طالبانو په پروان کې د یوه ځوان د قتل په تور پنځه کسان نیولي دي
په پروان کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ خبر ورکړی، ځواکونو یې د هغه ځوان مړی موندلی چې ۱۲ ورځې وړاندې نادرکه شوی و. د یادې قوماندانۍ په وینا؛ د یادې پېښې په تړاو یې پنځه کسان هم نیولي دي.
په پروان کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ خبر ورکړی، ځواکونو یې د هغه ځوان مړی موندلی چې ۱۲ ورځې وړاندې نادرکه شوی و. د یادې قوماندانۍ په وینا؛ د یادې پېښې په تړاو یې پنځه کسان هم نیولي دي.
په پروان کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پلټنې یې د وژل شوي کس د کورنۍ تر عریضې وروسته پیل کړې وې. د خبرپاڼې له مخې؛ د پلټنو پر مهال یې د سیدخېلو ولسوالۍ د چینکي علیا سیمه کې د یوه ۲۳ کلن ځوان مړی موندلی.
خبرپاڼې زیاته کړې، چې دغه کس د خپلو ملګرو لهخوا په مرموز ډول وژل شوی. په خبرپاڼه کې راغلي، چې جسد یې د عدلي طب تر څېړونو وروسته د هغه کورنۍ ته سپارلی دی.
د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ نیول شویو کسانو خپل جرم منلی او دوسیه به یې تر لومړنیو څېړونو وروسته عدلي او قضايي بنسټونو ته وسپارل شي.
د سند سترې محکمې د یوه پاکستانۍ کورنۍ د غړو په نوملړ کې د افغان وګړي د شاملولو له امله نادرا ادارې ته امر کړی، چې په لسو ورځو کې د دغه کورنۍ قانوني اسناد وڅېړي. محکمې دغه پرېکړه د یوې عریضې تر ترلاسه کولو وروسته کړې ده.
د پاکستان د سند ایالت سترې محکمې ویلي، چې د پاکستاني وګړو د کورنۍ په نوملړ کې د یوه افغان شاملو په اړه یې عریضه ترلاسه کړې او دوی د قضیې د څېړنې امر کړی. محکمې نادرا ادارې ته امر کړی، چې د یادي کورنۍ ټول قانوني اسناد وڅېړي او که کوم افغان وګړی د دغه کورنۍ په نوملړ کې شامل وي؛ باید نوم یې ترې واېستل شي.
د عریضه کوونکي وکیل ويلي، چې د نادرا ادارې مسوولین د بډې په بدل کې افغان وګړي د پاکستاني کورنیو په نوملړونو کې شاملوي. هغه زیاته کړې: « که څه هم شاوخوا ۴۰ لکه افغان کډوال په پاکستان کې مېشت دي؛ خو له دې ډلې شاوخوا ۲۰ لکه کسانو د پاکستان شناختي کارټونه جوړ کړي دي».
نوموړي زیاته کړې، چې ډېری افغانان د پاکستاني پېژندکارټ او پاسپورټ په لرلو ګڼو هېوادونو ته تګراتګ کوي. هغه ویلي:« یو افغان وګړی نقیب الله د عریضه کوونکې کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی او اوس نادرا د عریضه کوونکي محمد اکرم د ټولې کورنۍ شناختي کارټونه لغوه کړي دي».
د نادرا لهخوا محکمې ته ویل شوي، چې د عریضه کوونکي د پلار له بایومیټریک تصدیق وروسته نقیب الله د هغوی د کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی و.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د هواپوهنې ادارې خبر ورکړی، چې د سلواغې له ۱۰مې تر ۱۲مې نېټې پورې په ۱۷ ولایتونو کې د سېلابونو راوتو اټکل شوی. د یادې ادارې په خبره؛ د سختو ورښتونو او د واورو ویلي کېدو له امله به په یوشمېر سیندیزو حوزو کې د اوبو کچه لوړه شي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د هواپوهنې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، روزګان، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، غزني، لوګر، میدان وردګ، کابل او پروان هغه ولایتونه دي چې د سېلابونو د لوړې کچې له ګواښ سره مخ دي.
یادې ادارې د ذکر شویو ولایتونو له اوسېدونکو غوښتي، چې احتیاطي تدابیر په پام کې ونیسي او د سېندونو له غاړو او د سېلاب له مسیرونو څخه ځانونه لرې وساتي. یادې ادارې د یوې بلې جلا خبرپاڼې په خپرولو سره په ۱۸ ولایتونو کې د واورې، باران او تېزو سېلیو وړاندوینه هم کړې ده.
افغانستان د اقلیمي بدلون له کبله ترټولو ډېر زیانمنوونکی هېواد دی او په دې وروستیو کې د اقلیمي بدلون د څپو له کبله په دغه هېواد کې خلکو ته د مرګ ژوبلې سربېره ګڼ مالي زیانونه هم اوښتي دي.
د یو تازه راپور لهمخې، طالبانو په غیر رسمي ډول د ښځو د امیندوارۍ مخنیوی منع کړی او یادې پرېکړې د میندو لپاره وژونکې پایلې لرلې دي. د طالبانو تر واکمنۍ لاندې امیندوارۍ ضد ګولیو ته لاسرسی محدود شوی او لسګونه هغه کلینیکونه تړل شوي چې د زیږون د اختلاطاتو او ناڅاپي سقط درملنه یې کوله
د ګاردین ورځپاڼې او زن ټایمز د ګډ راپور لهمخې، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) خپور شوی، په څو ولایتونو کې ډاکټرانو او قابلو ویلي، چې په روغتیايي مرکزونو کې د امیندوارۍ ضد درمل، وسایل او همدارنګه د امیندواره ښځو د درملنې لپاره اړین توکي لومړی کم او وروسته په بشپړ ډول قطع شول.
په راپور کې ویل شوي، چې طالبانو روغتیايي کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، که ښځو ته د امیندوارۍ ضد درمل ورکړي، کلینیکونه به یې وتړل شي.
د طالبانو یادې پرېکړې د ښځو لپاره ناورین رامنځته کړی دی.
د کندهار اوسېدونکې شکېبا (مستعار نوم) ۴۲ کلنه ده او ۱۲ ماشومان لري. نوموړې ویلي، چې له شدیدې روغتیايي کمزورتیا، د سر ګرځېدو او هډوکو درد سربیره یو ځل بیا امیندواره ده. کلینیک د امنیدوارۍ د مخنیوي درمل نهدي ورکړي او خاوند یې هم اجازه نهورکوي، چې له بل ځایه ځان ته دغه درمل چمتو کړي.
۲۹ کلنه زرغونه (مستعار نوم) چې د جوزجان اوسېدونکې ده، دوه کاله وړاندې یې په زلزله کې کور ویجاړ شوی او په یوه خېمه کې اوسېده. نوموړې درې ورځې پاکو اوبو ته لاسرسی نهدرلود، چې له امله یې د کولمو له خطرناک بندښت سره مخ شوې وه. ډاکټرانو هغه عملیات کړې وه او د نوموړې خاوند ته یې ویلي وو، چې زرغونه باید نوره امیندواره نهشي.
د ډاکټرانو د تشخیص لهمخې، زرغونه د وینې کمښت، ویټامین کمښت او د وینې له ټیټ فشار څخه کړېدله او د جنین د زېږولو توان یې نهدرلود، خو نوموړې د خپل خاوند په ټینګار سره امیندواره شوه.
زرغونې هڅه کړې، چې د دودیزو درملو په کارولو سره جنین سقط کړي، خو نتیجه یې نهده ورکړې.
زرغونه بختوره وه، چې له زیږون څخه ژوندۍ پاتې شوه، خو څو ورځې وروسته یې لا هم د وینې بهېدل نهدي درېدلي او له دوامداره دردونو څخه کړیږي. ډاکټرانو ویلي، چې زرغونه باید بل ځل امیندواره نهشي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د راپورونو لهمخې، د نړۍوالو مرستو د کمښت له امله تېر کال په افغانستان کې له ۴۴۰ څخه ډېر روغتونونه او کلینیکونه تړل شوي او یا يي هم خدمات کم کړې دي.
په یاد راپور کې راغلي، چې یو شمېر ښځې د کورني تاوتریخوالي له امله جنین سقط کوي. حمیده (مستعار نوم) چې د کندهار په یوه روغتون کې کار کوي ګارډین او زن ټایمز ته ویلي، چې کورنی تاوتریخوالی د جنین د سقط یو له اصلي دلیلونو څخه دی.
د طالبانو لهخوا د امیندوارۍ مخنیوي درملو له بندیز څخه مخکې، په کلیو کې کلینیکونو د زیږونونو تر منځ د واټن په اړه منظمې غونډې کولې، خو اوس دا پروګرامونه نشته.
یوې ډاکټرې ویلي:«کله چې درمل نهوي، نو د پوهاوي لوړول هېڅ معنا نهلري. طالبانو هېڅ لیکلی امر نهدی راکړی، خو موږ وېره لرو، که د دې مسالې په اړه وغږیږو، نو دوی به زموږ مرکز وتړي».
د نړۍوالو همکاریو په چارو کې د قطر د دولت وزیرې مریم بنت علي بن ناصر المسند د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري چارو له دایمي همغږي کوونکي ندرېکا راتواته سره د بشري مرستو پر اړتیا خبرې کړي.
د قطر د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې لهمخې، دا لیدنه د ملګرو ملتونو د استازي د رسمي سفر پر مهال په قطر کې ترسره شوه، چې پهکې دواړو لورو د قطر د دولت او ملګرو ملتونو تر منځ پر روانو همکاریو بحث وکړ او په ځانګړي ډول یې په افغانستان کې د بشري مرستو او پراختیايي برخو کې د دغو همکاریو د پیاوړتیا او پراخولو پر لارو چارو خبرې وکړې.
د نړۍوالو همکاریو په چارو کې د قطر د دولت وزیرې په دې لیدنه کې ټینګار وکړ، چې دوحه به همدارنګه د خبرو اترو د یوه مهم ډګر په توګه پاتې شي او د ملګرو ملتونو د سازمان لپاره به د لوژستیکي، سیاسي او بشري شریک رول ولوبوي، څو په افغانستان کې د دې سازمان د ماموریتونو ترسره کېدل اسانه شي.
نوموړې همدارنګه د افغانستان د ولس په ملاتړ د قطر پر ثابت دریځ د ټینګار تر څنګ، په افغانستان کې د بېړنیو بشري مرستو د رسولو او همدارنګه د روغتیا، زدهکړو او اقتصادي پیاوړتیا د برخو د ملاتړ لپاره د نړۍوالې ټولنې د پرلهپسې هڅو پر ارزښت ټینګار وکړ.
د قطر بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې، چې دا لیدنه د دوحې د هغو هڅو په لړ کې ترسره شوې، چې موخه یې د نړۍوالو همکاریو پیاوړتیا او په افغانستان کې د انساني وضعیت د ثبات او ښهوالي ملاتړ دی.
لوړپوړی روسي کارپوه رجب صفروف وایي، چې طالبان په یوازې ځان د افغانستان د امنیت د ټینګښت وړتیا نهلري او د وسلهوالو ډلو پر وړاندې د مقابلې لپاره د سیمې له هېوادونو، په ځانګړي ډول له روسیې سره همکارۍ ته اړتیا لري.
رجب صفروف چې په مسکو کې د معاصر ایران د څېړنو مرکز مشر دی، د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، د طالبانو او روسیې د پوځي چارواکو ترمنځ وروستي مذاکرات ښيي چې امنیتي همکارۍ پرته له دوهاړخیز باور څخه شونې نهدي.
نوموړي ټینګار وکړ، چې د طالبانو او د سیمې د هېوادونو تر منځ پوځي همکاري هغه مهال عملي کېدای شي، چې د دواړو لورو تر منځ سیاسي او امنیتي باور موجود وي. دغه څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي، چې د چهارشنبې په ورځ د (سلواغې ۸مه) د روسیې د دفاع وزارت مرستیال واسیلي اُسماکوف او د طالبانو د دفاع وزارت د ستراتیژۍ او پالیسۍ مرستیال محمد فرید په مسکو کې سره ولیدل.
د روسیې د دفاع وزارت اعلان کړی، چې په دغې ناسته کې دواړو لورو د اوسني وضعیت او د ګډو ګټو په برخو کې د پوځي همکاریو د پراختیا او پر راتلونکو لارو چارو خبرې کړې دي. رجب صفروف د دغې لیدنې په تړاو وویل، چې د روسیې لپاره له محمد فرید سره خبرې او تعامل اسانه دی. هغه زیاته کړه: «محمد فرید چې د طالبانو د دفاع وزارت مرستیال دی، د روسیې په پوځي اکاډمۍ کې یې زدهکړې کړې دي او په روسي ژبه بشپړ تسلط لري. روسیه کولای شي له هغه سره په اسانه تعامل وکړي او خبرې اترې پر مخ یوسي».
د دغه روسي کارپوه په وینا، همدا موضوع کولای شي د مسکو او طالبانو ترمنځ د اړیکو د اسانتیا او د پوځي همکاریو د پراخېدو لپاره مهم رول ولوبوي.صفروف ټینګار وکړ، چې روسیه چمتو ده، د ګډو ګټو په چوکاټ کې له طالبانو سره پوځي همکارۍ ولري.
هغه همداراز افغانستان ته د امریکا د بېرته راګرځېدو هڅو ته په اشارې وویل، که د طالبانو او روسیې تر منځ همکارۍ پیاوړې شي، نو دا به د نورو هېوادونو د پلانونو د پلي کېدو مخه ونیسي. د هغه په خبره، د سیمې هېوادونه دې پایلې ته رسېدلي، چې افغانستان باید د ځان د دفاع وړتیا ولري او خپله خپل امنیتي ثبات وساتي.
روسیې په وروستیو کلونو کې پرلهپسې د افغانستان د بېثباتۍ د پایلو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. د مسکو تر ټولو ستره اندېښنه د افراطي او ترهګریزو ډلو د فعالیتونو پراخېدل دي، په ځانګړي ډول د داعش خراسان څانګه او دا چې ناامني له افغانستان څخه د مرکزي اسیا هېوادونو ته ورسېږي؛ هغه سیمه چې روسیه یې د خپل ستراتیژیک امنیت او نفوذ برخه ګڼي.
روسي چارواکو څو ځله خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې ناامني کولای شي په منځنۍ اسیا کې د مسکو متحد هېوادونه لکه تاجکستان او ازبکستان له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ کړي. تاجکستان په وروستیو میاشتو کې څو ځله د افغانستان له خاورې د پولې پورې غاړې بریدونه تجربه کړي دي.
روسیې د طالبانو د په رسمیت پېژندلو له لارې هڅه کړې، چې د سیاسي او امنیتي خبرو او تعاملاتو له لارې، افغانستان په خپله ګټه وکاروي او د متحدینو پر ضد یې د ګواښ پر مرکز بدل نهشي. د مسکو او طالبانو ترمنځ وروستي پوځي او امنیتي تماسونه هم د همدې ستراتیژۍ یوه برخه بلل کېږي.