د بلوڅ ازادۍ پوځ وړمه ورځ (شنبه د سلواغې ۱۱مه) پر یوه وخت د بلوچستان پر کوټه، سیبۍ، نوشکي، چین او نورو سیمو پراخ بریدونه وکړل. لومړی برید ځانمرګی برید وو، چې د بلوچستان په نوشکي کې د پاکستان د ایاېسای پر مرکز وشو. سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وايي، دغه بریدګره «ښځه» وه.
سرچینې افغانستان انترنشنل ته وايي، په نوشکي کې د ایاېسای پر مرکز د موټر بم په وسیله ځانمرګې بریدګره «اصفه منګل» نومېده او د نوشکي د قاضياباد اوسېدونکې وه.
سرچینې وايي، اصفه منګل د ۲۰۰۲ کال د اکتوبر پر دویمه په نوشکي سیمه کې زېږېدلې وه او په ۲۱ کلنۍ کې (د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۲مه) د بلوڅ ازادي غوښتونکي پوځ د مجید برګېډ له واحد سره یو ځای شوه. د بلوڅ لېبرېشن ارمي (BLA) یا د «بلوڅ ازادي غوښتونکو» کې د مجید برګېډ واحد د ځانمرګو بریدونو مسوولیت لري او تر ټولو پېژندل شوی واحد ګڼل کېږي.
د سرچینو په وینا، اصفې منګل د ۲۰۲۴ کال په جنورۍ کې د ځانمرګي برید پرېکړه وکړه او بالاخره وړمه ورځ (شنبه د سلواغې ۱۱مه د جنورۍ ۳۱مه) د یوه موټر بم په وسیله په نوشکي سیمه کې د ایاېسای پر مرکز برید وکړ.
ویل کېږي په دې برید کې د ایاېسای او پاکستاني پوځ یو شمېر سرتېرو ته هم مرګژوبله اوښتې، خو د پاکستان حکومت تر خپلې وسې خپلو وسلهوالو ځواکونو ته د اوښتې مرګژوبلې کره شمېر پټوي.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې مخکې هم په بلوچستان کې د ښځو په وسیله ځانمرګي بریدونه شوي دي.
په بلوچستان کې د ازادي غوښتونکو بلوڅانو د وړمې ورځې په پراخو بریدونو کې د بلوچستان د اعلی وزیر سرفراز بګټي په وینا، ۳۱ ولسي وګړي، ۱۷ پاکستاني سرتېري او ۱۴۵ وسلهوال وژل شوي دي.
کوټه کې ځایي خبریال وایي، د بلوڅ بېلونپالو برید کابو شوی او اوس په سیمه کې وضعیت عادي حالت ته راګرځېدلی دی.
له دې سره، د پېښور پوهنتون استاد عبدالرحمان خلیل وایي چې بلوڅانو ته خپل حقونه ورکړل شوي، خو هندوستان پهکې لاسوهنه کوي چې له امله یې حالات خراب شوي دي.
بلوچستان د پاکستان یوه محرومه، خو لویه صوبه ده چې د دغه هېواد د ټولې جغرافیا ۴۴سلنه ساحه تشکیلوي، خو نفوس یې له شلو میلیونو یو څه کم دی.په دې کې شاوخوا تر نیمايي یې پښتانه دي. دا سیمه له پراخو طبیعي زېرمو هم برخمنه ده. دغه صوبه سره زر، ګاز، د ډبرو سکاره او نورې ارزښتمنې کاني سرچینې لري.
د پاکستان او بلوڅانو تر منځ شخړه څه نوې مساله نهده. پاکستان په ۱۹۴۷کې جوړ شو، تر دې وخته بلوڅانو د «کلات» په نوم خپل بېل دولت درلود او واکدار یې خان احمد یار خان وو.
کلات د برېتانوي هند پر مهال هم د هند برخه نه وو، که څه هم په نولسمه پیړۍ کې د انګلیسانو پوځ کلات اشغال کړ او پر خپلې تحت الحمایه سیمې یې بدل کړ، خو بیا هم کلات داخلي خودمختاري درلوده، کله چې انګلیسان له هند څخه ووتل، نو د کلات خان احمد یار خان د ازادۍ اعلان وکړ. یو کال کلات خپلواک پاتې شو، په ۱۹۴۸ کې پاکستان پرې برید وکړ او کلات یې اشغال کړ او په زور یې په پاکستان کې ورګډ کړ. د کلات د خان کشر ورور شهزاده عبدالکریم غره ته لاړ او وسلهواله مبارز یې پیل کړه. دا د پاکستان په ضد د بلوڅو لومړنی وسلهوال پاڅون دی.
بلوڅ بېلتونپالي غورځنګونه که څه هم په پیل کې سره یو ځای وو، خو د ځینو خپلمنځنیو ناخوښيو له امله پر شپږو مهمو برخو وېشل شوي، مګر د ټولو موخه لا هم یوه ده: «خپلواکي او د خپلي سیمې د سرچینو واک او اختیار».
بلوڅ لېبرېشن ارمي (BLA) : د «بلوڅ ازادي غوښتونکو» تر ټولو پخوانی وسلهوال تحریک بلل کېږي، چې خپله مبارزه یې د بالاچ مري په مشرۍ پیل کړه. بالاچ مري په ۲۰۰۷ کال کې ووژل شو او وروسته د دغه تحریک مشري استاد اسلم مري ته وسپارل شوه.
استاد اسلم مري د ۲۰۱۸ کال د ډسمبر پر ۲۵مه د کندهار په عینو مېنه کې د یوه ځانمرګي برید له امله ووژل شو، چې بیا له هغه وروسته بشیر زېب د بياېلاې مشري په غاړه واخیسته او تر اوسه د همدې ډلې مشر دی او د وړمې ورځې جګړه یې هم په خپله رهبري کوله.
