنه کې ډاډ څرګند کړ چې د ایران دولت او ولس به د ملي یووالي او ټینګښت په مټ پر شته ستونزو برلاسي شي. اردوغان د تاوتریخوالي د راکمولو او د ډیپلوماسۍ لارې ته د بېرته ستنېدو لپاره د انقرې هڅو ته په اشارې وویل، چې سیمه د ناامنۍ د لا زیاتېدو توان نه لري او د ایران د اټومي موضوع یوازینۍ حل‌لاره ډیپلوماسي ده. نوموړي همداراز اعلان وکړ، چې ترکیه په دې برخه کې د هر ډول نېکو هڅو او منځګړیتوب لپاره چمتو ده.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، قسد به له شمالي سنګرونو شاتګ کوي او د سوریې امنیتي ځواکونه به د حسکه او قامشلي ښارونو په مرکزونو کې ځای پر ځای شي. همدارنګه به د قسد له ځینو لواوو څخه د دولت تر چتر لاندې پوځي واحدونه جوړ شي.

قسد ویلي چې دواړه لوري د کُردانو د مدني او تعلیمي حقونو، د بې‌ځایه شویو د ستنېدو او د ځانګرې ادارې د بنسټونو د دولتي جوړښتونو سره د یوځای کېدو پر سر هم سلا شوي دي.

د سوریې د حکومت یو چارواکي ویلي چې دا هوکړه د دلو په ۹مه وروستۍ شوې او عملي کېدل یې سمدستي پیل شوي دي.

نوموړي ټینګار کړی چې د طالبانو له‌خوا د محکمو د کړنلارو وروستي اقدامات دا ښيي چې دا ډله د عدالت او بشري حقونو پر خلاف قوانین پلي کوي.

د بریتانیا ځانګړي استازي په وینا، یاد قوانین په ښکاره ډول د ښځو، قومي او مذهبي لږکیو، او همدارنګه د هغو کسانو پر وړاندې تبعیضي بڼه لري چې د طالبانو له‌خوا پر خلکو تپل شویو ټولنیزو اصولو سره سمون نه خوري.

هغه زیاته کړه چې دا ډول کړنې نه یوازې د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې دي، بلکې د افغانستان د تلپاتې سولې او ثبات پر وړاندې هم جدي خنډونه رامنځته کوي.