د امریکا قانون‌جوړوونکي غواړي افغانستان ته د ۶۳۱ مېلیون ډالرو مرسته ودرول شي

په پروان کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پلټنې یې د وژل شوي کس د کورنۍ تر عریضې وروسته پیل کړې وې. د خبرپاڼې له مخې؛ د پلټنو پر مهال یې د سیدخېلو ولسوالۍ د چینکي علیا سیمه کې د یوه ۲۳ کلن ځوان مړی موندلی.

خبرپاڼې زیاته کړې، چې دغه کس د خپلو ملګرو له‌خوا په مرموز ډول وژل شوی. په خبرپاڼه کې راغلي، چې جسد یې د عدلي طب تر څېړونو وروسته د هغه کورنۍ ته سپارلی دی.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ نیول شویو کسانو خپل جرم منلی او دوسیه به یې تر لومړنیو څېړونو وروسته عدلي او قضايي بنسټونو ته وسپارل شي.

د پاکستان د سند ایالت سترې محکمې ویلي، چې د پاکستاني وګړو د کورنۍ په نوملړ کې د یوه افغان شاملو په اړه یې عریضه ترلاسه کړې او دوی د قضیې د څېړنې امر کړی. محکمې نادرا ادارې ته امر کړی، چې د یادي کورنۍ ټول قانوني اسناد وڅېړي او که کوم افغان وګړی د دغه کورنۍ په نوملړ کې شامل وي؛ باید نوم یې ترې واېستل شي.

د عریضه کوونکي وکیل ويلي، چې د نادرا ادارې مسوولین د بډې په بدل کې افغان وګړي د پاکستاني کورنیو په نوملړونو کې شاملوي. هغه زیاته کړې: « که څه هم شاوخوا ۴۰ لکه افغان کډوال په پاکستان کې مېشت دي؛ خو له دې ډلې شاوخوا ۲۰ لکه کسانو د پاکستان شناختي کارټونه جوړ کړي دي».

نوموړي‌ زیاته کړې، چې ډېری افغانان د پاکستاني پېژندکارټ او پاسپورټ په لرلو ګڼو هېوادونو ته تګ‌راتګ کوي. هغه ویلي:« یو افغان وګړی نقیب الله د عریضه کوونکې کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی او اوس نادرا د عریضه کوونکي محمد اکرم د ټولې کورنۍ شناختي کارټونه لغوه کړي دي».

د نادرا له‌خوا محکمې ته ویل شوي، چې د عریضه کوونکي د پلار له بایومیټریک تصدیق وروسته نقیب الله د هغوی د کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی و.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د هواپوهنې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، روزګان، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، غزني، لوګر، میدان وردګ، کابل او پروان هغه ولایتونه دي چې د سېلابونو د لوړې کچې له ګواښ سره مخ دي.

یادې ادارې د ذکر شویو ولایتونو له اوسېدونکو غوښتي، چې احتیاطي تدابیر په پام کې ونیسي او د سېندونو له غاړو او د سېلاب له مسیرونو څخه ځانونه لرې وساتي. یادې ادارې د یوې بلې جلا خبرپاڼې په خپرولو سره په ۱۸ ولایتونو کې د واورې، باران او تېزو سېلیو وړاندوینه هم کړې ده.

افغانستان د اقلیمي بدلون له کبله ترټولو ډېر زیانمنوونکی هېواد دی او په دې وروستیو کې د اقلیمي بدلون د څپو له کبله په دغه هېواد کې خلکو ته د مرګ ژوبلې سربېره ګڼ مالي زیانونه هم اوښتي دي.

د ګاردین ورځپاڼې او زن ټایمز د ګډ راپور له‌مخې، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) خپور شوی، په څو ولایتونو کې ډاکټرانو او قابلو ویلي، چې په روغتیايي مرکزونو کې د امیندوارۍ ضد درمل، وسایل او همدارنګه د امیندواره ښځو د درملنې لپاره اړین توکي لومړی کم او وروسته په بشپړ ډول قطع شول.

په راپور کې ویل شوي، چې طالبانو روغتیايي کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، که ښځو ته د امیندوارۍ ضد درمل ورکړي، کلینیکونه به یې وتړل شي.

د طالبانو یادې پرېکړې د ښځو لپاره ناورین رامنځته کړی دی.

د کندهار اوسېدونکې شکېبا (مستعار نوم) ۴۲ کلنه ده او ۱۲ ماشومان لري. نوموړې ویلي، چې له شدیدې روغتیايي کمزورتیا، د سر ګرځېدو او هډوکو درد سربیره یو ځل بیا امیندواره ده. کلینیک د امنیدوارۍ د مخنیوي درمل نه‌دي ورکړي او خاوند یې هم اجازه نه‌ورکوي، چې له بل ځایه ځان ته دغه درمل چمتو کړي.

۲۹ کلنه زرغونه (مستعار نوم) چې د جوزجان اوسېدونکې ده، دوه کاله وړاندې یې په زلزله کې کور ویجاړ شوی او په یوه خېمه کې اوسېده. نوموړې درې ورځې پاکو اوبو ته لاسرسی نه‌درلود، چې له امله یې د کولمو له خطرناک بندښت سره مخ شوې وه. ډاکټرانو هغه عملیات کړې وه او د نوموړې خاوند ته یې ویلي وو، چې زرغونه باید نوره امیندواره نه‌شي.

د ډاکټرانو د تشخیص له‌مخې، زرغونه د وینې کمښت، ویټامین کمښت او د وینې له ټیټ فشار څخه کړېدله او د جنین د زېږولو توان یې نه‌درلود، خو نوموړې د خپل خاوند په ټینګار سره امیندواره شوه.

زرغونې هڅه کړې، چې د دودیزو درملو په کارولو سره جنین سقط کړي، خو نتیجه یې نه‌ده ورکړې.

زرغونه بختوره وه، چې له زیږون څخه ژوندۍ پاتې شوه، خو څو ورځې وروسته یې لا هم د وینې بهېدل نه‌دي درېدلي او له دوامداره دردونو څخه کړیږي. ډاکټرانو ویلي، چې زرغونه باید بل ځل امیندواره نه‌شي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د راپورونو له‌مخې، د نړۍوالو مرستو د کمښت له امله تېر کال په افغانستان کې له ۴۴۰ څخه ډېر روغتونونه او کلینیکونه تړل شوي او یا يي هم خدمات کم کړې دي.

په یاد راپور کې راغلي، چې یو شمېر ښځې د کورني تاوتریخوالي له امله جنین سقط کوي. حمیده (مستعار نوم) چې د کندهار په یوه روغتون کې کار کوي ګارډین او زن ټایمز ته ویلي، چې کورنی تاوتریخوالی د جنین د سقط یو له اصلي دلیلونو څخه دی.

د طالبانو له‌خوا د امیندوارۍ مخنیوي درملو له بندیز څخه مخکې، په کلیو کې کلینیکونو د زیږونونو تر منځ د واټن په اړه منظمې غونډې کولې، خو اوس دا پروګرامونه نشته.

یوې ډاکټرې ویلي:«کله چې درمل نه‌وي، نو د پوهاوي لوړول هېڅ معنا نه‌لري. طالبانو هېڅ لیکلی امر نه‌دی راکړی، خو موږ وېره لرو، که د دې مسالې په اړه وغږیږو، نو دوی به زموږ مرکز وتړي».

د قطر د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، دا لیدنه د ملګرو ملتونو د استازي د رسمي سفر پر مهال په قطر کې ترسره شوه، چې په‌کې دواړو لورو د قطر د دولت او ملګرو ملتونو تر منځ پر روانو همکاریو بحث وکړ او په ځانګړي ډول یې په افغانستان کې د بشري مرستو او پراختیايي برخو کې د دغو همکاریو د پیاوړتیا او پراخولو پر لارو چارو خبرې وکړې.

د نړۍوالو همکاریو په چارو کې د قطر د دولت وزیرې په دې لیدنه کې ټینګار وکړ، چې دوحه به همدارنګه د خبرو اترو د یوه مهم ډګر په توګه پاتې شي او د ملګرو ملتونو د سازمان لپاره به د لوژستیکي، سیاسي او بشري شریک رول ولوبوي، څو په افغانستان کې د دې سازمان د ماموریتونو ترسره کېدل اسانه شي.

نوموړې همدارنګه د افغانستان د ولس په ملاتړ د قطر پر ثابت دریځ د ټینګار تر څنګ، په افغانستان کې د بېړنیو بشري مرستو د رسولو او همدارنګه د روغتیا، زده‌کړو او اقتصادي پیاوړتیا د برخو د ملاتړ لپاره د نړۍوالې ټولنې د پرله‌پسې هڅو پر ارزښت ټینګار وکړ.

د قطر بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې، چې دا لیدنه د دوحې د هغو هڅو په لړ کې ترسره شوې، چې موخه یې د نړۍوالو همکاریو پیاوړتیا او په افغانستان کې د انساني وضعیت د ثبات او ښه‌والي ملاتړ دی.