د بشري حقونو د څار بنسټ: لوېدیځ هېوادونه دې د طالبانو د محاکمې ژمنې عملي کړي

د طالبانو د حج اوقافو وزیر د شنبې په ورځ په کابل کې په یوه خبري غونډه کې وویل، چې د سږ کال د حج لپاره د افغانستان ونډ ۳۰ زره ده.

هغه زیاته کړه، چې سعودي عربستان ژمنه کړې چې په راتلونکي کې به دا ونډه زیاته کړي.

تیر کال له افغانستان څخه ۳۰ زره حاجیان د حج لپاره لېږل شوي وو.

هغه دا هم وویل، چې د طالبانو له واک ته رسیدو راهیسې په تیرو پنځو کلونو کې له ۸۷ زره څخه ډیر حاجیان چې مخکې یې نوم لیکنه کړې وه د "عادلانه کوټې" ویش سره حج ته لیږل شوي دي.

نور محمد ثاقب وویل، چې د سږ کال د حج لګښت د هر حاجی لپاره ۲۶۶ زره او ۴۰۰ افغانۍ ټاکل شوی دی. د هغه په ​​وینا، دا لګښت د تیر کال په پرتله ۱۵ زره ۶۹۰ افغانۍ کم شوی دی.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت په وینا، تیر کال د هر کس د حج د سفر لګښت له ۲۸ زره ۲۰۰ افغانیو څخه ډیر و.

مېرمن رودریګز دا څرګندونې د ونزویلا د سترې محکمې په مقر کې د ۲۰۲۶کال د قضايي دورې د پرانیستې په مراسمو کې وکړې. هغې د هېواد له قانون‌جوړوونکو وغوښتل چې له دې طرحې سره «تر ټولو لوړه همکاري» وکړي، څو د سیاسي شخړو، تاوتریخوالي او افراطیت له امله رامنځته شوي ټپونه ورغېږي او عدالت بېرته ټینګ شي.

بل‌خوا، د نوبل د سولې جایزې ګټونکې، ماریا کورینا ماچادو، د دې طرحې په غبرګون کې ویلي چې نوې عمومي بښنه «هغه اقدام نه دی چې رژیم یې په خپله خوښه ترسره کړي وي، بلکې د امریکا د متحده ایالاتو د فشار پایله ده.»

هغې هیله څرګنده کړه چې سیاسي بندیان به ډېر ژر خوشې او له خپلو کورنیو سره یوځای شي.

ابدالي په خپله ایکس پاڼه کې لیکلي، چې که څه هم ماموریت پای ته رسېدل ورته دروند تمام شوي، خو دا ورته د ویاړ ځای دی چې د افغانستان ملي نښان لا هم په ټوکیو کې د هېواد د رسمي استازولۍ پر بام پورته ولاړ دی.

نوموړي هیله ښودلې، چې دا بیرغ به نه یوازې تر راتلونکي مشروع استازي پورې، بلکې تر هغه وروسته هم د افغانستان د مشروعیت او ملي هویت نښه پاتې شي.

د ابدالي څرګندونې په داسې حال کې دي، چې طالبانو د واک تر نیولو وروسته په یو شمېر هېوادونو کې د افغانستان ډېپلوماټیک استازولیو خپل فعالیتونه د پخواني نظام د استازو له‌خوا دوام موندلی او د مشروع حکومت د نشتون له امله د ډېپلوماسۍ وضعیت لا هم مبهم دی.

سیاسي شنونکي وایي، د درې رنګه بیرغ ساتل یوازې یو سمبولیک اقدام نه، بلکې د افغانستان د قانوني دولتدارۍ او نړیوال مشروعیت د دوام پیغام هم ګڼل کېږي.

د دغې خونې مسوولینو ویلي، چې هره ورځ له شېرخان بندر څخه تر ۵۰ زیات بار وړونکي موټر تګ راتګ کوي او د افغانستان کرنیز او نور کورني محصولات تاجیکستان، چین، روسیې او قرغزستان ته لېږدول کېږي.

د چارواکو په وینا، د بدیلو سوداګریزو لارو پیاوړتیا د هېواد پر صادراتو مثبت اغېز کړی او شېرخان بندر د سیمې له هېوادونو سره د سوداګرۍ په یوه مهم محور بدل شوی دی.

د سوداګرۍ او پانګونې خونې ټینګار کړی، چې د صادراتو د لا پراختیا لپاره به د ګمرکي اسانتیاوو، ترانزیټي همغږۍ او د سوداګرو د ملاتړ لړۍ نوره هم چټکه کړي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې، دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۲۷۰ کورنۍ چې ۱۴۳۹تنه کیږي د تورخم له لارې، ۱۳ کورنۍ چې شمیر یې ۵۱تنه وو د ورېښمو پله له لارې، ۱۱کورنۍ چې ۳۷تنه وو د اسلام‌کلا له لارې، ۸کورنۍ چې ۳۷تنه وو د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې نړیوال بنسټونه د افغانانو د جبري ستنیدنې په اړه اندیښمن دي او خبرداری ورکوي چې د ژمي په موسم کې د کډوالو پراخې څپې په افغانستان کې بشري ناورین زیاتوي.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې (UN-Habitat) خبرداری ورکړی، چې افغانستان ته ډېری ستنېدونکي کډوال اړ دي چې خپل ژوند له صفر نه پیل کړي او شته سرچینې او بودجه د دوی پراخې اړتیاوې نه‌شي پوره کولای.