د مخکېني جمهوري نظام د ولسمشر مرستیال امرالله صالح طالبان د تاریخ تر ټولو لوی غله وبلل

نوموړي ټینګار کړی چې د طالبانو له‌خوا د محکمو د کړنلارو وروستي اقدامات دا ښيي چې دا ډله د عدالت او بشري حقونو پر خلاف قوانین پلي کوي.

د بریتانیا ځانګړي استازي په وینا، یاد قوانین په ښکاره ډول د ښځو، قومي او مذهبي لږکیو، او همدارنګه د هغو کسانو پر وړاندې تبعیضي بڼه لري چې د طالبانو له‌خوا پر خلکو تپل شویو ټولنیزو اصولو سره سمون نه خوري.

هغه زیاته کړه چې دا ډول کړنې نه یوازې د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې دي، بلکې د افغانستان د تلپاتې سولې او ثبات پر وړاندې هم جدي خنډونه رامنځته کوي.

سیف الاسلام خیبر وویل چې د خوړو یوه لویه برخه د ماشومانو، لویانو او ناروغانو روغتیا لپاره خورا خطرناکه وه،او دا چې د خوند او ظاهري بڼې د ښه کولو لپاره د مختلفو مصنوعي موادو سره مخلوط شوي او بیا په خلکو باندې د خوړو په توګه پلورل کیږي.

د امربالمعروف د قانون له مخې د طالبانو محتسب پراخ واکونه لري.

قانون د محتسبانو د واک ساحه د دولتي ادارو او چارواکو له څارنې څخه د خلکو په شخصي ژوند کې د لاسوهنې پورې پراخه کړې ده.

د بازار کنټرول هم د محتسبانو له واکونو څخه یو دی خو له دې وړاندې د بازارونو او خوراکي توکو څارنه پخوا د عامې روغتیا وزارت، د نورمونو او سټنډرډ ریاست او ښاروالۍ په څر ادارو مسؤلیت و.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت محتسبانو په مختلفو ښارونو کې ډاکټرانو ته مشوره ورکړې چې "ناروغانو ته د غیر ضروري نسخو له لیکلو څخه ډډه وکړي." دوی روغتونونه او کلینیکونه هم څاري.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت اوس په یوه ځواکمنه اداره بدل شوی، چې په عملي توګه د نورې ادارې شاته کړي دي.

محتسبانو د نارینه وو د ږیرې او جامو څخه نیولې تر ښځو پورې د سر د حجاب او جامو پورې د ډاکټرانو نسخو، د بازار نرخونو، د مالیې نظارت، او نورو اقتصادي او ټولنیزو مسلو پورې هرڅه څار او کنټرولوي.

د ډله‌ییزو لوبو پړاو تر پای ته رسېدو وروسته چې ۱۶ لوبډلو په څلورو ګروپونو کې برخه اخیستې وه، ۱۲ غوره لوبډلې د شپږو غوره لوبډلو پړاو ته ووتلې او په دوو ډلو کې یې سیالۍ پیل کړې.

افغانستان چې د ډله‌ییزو لوبو پړاو په څلورم ګروپ کې د درېیو پرله‌پسې بریاوو سره د ګروپ په سر کې راغلی و، د شپږو غوره لوبډلو پړاو په لومړۍ لوبه کې یې د سریلانکا پر وړاندې ماتې وخوړه. سریلانکا چارشنبه په خپله دویمه لوبه کې سویلي افریقا ته ماتې ورکړه او د شپږو نمرو په ترلاسه کولو سره د ګروپ ترټولو مخکښه لوبډله شوه. په همدې ګروپ کې اسټرالیا د اتو نمرو سره مخکښه ده. د دغه شرایطو له مخې؛ د افغانستان لوبډلې نیمه‌پایلوبې ته د رسېدو لپاره یوازې د اېرلنډ پر وړاندې بریا ته اړتیا لرله.

استرالیا نیمه‌پایلوبې ته خپل تګ حتمي کړی دی. په دویم ګروپ کې د هند او انګلستان لوبډلې چې دواړه شپږ-شپږ نمرې لري، د لومړۍ او دویمې لوبډلې په توګه نیمه‌پایلوبې ته وتلې دي. اوس چې افغانستان نیمه پایلوبې ته ووت راتلونکې لوبه کې به له هند سره مخامخ کیږي.

د طابانو تر واک لاندې د چارو ادارې لوی ریاست نن جمعه، د سلواغې ۱۰مه په اېکس کې لیکلي، چې مطبوعاتي پلاوي جلال‌اباد ښار کې د طالبانو د مشر ملاهبت الله د ۱۷مې او ۲۰مې ګڼې فرمانونو لنډ پیغامونه د عامه پوهاوي او اغېزناک تطبیق په موخه بېلبورډونو کې د نصب لړۍ پیل کړه.

د یادې ادارې په وینا د یادو فرمانونو رعایت یې په ټولنیز ژوند کې ارزښتناک او مهم وګڼلو باید وویل شي چې ۱۷مه ګڼه فرمان د خېښیو، ودونو، مصیبتونو او حج او عمرې څخه د راستنېدو پر مهال د ناوړه دودونو او رواجونو د مخنیوي او ۲۰مه ګڼه فرمان د ښاري طرحو، نقشو، ښاري پلانونو او ودانیزو چارو په هکله صادر شوي دي.

د افغانانو نیوکې دا دي، چې طالبانو مشر هبت الله فرمانونه په عامو خلکو تطبیق کېږي او د دوی چارواکي د خپل امیر فرمانونه پر خپلو ځانونو نه عملي کوي.

د روان کال لیندۍ میاشت کې ملګرو ملتونو د بندیزونو د څار کمیټې په تازه راپور کې ویلي و، چې د طالبانو د مشر ملاهبت‌الله ټول فرمانونه په افغانستان کې یوشان نه تطبیقېږي. راپور زیاتوي، چې د طالبانو ځواکمن مشران لکه د حقاني شبکې غړي کولای شي د خپلې خوښې کار ترسره کړي او د خپل مشر له لارښوونو سرغړونه وکړي.

د دې سازمان په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې د وروستیو واورو او بارانونو له امله مرګ‌ژوبله او مالي زیانونه اوښتي او ډېرې کورنۍ د ژمي په موسم کې له سختې خوراکي ناامنۍ، بېوزلۍ او د بشري مرستو د کمښت له پایلو سره مخ دي.

د «پاملرنه» بنسټ ویلي چې له ایران او پاکستان څخه راستانه شوي ډېری کډوال په نامناسبو شرایطو او له ګڼه‌ګوڼې ډکو کمپونو کې ژوند کوي، چې دا وضعیت د ژمي له سختۍ سره لا ژور شوی دی.

کریستینا یووانوفسکا، چې په افغانستان کې د دې سازمان له مسوولینو څخه ده، ویلي: « واورو او طوفانونو هغه سترې ستونزې لا زیاتې کړې چې میلیونونه خلک یې په افغانستان کې تجربه کوي. ټولنې لا هم د تېر کال له ویجاړوونکو زلزلو نه دي رغېدلې او اوس سخت ژمي د هغوی کړاو څو برابره کړی دی.»

نوموړې ټینګار کړی چې ښځې او نجونې تر ټولو ډېر د طبیعي پېښو له اغېزو زیانمنېږي او خبرداری یې ورکړی چې «بېړنۍ مرسته د نورو تلفاتو د مخنیوي لپاره حیاتي ده.»

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې تازه اعلان کړی، چې د وروستیو واورو له امله د مړو شمېر ۶۱کسانو ته رسېدلی او ۱۱۰نور ټپیان شوي دي.

د دغې ادارې د شمېرو له مخې، د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې لږ تر لږه ۴۵۸کورونه د واورو او بارانونو له امله ویجاړ شوي دي.