پر ډیورنډ تړلې لارې؛ د خیبر پښتونخوا عواید ۵۳ سلنه کم شوي

هغه وایي، که دغه طرحه په قانون بدله شي؛ نو هغه ۶۳۱ مېلیون ډالره چې د افغانستان د بیارغونې لپاره ځانګړي شوي وو، بېرته به د امریکا خزانې وزارت ته وسپارل شي. د نوموړي په وینا؛ «ترهګرو ته د مالیه‌ورکوونکو د ډالرو د نه ځانګړي کېدو» تر عنوان لاندې لایحه به بهرنیو ناکامو ماموریتونو ته د پیسو د لېږد بهیر ودروي او امنیت او د مالیه‌ورکوونکو ګټې به د سیاست‌جوړونې په محور کې ځای پر ځای کړي.

یاد امریکایي سناتور ټینګار کړی، هېڅ هېواد او یا نادولتي بنسټ چې طالبان پر پښو دروي باید د امریکا د مالیه‌ورکوونکو له ډالرو ګټه وانه‌خلي. نوموړي وویل: «امریکا باید د هغو کسانو لګښت ورنه کړي، چې زموږ د دښمنانو تر څنګ ولاړ دي».

رنډ پال د پنجشنبې په ورځ د یادې لایحې تر تصویب وروسته پر اېکس پاڼه ولیکل، چې یاده طرحه د کافي امنیتي تدابیرو پرته د افغانانو د بیا مېشتېدو په تړاو د واشنګټن «په پټو سترګو ژمنتیا» ته د پای ټکی ږدي.

هغه وویل: «موږ یې مخکې بیه پرې کړې ده؛ د ملي ګارد غړې د هغه ترهګر له‌خوا ووژل شوه، چې د بیا مېشتېدو له لارې امریکا ته راغلی و. موږ باید امنیت ته لومړیتوب ورکړو».

دغه سناتور زیاته کړې، د اوږدې مودې لپاره د امریکا بهرنۍ مرستې د بې‌پایه لګښتونو معنا لرله چې هېڅ ډول حساب‌ورکونه په‌کې نه وه. د پال په وینا؛ یاده لایحه به دغه وضعیت بدل کړي او مالیه‌ورکوونکي حق لري پوه شي، چې د هغوی پیسې په بهر کې فساد او یا ترهګري نه پیاوړې کوي.

د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې د پنجشنبې په ورځ په رسمي ډول د طالبانو له لوري افغانستان ته د امریکا د مرستو بندولو لایحه تصویب کړه. د یادې کمېټې مشر جېم رېش په یوه خبرپاڼه کې وویل: د دې طرحې له تصویب سره به «حتی یو ډالر هم د امریکایي مالیه‌ورکوونکو له پیسو څخه د طالبانو په ګډون افغانستان کې ترهګرو سازمانونو ته ونه رسېږي».

د یادې لایحې له اصلي پلویانو څخه ټېم بورچټ وویل، دغه طرحه به ډېر ژر د رایې‌اخیستنې لپاره د سنا عمومي تالار ته وړاندې شي؛ خو د هغې د تصویب لپاره جمهوري‌پال د ډیموکرات سناتورانو ملاتړ ته اړتیا لري.

ډیموکراتانو تر دې وړاندې افغانستان ته د مرستو د بشپړ بندېدو مخالفت کړی و او لاروښانه نه‌ده، چې دوی به د جمهوري‌پالو له لوري د دغه لایحې څومره ملاتړ وکړي. د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) د تېرکال د لېندۍ میاشتې په وروستي راپور کې ویلي و، چې امریکا د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په ټولیز ډول له ۳ اعشاریه ۸۳ مېلیارد ډالرو ډېرې بشري او پراختیايي مرستې افغانستان ته برابرې کړې دي.

په پروان کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پلټنې یې د وژل شوي کس د کورنۍ تر عریضې وروسته پیل کړې وې. د خبرپاڼې له مخې؛ د پلټنو پر مهال یې د سیدخېلو ولسوالۍ د چینکي علیا سیمه کې د یوه ۲۳ کلن ځوان مړی موندلی.

خبرپاڼې زیاته کړې، چې دغه کس د خپلو ملګرو له‌خوا په مرموز ډول وژل شوی. په خبرپاڼه کې راغلي، چې جسد یې د عدلي طب تر څېړونو وروسته د هغه کورنۍ ته سپارلی دی.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ نیول شویو کسانو خپل جرم منلی او دوسیه به یې تر لومړنیو څېړونو وروسته عدلي او قضايي بنسټونو ته وسپارل شي.

د پاکستان د سند ایالت سترې محکمې ویلي، چې د پاکستاني وګړو د کورنۍ په نوملړ کې د یوه افغان شاملو په اړه یې عریضه ترلاسه کړې او دوی د قضیې د څېړنې امر کړی. محکمې نادرا ادارې ته امر کړی، چې د یادي کورنۍ ټول قانوني اسناد وڅېړي او که کوم افغان وګړی د دغه کورنۍ په نوملړ کې شامل وي؛ باید نوم یې ترې واېستل شي.

د عریضه کوونکي وکیل ويلي، چې د نادرا ادارې مسوولین د بډې په بدل کې افغان وګړي د پاکستاني کورنیو په نوملړونو کې شاملوي. هغه زیاته کړې: « که څه هم شاوخوا ۴۰ لکه افغان کډوال په پاکستان کې مېشت دي؛ خو له دې ډلې شاوخوا ۲۰ لکه کسانو د پاکستان شناختي کارټونه جوړ کړي دي».

نوموړي‌ زیاته کړې، چې ډېری افغانان د پاکستاني پېژندکارټ او پاسپورټ په لرلو ګڼو هېوادونو ته تګ‌راتګ کوي. هغه ویلي:« یو افغان وګړی نقیب الله د عریضه کوونکې کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی او اوس نادرا د عریضه کوونکي محمد اکرم د ټولې کورنۍ شناختي کارټونه لغوه کړي دي».

د نادرا له‌خوا محکمې ته ویل شوي، چې د عریضه کوونکي د پلار له بایومیټریک تصدیق وروسته نقیب الله د هغوی د کورنۍ په نوملړ کې شامل شوی و.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د هواپوهنې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، روزګان، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، غزني، لوګر، میدان وردګ، کابل او پروان هغه ولایتونه دي چې د سېلابونو د لوړې کچې له ګواښ سره مخ دي.

یادې ادارې د ذکر شویو ولایتونو له اوسېدونکو غوښتي، چې احتیاطي تدابیر په پام کې ونیسي او د سېندونو له غاړو او د سېلاب له مسیرونو څخه ځانونه لرې وساتي. یادې ادارې د یوې بلې جلا خبرپاڼې په خپرولو سره په ۱۸ ولایتونو کې د واورې، باران او تېزو سېلیو وړاندوینه هم کړې ده.

افغانستان د اقلیمي بدلون له کبله ترټولو ډېر زیانمنوونکی هېواد دی او په دې وروستیو کې د اقلیمي بدلون د څپو له کبله په دغه هېواد کې خلکو ته د مرګ ژوبلې سربېره ګڼ مالي زیانونه هم اوښتي دي.

د ګاردین ورځپاڼې او زن ټایمز د ګډ راپور له‌مخې، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۹مه) خپور شوی، په څو ولایتونو کې ډاکټرانو او قابلو ویلي، چې په روغتیايي مرکزونو کې د امیندوارۍ ضد درمل، وسایل او همدارنګه د امیندواره ښځو د درملنې لپاره اړین توکي لومړی کم او وروسته په بشپړ ډول قطع شول.

په راپور کې ویل شوي، چې طالبانو روغتیايي کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، که ښځو ته د امیندوارۍ ضد درمل ورکړي، کلینیکونه به یې وتړل شي.

د طالبانو یادې پرېکړې د ښځو لپاره ناورین رامنځته کړی دی.

د کندهار اوسېدونکې شکېبا (مستعار نوم) ۴۲ کلنه ده او ۱۲ ماشومان لري. نوموړې ویلي، چې له شدیدې روغتیايي کمزورتیا، د سر ګرځېدو او هډوکو درد سربیره یو ځل بیا امیندواره ده. کلینیک د امنیدوارۍ د مخنیوي درمل نه‌دي ورکړي او خاوند یې هم اجازه نه‌ورکوي، چې له بل ځایه ځان ته دغه درمل چمتو کړي.

۲۹ کلنه زرغونه (مستعار نوم) چې د جوزجان اوسېدونکې ده، دوه کاله وړاندې یې په زلزله کې کور ویجاړ شوی او په یوه خېمه کې اوسېده. نوموړې درې ورځې پاکو اوبو ته لاسرسی نه‌درلود، چې له امله یې د کولمو له خطرناک بندښت سره مخ شوې وه. ډاکټرانو هغه عملیات کړې وه او د نوموړې خاوند ته یې ویلي وو، چې زرغونه باید نوره امیندواره نه‌شي.

د ډاکټرانو د تشخیص له‌مخې، زرغونه د وینې کمښت، ویټامین کمښت او د وینې له ټیټ فشار څخه کړېدله او د جنین د زېږولو توان یې نه‌درلود، خو نوموړې د خپل خاوند په ټینګار سره امیندواره شوه.

زرغونې هڅه کړې، چې د دودیزو درملو په کارولو سره جنین سقط کړي، خو نتیجه یې نه‌ده ورکړې.

زرغونه بختوره وه، چې له زیږون څخه ژوندۍ پاتې شوه، خو څو ورځې وروسته یې لا هم د وینې بهېدل نه‌دي درېدلي او له دوامداره دردونو څخه کړیږي. ډاکټرانو ویلي، چې زرغونه باید بل ځل امیندواره نه‌شي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د راپورونو له‌مخې، د نړۍوالو مرستو د کمښت له امله تېر کال په افغانستان کې له ۴۴۰ څخه ډېر روغتونونه او کلینیکونه تړل شوي او یا يي هم خدمات کم کړې دي.

په یاد راپور کې راغلي، چې یو شمېر ښځې د کورني تاوتریخوالي له امله جنین سقط کوي. حمیده (مستعار نوم) چې د کندهار په یوه روغتون کې کار کوي ګارډین او زن ټایمز ته ویلي، چې کورنی تاوتریخوالی د جنین د سقط یو له اصلي دلیلونو څخه دی.

د طالبانو له‌خوا د امیندوارۍ مخنیوي درملو له بندیز څخه مخکې، په کلیو کې کلینیکونو د زیږونونو تر منځ د واټن په اړه منظمې غونډې کولې، خو اوس دا پروګرامونه نشته.

یوې ډاکټرې ویلي:«کله چې درمل نه‌وي، نو د پوهاوي لوړول هېڅ معنا نه‌لري. طالبانو هېڅ لیکلی امر نه‌دی راکړی، خو موږ وېره لرو، که د دې مسالې په اړه وغږیږو، نو دوی به زموږ مرکز وتړي».