د واورو د اورښت له امله د بامیانو د شاتو او حاجیګک کوتلونه د موټرو پرمخ تړل شوي دي

خاور خبري اژانس راپور ورکړې، چې د پنجشنبې په ورځ، د سلواغې ۱۰مه ، د ځايي وخت شاوخوا ۷:۳۰ بجې د تاجکستان سرحدي ځواکونو د شمس الدین شکین په سیمه کې له پنځو افغان قاچاق وړونکو سره نښته وکړه، چې په غیرقانوني ډول له افغانستان څخه تاجکستان ته ننوتي وو.

ویل کیږي، چې د نښتې په جریان کې درې افغان قاچاق وړونکي ووژل شول او دوه نور افغانستان ته وتښتېدل.

د تاجکستان د ملي امنیت کمیټې اعلان وکړ، چې له قاچاق وړونکو څخه وسلې او څلور کڅوړې چې د چرسو او تاریاکو نیول شوي دي.

د تاجکستان چارواکو وویل، چې دوی «د پولې امنیت ډاډمن کولو لپاره ټول اړین اقدامات کوي او د پولې سرغړونکو او قاچاق وړونکو سره په بې رحمانه توګه مبارزه کوي.»

ویل کیږي چې د تاجکستان په پوله کې وضعیت اوس مهال تر کنټرول لاندې دی او د نښتې په اړه نورې پلټنې روانې دي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي زیاته کړه، چې له طالبانو سره تعامل یو بد انتخاب دی خو له دې ډلې سره په بشپړه توګه اړیکې پرې کول بدتر دی.

د افغانستان انټرنشنل د خبریال د پوښتنې په ځواب کې انتونیو ګوترېش ټینګار وکړ، چې د طالبانو پالیسۍ مایوسه کوونکې دي خو «موږ دې پایلې ته رسیدلي یو چې په بشپړ ډول د تعامل پرې کول به یو بدترین انتخاب وي.»

ښاغلي ګوترېش د پنجشنبې په ورځ، د سلواغې پر ۱۰مه په نیویارک کې په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې وویل چې له طالبانو سره تعامل په ځینو برخو کې "مثبتې اغیزې" درلودې. هغه د خصوصي سکتور سره د مرستې لپاره له طالبانو سره کار کولو ته اشاره وکړه، او ویې ویل «مېرمنې د افغانستان په څو برخو کې په کار کولو کې مشغولې دي.»

په همدې حال کې ګوترېش ومنله چې طالبان د ښځو د کار او زده کړې د بندیز له خپلې پالیسۍ څخه شاته نه دي تللي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي یادونه وکړه، چې ښځینه کارکونکو ته اجازه نه ورکول کیږي چې خپلو دفترونو ته لاړې شي خو ملګرو ملتونو ته اجازه ورکړل شوه چې په خلاصو سیمو کې لکه په ساحوي ماموریتونو کې ښځینه کارکونکې کار وکړي.

ګوتریش وویل، چې د طالبانو لخوا د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو د کار کولو د مخنیوي امر ډیر مایوسه کونکی او د نه منلو وړ دی.

سوزان فرګوسن په افغانستان کې د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې د لیندۍ په میاشت کې په یوه بیان کې وویل، چې ملګري ملتونه ښځینه کارمندانو ته اړتیا لري ځکه چې افغان میرمنو ته مرسته باید د ښځینه مرستندویه کارمندانو لخوا چمتو شي.

هغې وویل، چې د ملګرو ملتونو ښځینه کارکونکو د کور او ساحې څخه کار ته دوام ورکړی دی.

نوموړې وویل:«یوازې د دوی د شتون له لارې موږ کولی شو په خوندي ډول ښځو او نجونو ته ورسیږو او هغو کسانو ته اړینې مرستې چمتو کړو چې ورته ډیره اړتیا لري. مرسته باید د ښځو لخوا ښځو ته چمتو شي.»

د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزارت نن جمعه، سلواغې پر ۱۰مه یوه اعلامیه کې وویل چې دا پریکړه د "د سفارت له کنټرول څخه بهر محدودیتونو" او د اوسني وضعیت د دوام ناممکنیت له امله د دوه اړخیزې مشورې وروسته شوې ده.

وزارت ټینګار وکړ، چې طالبان د افغانانو د مشروع استازو په توګه نه پېژني.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې کینبرا او د افغانستان د اسلامي جمهوریت سفارت د افغانستان له خلکو سره ولاړ دي.

په ګډه اعلامیه کې ویل شوي، چې اسټرالیا او د افغانستان سفارت د طالبانو لخوا د بشري حقونو "سیسټماتیک او دوامداره سرغړونې" په ځانګړي ډول د افغان ښځو او نجونو په وړاندې په کلکه غندي.

اسټرالیا د افغان خلکو د بشري حقونو او انساني وقار لپاره خپله ژمنه هم تکرار کړه.

په ګډه اعلامیه کې ویل شوي: «که څه هم دا پایله مطلوبه نه وه، خو د افغانستان د وضعیت په اړه د سفارت او د اسټرالیا حکومت د اصولي دریځ له ګواښ سره مخامخ کولو پرته د منظم او باعزته لېږد لپاره یو تفاهم ته رسیدلی دی.»

په اسټرالیا کې د افغانستان د اسلامي جمهوریت سفارت د ۱۴۰۰ کال د زمري په میاشت کې د طالبانو د واک ته رسیدو راهیسې په دې هیواد کې میشتو افغانانو ته خدماتو وړاندې کولو ته دوام ورکړی دی.

د اسټرالیا حکومت په کینبرا کې د افغانستان سفیر وحید ویسي او د دې ماموریت چارواکو څخه مننه کړې ده.

د افغانستان سفارت د اسټرالیا له حکومت څخه هم مننه کړې چې د "بشري حقونو د جدي سرغړونو او د نړیوالو قوانینو د نه مراعاتولو" لپاره یې د طالبانو د مسوول کولو لپاره فشار راوړی او د افغانانو لپاره یې د اصولي ملاتړ او اړمنو افغانانو سره د بشري مرستو لپاره یې مننه کړې ده.

د ګډ امنیتي تړون سازمان چارواکو اعلان کړی، چې تاجکستان ته د وسلو، پوځي تجهیزاتو او تخنیکي امکاناتو د لېږد په اړه خبرې اترې عملي پړاو ته داخلې شوې دي. دغه طرحه د افغانستان سره پر ګډه پوله د تاجکستان د دفاعي وړتیاوو لوړولو په موخه د اجنډا برخه ګرځول شوې ده.

د یاد سازمان عمومي منشي تالاتبیک مسادیکوف د دغه پروګرام د لومړي پړاو د پیل په یادولو سره وویل، د غړو هېوادونو ترمنځ به ډېر ژر د هغو تجهیزاتو او وسلو پر وروستي نوملړ هوکړه وشي چې تاجکستان ورته اړتیا لري.

هغه ټینګار وکړ، چې د دغه اقدام اصلي موخه د پوله ساتو ځواکونو پیاوړتیا او د سیمې د ثبات او امنیت ساتنه ده. تاجکستان له افغانستان سره ۱٬۳۴۴ کیلومتره ګډه پوله لري.

پر دغه پوله په وروستیو میاشتو کې یوشمېر چینايي وګړي هم په نښه شوي وو. دغه بدلونونو د احتمالي امنیتي ګواښونو په اړه د سیمې هېوادونو اندېښنې زیاتې کړې دي. که څه هم مسکو طالبان په رسمیت وپېژندل؛ خو د پخواني شوروي اتحاد ګن غړي هېوادونه او د افغانستان نور ګاونډیان لاهم د دغه هېواد د وضعیت او امنیتي پایلو په اړه اندېښنې څرګندوي.

هغې پر اېکس پاڼه کاږلي: «زه غواړم د امریکا له حکومت سره په ښکاره خبرې وکړم، که په راتلونکو اونیو کې له هرې لارې طالبانو ته د امریکا لویې نغدې پیسې واستول شي، موږ به د دغه مالي لېږد ټول جزییات راټول او په عامه توګه خپاره کړو».

نوموړې زیاته کړې: «د امریکا ولس نور د دښمن د تمویل ملاتړ نه‌کوي. پرېږدئ چې د سنا بهیر بشپړ شي او بالاخره طالبان له مالي ملاتړ بې‌برخې شي؛ کنه موږ به دا روښانه کړو چې تاسې فاسد یاست او په قصدي ډول د خلکو له ارادې څخه سرغړونه کوئ».

اغلې اډامز دا هم ویلي، چې د امریکا حکومت د خپلو مالیه ورکوونکو مېلیارډونه ډالر طالبانو او په یو ډول نورو ترهګرو ډلو ته لېږلي دي. هغې د داعش خراسان، القاعدې، تحریک طالبان پاکستان «ټي‌ټي‌پي»، د ایران سپاه پاسدارانو په ګډون د نورو ترهګرو ډلو نومونه هم یاد کړي او ویلي یې دي، چې په غیر مستقیم ډول د امریکا له پیسو دوی ټولو ګټه اخیستې ده او دا یې یو نه بښونکی عمل ګڼلی.

نوموړې دغه څرګندونې وروسته له هغې کړې، چې د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې طالبانو ته «د امریکا د مرستو بندولو» لایحه تصویب کړه. دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) د تېر کال د لېندۍ میاشتې په وروستي راپور کې ویلي و، چې امریکا د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په ټولیز ډول له ۳ اعشاریه ۸۳ مېلیارد ډالرو ډېرې بشري او پراختیايي مرستې افغانستان ته برابرې کړې دي.