د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران له حکومت سره د خبرو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل:« ما خبرې اترې کړې دي او زه پلان لرم، چې دا کار وکړم». هغه زیاته کړه: « ایران ته مې وویل چې خپل اټومي پروګرام او د لاریون کوونکو وژنه ودروي. دوی زرګونه لاریون کوونکي وژني».
نوموړي د دغه خبرو په اړه ډېر جزییات نهدي ورکړي. ټرمپ د «میلانیا» مستند د پرانستې په مراسمو کې له رسنیو سره د خبرو پرمهال ویلي: «موږ همدا اوس له ډېرو لویو او ځواکمنو کښتیو سره د ایران په لور روان یو. دا به ډېره ښه وي، که یې کارولو ته اړ نهشو».
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ نن (پنجشنبه د سلواغې ۹مه) په سپینه ماڼۍ کې د نشه يي توکو د قاچاق او په امریکا کې د روږدي کېدو بحران د مخنیوي په موخه یو نوی اجراييوي فرمان لاسلیک کړ. یاد فرمان په امریکا کې د نشهيي توکو پر وړاندې د مبارزې نوی فصل بلل شوی دی.
ډونالډ ټرمپ د دغه فرمان د لاسلیک پرمهال وویل: «موږ هر کال د نشهيي توکو او الکولو د ناوړه ګټې اخېستنې له امله شاوخوا ۳۰۰زره کسان له لاسه ورکوو. نن زه دا تاریخي فرمان لاسلیک کوم، څو د روږدي کېدو او د موادو د ناوړه ګټې اخیستنې له دغې بلا سره مبارزه وکړو».
ډونالډ ټرمپ د خپلو خبرو پر مهال د نشهيي توکو د مخنیوي په برخه کې د خپل حکومت ورروستیو لاسته راوړنو ته په اشارې وویل، چې په تېرکال کې د وړم کال پر تله د نشهيي توکو د زیات مصرف له امله د مړینې کچه ۲۱ سلنه راټيټه شوې ده.
له دې سره سم، ټرمپ ویلي، چې د امریکا د سویلي پولې په تړلو سره یې د قاچاقچیانو مخه ډب کړې ده.
ولسمشر ټرمپ ویلي، چې د نوي اجراييوي فرمان له لاسلیک وروسته به نه یوازې د قاچاق مخه ونیسي، بلکې له روږدو سره به هم مرسته وکړي، چې بېرته عادي ژوند ته راوګرځي.
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) عمومي رییس ټېدروس ادهانوم ګبریسوس په ایران کې د وروستي وضعیت له امله پر روغتیایي کارکوونکو او روغتیايي مرکزونو د منفي اغېزو په اړه ژوره اندېښنه ښودلې ده.
نوموړي ویلي، راپورونه ښيي چې روان وضعیت د هغو کسانو لپاره د حیاتي روغتیایي خدمتونو وړاندې کول له خنډ سره مخ کړي، چې بېړنۍ درملنې ته اړتیا لري.
د روغتیا نړۍوال سازمان عمومي رییس د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) په خپله اېکس پاڼه وویل، په وروستیو ورځو کې داسې راپورونه خپاره شوي، چې پهکې ویل شوي، د روغتیایي سکټور یو شمېر کارکوونکي هغه مهال تر برید لاندې راغلي، چې د ټپیانو درملنه یې کوله. د همدې راپورونو لهمخې، لږ تر لږه پنځه ډاکټران د خپلې دندې د ترسره کولو پر مهال نیول شوي دي.
ګبریسوس د ټولو هغو روغتیایي کارکوونکو د سملاسي خوشې کېدو غوښتنه کړې، چې دا مهال په بند کې دي او ټینګار یې کړی، چې روغتیايي کارکوونکي باید هېڅکله له ګواښ، وېرولو او یا تاوتریخوالي سره مخ نهشي. د روغتیا نړۍوال سازمان همداراز پخلی کړی، چې د ایران په لوېدیځ کې د ایلام ښار «خمیني روغتون» د روانې میلادي میاشتې په پیل کې تر برید لاندې راغلی دی.
د راپور لهمخې، کله چې ټپیان دې روغتون ته ولېږدول شول، د روغتون دننه او شاوخوا کې تاوتریخوالی رامنځته شو، چې له امله یې د طبي خدمتونو وړاندې کول او همداراز د روغتیايي وسایلو او توکو برابرول له جدي خنډ سره مخ شول.
د معلوماتو پر بنسټ، په وروستیو اوونیو کې د ایران په بېلابېلو سیمو کې یو شمېر نور روغتیايي مرکزونه هم زیانمن شوي دي. په دغو پېښو کې د بېړنۍ مرستې لس مرکزونه ویجاړ شوي، چې له امله یې له پنځوسو ډېر ژغورونکي ټپیان شوي او تر ۲۰۰ ډېر امبولانسونه هم ویجاړ شوي دي. همداراز ویل شوي، چې د تهران په سینا روغتون کې اوښکې بهوونکي ګاز کارول شوي دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان عمومي رییس زیاتوي، دغه کړکېچ د ایران پر روغتیایي نظام سخت فشار راوستی دی. نوموړي ټینګار وکړ، چې د روغتیايي مرکزونو ساتنه او د روغتیایي خدمتونو بېخنډه وړاندې کېدل یو بنسټیز، اړین او نههېرېدونکی اصل دی.
هغه زیاته کړه: «د درملنې خدمتونو ته خوندي او پرلهپسې لاسرسی د هر هغه انسان بنسټیز حق دی، چې روغتیایي پاملرنې ته اړتیا لري، په ځانګړي ډول د کړکېچ په حالاتو کې. روغتیایي خدمتونه باید هېڅکله په نښه نهشي».
د طالبانو د تېرې واکمنۍ پر مهال اسلام اباد کې د دغې ډلې سفیر عبدالسلام ضعیف وایي، امریکا جګړې ته له چمتووالي سره سره غواړي له ایران سره د تفاهم لاره پیدا کړي، خو د اسراییل لومړی وزیر بنیامین نتنیاهو یې جګړې ته هڅوي.
هغه پنجشنبه د (سلواغې ۹مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې د نتنیاهو هڅه دا ده، څو په هر ډول وي امریکا له ایران سره په جګړه کې ښکېله کړي. د نوموړي په باور اسراییل به داسې کړنه ترسره کړي چې په اتوماتیک ډول امریکا له ایران سره جګړه پیل کړي.
د دې پخواني طالب چارواکي په خبره، که څه هم د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ نازک حالت ته رسېدلی، خو بیا هم د یوې هوکړې اټکل شته. د تهران او واشنګټن ترمنځ په ناندریو کې ډېری طالبانو د ایران ملاتړ کړی او هلته یې هر ډول احتمالي پوځي اقدام یرغل بللی دی.
طالبانو لا دا هم ویلي، که د ایران خلاف هر ډول اقدام کېږي، نو د سیمې ثبات به زیانمن شي. په تېرو اونیو کې په ایران کې د اوسنيو واکمنانو پر خلاف سراسري لاریونونه وشول او د حکومت له لوري هم په ډېر شدت سره وځپل شول.
د نړۍوالو رسنیو د راپورونو لهمخې، په دغو لاریونونو کې زرګونه لاریونوال وژل شوي دي. په تېرو ورځو کې ټرمپ خبر ورکړی، چې یوه پوځي سمندري بېړۍ منځني ختیځ ته رسېدلې او بله هم پسې ور روانه ده. دا چاره پر ایران د برید لپاره یوه نښه ګڼل کېږي.
د امریکا د دفاع وزیر پېټ هېګسټ ویلي، چې په ایران کې د اټومي وسلو د جوړولو د مخنیوي لپاره، امریکايي ځواکونه د ډونالډ ټرمپ هرې پرېکړې پلي کولو ته چمتو دي.
په منځني ختیځ کې د امریکايي ځواکونو د حضور پراخېدو پر مهال ډونالډ ټرمپ د کابینې په غونډه کې له هېګسټ څخه د اوسني وضعیت په اړه پوښتنه کړې او هېګسټ یې په ځواب کې ویلي: «ایران باید د اټومي وړتیاوو په لټه کې نهشي. موږ چمتو یو هر هغه څه ترسره کړو، چې ولسمشر یې د جګړې له وزارت څخه تمه لري».
امریکايي چارواکو ویلي، چې ولسمشر ټرمپ پر ځینو لارو چارو غور کوي، خو تر اوسه یې پر ایران د برید په اړه وروستۍ پرېکړه نهده کړې.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې مخکې سياېناېن راپور وکړی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران د اټومي پروګرام او بالسټیک توغندیو د تولید د مخنیوي په اړه د واشنګټن او تهران ترمنځ د لومړنیو خبرو له ناکامېدو وروسته پر ایران د لوی برید په اړه غور کوي.
ټرمپ خبرداری ورکړی، چې پر ایران به راتلونکی برید ډېر سخت وي.
امریکن اېرلاینز د پنجشنبې په ورځ وویل، چې د حکومتي اجازې له ترلاسه کولو او د امنیتي ارزونو له بشپړېدو وروسته پلان لري، چې ونزوېلا ته خپلې ورځنۍ الوتنې بېرته پیل کړي. دا اعلان یوازې څو اوونۍ وروسته له هغې شوی چې د امریکا پوځ د یاد هېواد ولسمشر ونیوه.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ د ترانسپورټ له وزارت څخه وغوښتل، هغه محدودیتونه لرې کړي، چې دا مهال امریکا ته د ونزوېلا پر لور الوتنې منع کوي. دا غوښتنه د ونزوېلا د سرپرستې ولسمشرې دلسي رودریګز، سره تر خبرو وروسته وشوه.
ټرمپ وویل: «امریکايي اتباع به ډېر ژر وکولای شي ونزوېلا ته ولاړ شي او هلته به خوندي وي».
متحده ایالاتو د همدې میاشتې په پیل کې پر ونزوېلابرید وکړ او د یوه پوځي عملیاتو په ترڅ کې یې د دغه هېواد ولسمشر نیکولاس مادورو ونیوه او مخامخ یې امریکا ته د محاکمې لپاره ولېږداوه.
امریکن اېرلاینز، چې په ۱۹۸۷ کال کې یې په ونزوېلا کې فعالیت پیل کړی وو، وویل چې دا الوتنې به د سوداګرۍ، تفریح او بشري سفرونو لپاره سیمې ته فرصت برابر کړي. د الوتنو تر ځنډېدو مخکې، دا په ونزوېلا کې تر ټولو لوی امریکايي هوايي شرکت وو.
د فډرالي هوايي چلند ادارې ته به اړتیا وي، چې د الوتنو له بیا پیل مخکې امنیتي ارزونې تر سره کړي او داسې انګېرل کېږي چې دغه چاره به هم څو میاشتې وخت ونیسي.
د جنورۍ په ۱۶مه، د فډرالي هوايي چلند ادارې هوايي شرکتونو ته خبرداری ورکړ، چې د مکسیکو، مرکزي امریکا او د سویلي امریکا د ځینو برخو له پاسه د الوتنو پر مهال احتیاط وکړي، ځکه د احتمالي پوځي فعالیتونو او د«جيپياېس» د مداخلې خطرونه شته.
د امریکا او د سیمې د مشرانو تر منځ کړکېچونه وروسته له هغه زیات شوي، چې د ټرمپ ادارې د سویلي کارابین په سیمه کې پوځي ځواک ځای پر ځای کړ.
ټرمپ د همدې میاشتې په پیل کې وویل، چې د مخدره توکو کارتلونه مکسیکو چلوي او وړاندیز یې وکړ، چې امریکا کولی شي د هغوی پر ضد د ځمکې هدفونه وولي. دا د هغو ګواښونو له لړۍ څخه وو، چې پکې د کارتلونو پر ضد د امریکايي پوځي ځواک د کارولو خبره شوې ده.
د مکسیکو ولسمشرې کلاډیا شینباوم، څو ځله خبرداری ورکړی، چې په مکسیکو کې د امریکا هر ډول یو اړخیز پوځي اقدام به د دغه هېواد له ملي حاکمیت څخه جدي سرغړونه وي. په ورته وخت کې، هغې له امریکا سره پر دوه اړخیزو امنیتي همکاریو هوکړه کړې، څو مکسیکو د ټرمپ له فشار څخه لرې وساتل شي.
