د سیمې خلک: طالبانو د کندز په دشت ابدان کې د یوې کورنۍ درې غړي په ډزو وژلي

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د شنبې په ورځ په خپل ایکس کې اعلان وکړ، چې د دې ډلې مشر ۱۹ چارواکي له خپلو بدل کړي دي، چې پکې واليان، قوماندانان او نور سیمه ییز او اداري مسوولان شامل دي.

د دوی په منځ کې احمدالله سعید هم و، چې د قاري سعید خوستي په نوم هم پېژندل کیږي.

د طالبانو په وزارتونو کې مهمې ګومارنې د ډلې د مشر له خوا کیږي او د کابل میشتو وزیرانو رول محدود دی.

د قاري سعید نوي انتخاب پراخ غبرګونونه او نیوکې راپارولې دي.

په تیرو څلورو کلونو کې د طالبانو د مهمو شخصیتونو په تړاو د ناوړه چلند او جنسي تیري ګڼ راپورونه ورکړل شوي، خو له دې قضیو څخه هیڅ یوه یې هم محکمې ته نه ده وړاندې شوې.

د طالبانو ستره محکمه هره ورځ په بېلابېلو تورونو په ځانګړې توګه د جنسي اړیکو په تور د خلکو د درو وهلو خبرونه ورکوي.

د ۱۴۰۱ کال په وږي میاشت کې، د طب محصلې الهه دلاورزۍ په یوه ویډیوي پیغام کې وویل چې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د پخواني ویاند قاري سعید خوستي له خوا څو ځله جنسي تیری پرې شوی او په زور یې ورسره واده کړی و.

دلاوززۍ څرګنده کړه، چې د ویډیو له خپریدو وروسته ممکن قاري سعید خوستی یې ژوندۍ پرې نه ږدي.

په هغه وخت کې په ټولنیزو رسنیو کې خپرو شویو ویډیوګانو ښودله چې سعید خوستي د الهې کور ته وځي او یوه میرمن خوستی د بیلچې په مټ له کوره وباسي.

بیا یوه بله ویډیو خپره شوه چې الهه پکې د ټپونو له امله روغتون ته وړل شوې وه.

په همدې حال کې سعید خوستي له افغانستان انټرنشنل سره په اړیکه کې د دلاورزۍ کورنۍ ټولې ادعاوې "دروغ" بللې وې.

د پیښې له افشا کیدو وروسته د طالبانو دغه غړی د کورنیو چارو وزارت د ویاندویۍ له دندې لرې شو خو هغه محاکمه نه شو.

هغه په یوه ویډیویي پیغام کې ویلي، چې د پاکستان ولس او پوځ به د ترهګرۍ په وړاندې ولاړ وي او دا به «همغسې چې په تېر وخت کې یې ناکام کړي، بیا به یې هم ناکام کړي.»

مولانا طاهر دغه څرګندونې د بلوچستان د ازادي غوښتونکو «بلوڅ ازادي غوښتونکی پوځ» د وروستیو پراخو بریدونو په غبرګون کې وکړې.

د راپورونو له مخې، دغې ډلې پرون د يکشنبې په ورځ د سلواغې په۱۱مه، په بلوچستان کې په ۱۰ښارونو کې ۱۲پراخ بریدونه وکړل.

طاهر اشرفي زیاته کړې چې افغان طالبان د ترهګرو د له منځه وړلو پر ځای، له هغوی ملاتړ کوي او پر وړاندې یې هېڅ اغیزناک اقدام نه کوي. هغه خبرداری ورکړ چې دا وضعیت په هېڅ ډول د منلو وړ نه دی او له افغان پوهانو یې وغوښتل چې دې موضوع ته پام وکړي.

اشرفي همدارنګه ټینګار وکړ چې د پاکستان خلک به د خپلو وسله‌والو ځواکونو ترڅنګ ودريږي او تحریک طالبان پاکستان(ټی ټي پي)او د بلوڅ ازادي غوښتونکی پوځ به ډیر ژر له منځه ولاړ شي.

د (بي ایل ای) دغه عملیات د «جعفر اکسپرس» پر اورګاډي د تېر کال له برید وروسته ددې ډلې ستر عملیات ګڼل کیږي.

ځینو بهرنیو رسنیو راپورونه ورکړي چې وسله‌والو د وسلو او بمونو په کارولو سره د بلوچستان په جنوبي سیمو کې شاوخوا ۱۲همغږي بریدونه وکړل. د دغو بریدونو موخه زندانونه، د پولیسو پوستې او د نیمه پوځي ځواکونو مرکزونه وو.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت نن یکشنبه، د سلواغې پر ۱۲مه لیکلي، چې ددغه وزارت وزیر ندا محمد ندیم د کونړ ولايت د ديني جامعې د افتتاح په مراسمو کې کې ګډون کړی و.

دغه دیني جامعه ددې ډلې د مشر ملاهبت الله له لوري د کونړ ولایت لپاره منظوره شوې ده.

ندا محمد ندیم د پرانیستې په مراسمو کې د وینا پرمهال ویلي: «موږ په عصري علومو کې د ماسټري او دوکتورا برنامې لرو او په همدغه ډول په دیني برخو کې هم باید د تخصص برنامې ولرو.»

د طالبانو له بیاځلي راتګ سره دې ډلې پر دیني زده کړو، مدرسو او جامعو تمرکز ډېر کړی دی.

د یوې شمیر له مخې د طالبانو له بیاځلي واک ته رسېدو سره په ټول هېواد کې شاوخوا ۲۲ زره دیني مدرسې جوړې شوې دي.

اوچا وايي چې له ګاونډیو هیوادونو څخه د افغان کډوالو له پراخې راستنیدا، وچکالۍ، ناروغیو خپریدو، پرله پسې سیلابونو او زلزلو وروسته څښاک پاکو اوبو، روغتیا او حفظ الصحې ته اړتیا زیاته شوې ده.

د افغانستان د ملي ارزونې له مخې شاوخوا ۸۵ سلنه کورنیو لږترلږه یو چاپیریالي خطر تجربه کړی دی او د هغو کورنیو شمیر چې د څښاک پاکو اوبو او روغتیا پاملرنې ته اړتیا لري په ۲۰۲۴ کې له ۲۶ سلنې څخه په ۲۰۲۵ کې ۳۷ سلنې ته لوړ شوی دی.

اوچا همدارنګه د ښاري او کلیوالي سیمو ترمنځ خوندي اوبو ته د لاسرسي په برخه کې مخ پر وده واټن ته اشاره کړې او وايي، چې که څه هم په ښارونو کې زیربنا ښه کیږي، کلیوالي کورنۍ د لوړ لګښت او د خوندي اوبو سرچینو څخه د واټن په څیر خنډونو سره مخ دي.

په ورته وخت کې، د ښځینه وو په مشرۍ کورنۍ د نورو کورنیو په پرتله دې سرچینو ته ډیره اړتیا لري، او یوازې ۴۱ سلنه کورنۍ چې معلولیت لري، مناسبو تشنابونو ته لاسرسی لري.

سربیره پردې د افغانستان په کلیوالي سیمو کې د اوبو سرچینې د وچکالۍ د زیاتوالي له امله وچیږي. دې ننګونې د کرنې پورې تړلو کورنیو د عاید کچه ۱۳ سلنه راټیټه کړې او د دوی د پور کچه یې ۳۰ سلنه لوړه کړې ده.

اوچا د ښځینه کارمندانو په اړه کلتوري محدودیتونو ته اشاره کړې چې د دوی د پروګرامونو پلي کول یې ګډوډ کړي او همدارنګه یې د اسی پذیره ښځو او نجونو خوندي اوبو سرچینو ته لاسرسی ګډوډ کړی دی.

د یادې ادارې په وینا، ډیری ښځې د شپې له خوا د اوبو راوړلو لپاره اوږده لاره وهي او له خطر سره مخ دي؛ تنکۍ نجونې هم د روغتیایی اسانتیاوو د نشتوالي له امله له ښوونځي څخه پاتې کیږي.

اوچا وايي چې د وچکالۍ او د ناروغیو د خپریدو خطر سره یوځای د راستنیدونکو کوربه توب او په سیمو کې ادغام په هرات، ننګرهار، نیمروز او خوست کې د بشري بحران حجم او شدت زیات کړی دی.

د ملګرو ملتونو ارزونې ښیې چې د افغانستان لږترلږه ۱۸ ولایتونه د اقلیم د اسیب پذیرۍ له پلوه "ډیر لوړ" دي.

اوچا د اوبو سیسټمونو بیارغونې او ترمیم، راستنیدونکو کډوالو ته خدماتو وړاندې کولو، د ناروغیو سره د چټکې مبارزې، د ژمي لپاره چمتووالي او د اړینو تجهیزاتو ذخیره کولو لپاره د ۱۶۳ ملیون ډالرو تمویل غوښتنه کړې ده.

د طالبانو د کلیو د بیارغونې او پراختیا وزارت نن یکشنه، د سلواغې پر ۱۲مه ویلي چې ددغه وزارت وزیر عبداللطیف منصور د ښې همغږۍ او متوازن پرمختګ په موخه د موسساتو استازو ته ویلي چې د کلیو د بیارغونې او پراختیا وزارت د پراختیايي پروژو د تطبیق په برخه کې له «تاسې سره همکار او همغږی دی».

نوموړي ویلي، د طالبانو اداره ژمنه ده، چې په ټول هېواد کې د موسساتو امنیت خوندي کړي او خپلې چارې په ښه ډول پرمخ یوسي.

په دې ناسته کې طالب چارواکو ویلي، چې د کلیو د بیارغونې او پراختیا وزارت بشپړ چمتووالي لري چې له موسساتو سره په ګډه انکشافي پروژې تطبیق کړي.

د یاد وزارت د پلان او پالیسۍ مرستیال شرف الدین مسلم په دې ناسته کې غوښتنه کړې، چې پروژې باید پر خپل وخت پلې شي.

هغه زیاته کړه، « موږ او تاسي باید په پوره همغږۍ او تفاهم خپلې دندې تر سره کړو څو پروژې پر خپل وخت او ټاکلې موده کې تطبیق شي او له تاسې هیله لرو چې د اسلامي ارزښتونو په رڼا کې له موږ سره همکاري وکړئ».

دا څرګندونې په داسې حال کېږي، چې له پخوا څخه نړیوالې مرستې کمې شوې او ترڅنګ یې د ځینو موسسو شکایتونه دا دي، چې طالبان د دوی په اداري کارونو کې مداخله کوي او ښځینه کارمندانې یې له کار منعه کړې دي.