شهباز شریف د خیبر پښتونخوا له سر وزیر غوښتي چې د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه پیاوړې کړي

دغه سازمان زیاته کړې، چې په نیول شویو کسانو کې افغان خبریال صمیم فروغ فیضي او تصویر اخیستونکی عطاء‌الرحمان شېرزاد هم شامل دي. یاد سازمان د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلی، چې وړاندې هم پاکستاني پولیسو د افغان رسنیو درې غړي په اسلام‌اباد کې له خپلو کورنیو سره یو ځای نیولي وو.

دغه سازمان اندېښنه ښودلې، چې په دغه هېواد کې افغان خبریالان او د رسنیو کارکوونکي له جدي امنیتي ګواښونو، خپلسرو نیونو او جبري اخراج سره مخ دي. دوی زیاته کړې: «په افغانستان کې د جمهوري نظام تر سقوط وروسته لسګونه افغان خبریالان د خپلو مسلکي فعالیتونو، سانسور، امنیتي ګواښونو او سیاسي فشارونو له امله اړ شول چې پاکستان ته پناه یوسي؛ خو له بده مرغه، هغوی په دغه هېواد کې له تېرو څو کلونو راهیسې له ناامنۍ، بې‌ثباتۍ او له وېرې ډک ژوند سره مخامخ دي».

دغه سازمان وایي، چې په پاکستان کې د پولیسو له‌خوا د افغان کډوالو د نیولو او د ویزو د نه تمدید له امله هره ورځ ګڼ افغان خبریالان د یوه ناڅرګند او خطرناک وضعیت سره مخ دي.

د افغان رسنیو ملاتړ سازمان د کډوالو لپاره له متحده ایالتونو، د ملګرو ملتونو له عالي کمېشنرۍ، اروپایي هېوادونو، د بې‌پولې خبریالانو سازمان او ټولو نړۍوالو او بشرپاله بنسټونو غوښتنه کوي، چې په پاکستان کې د افغان خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو د سملاسي خوندیتوب لپاره جدي او اغېزمن اقدامات وکړي.

جیونیوز د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د انټرنېټ بندېدو له کبله سوداګر، زده‌کوونکي او کاروونکي له ګڼو ستونزو سره مخ شوي‌ دي. په راپور کې راغلي، چې له کویټې څخه چمن، پېښور او نورو سیمو ته د جعفر اېکسپرېس اورګاډي تګ‌راتګ هم بند شوی دی.

د رېل پټلۍ چارواکو په وینا؛ د چمن لپاره مساپر وړونکی اورګاډی هم نن نه‌دی تللی او دغه خدمتونه د نامعلومو لاملونو له امله ځنډول شوي دي. بلوڅ بېلتون پالې ډلې د شنبې په ورځ ادعا کړې وه، چې هیروف په نامه عملیات یې د بلوچستان ایالت د نوشکي، مستونګ او کوېټې په ګډون په لسو ښارونو کې د پاکستان پوځ پر ضد پیل کړي دي.

رویټرز خبري اژانس ته څلورو پاکستاني امنیتي چارواکو ویلي، د شنبې په ورځ لږ تر لږه ۶۷وسله‌وال هغه مهال ووژل شول چې په بلوچستان کې یې له پاکستاني امنیتي ځواکونو سره وسله‌والې نښتې وکړې.

د پاکستان امنیتي چارواکو منلې، چې بلوڅ بېلتون‌پاله وسله‌والو د شنبې په ورځ د بلوچستان ایالت په مرکز کویټه او یو شمېر نورو ښارونو کې پر امنیتي او حکومتي ادارو هم‌مهاله بریدونه کړي دي.

د طالبانو یاد کمېسیون د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له دې ډلې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۲۳، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۲،‌ د کندهار د سپين بولدک له لارې ۱۲ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۲۶۱ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ۵۲۵ نورې کورنۍ یې په همدې ورځ خپلو سیمو ته لېږدولې دي. طالبانو ویلي، چې له ټولو ستنو شویو کډوالو کورنیو سره یې په بېلابېلو برخو کې مرستې کړې دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، په تېرې مرغومي میاشت کې شاوخوا ۱۴زره او ۴۱۹ کورنۍ له ترکیې، ایران او پاکستان نه په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستنې شوې دي. دغه وزارت وایي، چې ستنو شویو کډوالو ته یې اړینې مرستې هم برابرې کړې دي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د راپور له مخې؛ له افغانستان سره د ډيورنډ کرښه د ۲۰۲۵کال د اکتوبر له نیمایي راهیسې تړل شوې، چې له امله یې د پاکستان د الوګانو صادرات درېدلي او کورني بازارونه له اضافي محصول ډک شوي دي. دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان د پاکستان د الوګانو له مهمو پېرودونکو هېوادونو ګڼل کېږي.

په تېرو کلونو کې د لوړو بیو له امله بزګرانو په پنجاب او خیبر پښتونخوا کې د الوګانو کرکېله پراخه کړې ده. یوازې په ۲۰۲۴ ـ ۲۰۲۵کال کې د الوګانو کرنیزه ساحه ۱۴ سلنه زیاته شوې او تولید ۹.۴ مېلیون ټنو ته لوړ شوی.

په پنجاب کې چې د پاکستان نږدې ۹۵ سلنه الوګان تولیدوي، دغه ساحه په ۲۰۲۵ ـ ۲۰۲۶کال کې لا ۲۴ سلنه نوره هم زیاته شوې ده. د لوړ حاصل لرونکو تخمونو کارول او مناسب موسم هم د تولید د زیاتوالي لامل شوی دی.

د کرنې د شنونکو د اټکل له مخې؛ روان کال کې به د پاکستان د الوګانو تولید نږدې ۱۲ مېلیون ټنو ته ورسېږي، خو حکومت له وړاندې د صادراتو د پراخولو لپاره هېڅ جدي ګام نه‌دی پورته کړی.

راپور زیاتوي، که څه هم له افغانستان سره د سوداګریزو لارو پرانیستل کولای شي یو څه فشار کم کړي؛ خو تولید دومره لوړ دی چې حتی د پخوانیو کلونو په کچه صادرات هم د اضافي محصول د جذب لپاره بسنه نه‌کوي.

په تېرو کلونو کې پاکستان هر کال له ۴۰۰زره تر ۵۰۰زره ټنه الوګان افغانستان او نورو هېوادونو ته صادرول. اوس د بیو د سخت سقوط له امله بزګران له سترو مالي زیانونو سره مخ دي، په داسې حال کې چې د سرې، تخم او نورو کرنیزو توکو بیې هم لوړې شوې دي.

سره له دې د پاکستان فدرالي او ایالتي حکومتونو تر اوسه یوازې دومره کړي، چې د ایران له لارې د ځینو هېوادونو پر لور د صادراتو اجازه یې ورکړې؛ خو دغه لار د لېږد لوړ لګښتونه لري او د پاکستاني الوګانو سیالي کمزورې کوي.

اقتصادي شنونکي خبرداری ورکوي، که حکومت د بزګرانو ملاتړ ونه کړي، راتلونکو کلونو کې به د الوګانو کرکېله کمه شي.

سرچینې افغانستان انترنشنل ته وايي، په نوشکي کې د ای‌اېس‌ای پر مرکز د موټر بم په وسیله ځانمرګې بریدګره «اصفه منګل» نومېده او د نوشکي د قاضي‌اباد اوسېدونکې وه.

سرچینې وايي، اصفه منګل د ۲۰۰۲ کال د اکتوبر پر دویمه په نوشکي سیمه کې زېږېدلې وه او په ۲۱ کلنۍ کې (د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۲مه) د بلوڅ ازادي غوښتونکي پوځ د مجید برګېډ له واحد سره یو ځای شوه. د بلوڅ لېبرېشن ارمي (BLA) یا د «بلوڅ ازادي‌ غوښتونکو» کې د مجید برګېډ واحد د ځانمرګو بریدونو مسوولیت لري او تر ټولو پېژندل شوی واحد ګڼل کېږي.

د سرچینو په وینا، اصفې منګل د ۲۰۲۴ کال په جنورۍ کې د ځانمرګي برید پرېکړه وکړه او بالاخره وړمه ورځ (شنبه د سلواغې ۱۱مه د جنورۍ ۳۱مه) د یوه موټر بم په وسیله په نوشکي سیمه کې د ای‌اېس‌ای پر مرکز برید وکړ.

ویل کېږي په دې برید کې د ای‌اېس‌ای او پاکستاني پوځ یو شمېر سرتېرو ته هم مرګ‌ژوبله اوښتې، خو د پاکستان حکومت تر خپلې وسې خپلو وسله‌والو ځواکونو ته د اوښتې مرګ‌ژوبلې کره شمېر پټوي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې مخکې هم په بلوچستان کې د ښځو په وسیله‌ ځانمرګي بریدونه شوي دي.

په بلوچستان کې د ازادي غوښتونکو بلوڅانو د وړمې ورځې په پراخو بریدونو کې د بلوچستان د اعلی وزیر سرفراز بګټي په وینا، ۳۱ ولسي وګړي، ۱۷ پاکستاني سرتېري او ۱۴۵ وسله‌وال وژل شوي دي.

کوټه کې ځایي خبریال وایي، د بلوڅ بېلون‌پالو برید کابو شوی او اوس په سیمه کې وضعیت عادي حالت ته راګرځېدلی دی.
له دې سره، د پېښور پوهنتون استاد عبدالرحمان خلیل وایي چې بلوڅانو ته خپل حقونه ورکړل شوي، خو هندوستان په‌کې لاسوهنه کوي چې له امله یې حالات خراب شوي دي.

بلوچستان د پاکستان یوه محرومه، خو لویه صوبه ده چې د دغه هېواد د ټولې جغرافیا ۴۴سلنه ساحه تشکیلوي، خو نفوس یې له شلو میلیونو یو څه کم دی.په دې کې شاوخوا تر نیمايي یې پښتانه دي. دا سیمه له پراخو طبیعي زېرمو هم برخمنه ده. دغه صوبه سره زر، ګاز، د ډبرو سکاره او نورې ارزښتمنې کاني سرچینې لري.

د پاکستان او بلوڅانو تر منځ شخړه څه نوې مساله نه‌ده. پاکستان په ۱۹۴۷کې جوړ شو، تر دې وخته بلوڅانو د «کلات» په نوم خپل بېل دولت درلود او واکدار یې خان احمد یار خان وو.

کلات د برېتانوي هند پر مهال هم د هند برخه نه وو، که څه هم په نولسمه پیړۍ کې د انګلیسانو پوځ کلات اشغال کړ او پر خپلې تحت الحمایه سیمې یې بدل کړ، خو بیا هم کلات داخلي خودمختاري درلوده، کله چې انګلیسان له هند څخه ووتل، نو د کلات خان احمد یار خان د ازادۍ اعلان وکړ. یو کال کلات خپلواک پاتې شو، په ۱۹۴۸ کې پاکستان پرې برید وکړ او کلات یې اشغال کړ او په زور یې په پاکستان کې ورګډ کړ. د کلات د خان کشر ورور شهزاده عبدالکریم غره ته لاړ او وسله‌واله مبارز یې پیل کړه. دا د پاکستان په ضد د بلوڅو لومړنی وسله‌وال پاڅون دی.

بلوڅ بېلتون‌پالي غورځنګونه که څه هم په پیل کې سره یو ځای وو، خو د ځینو خپلمنځنیو ناخوښيو له امله پر شپږو مهمو برخو وېشل شوي، مګر د ټولو موخه لا هم یوه ده: «خپلواکي او د خپلي سیمې د سرچینو واک او اختیار».

بلوڅ لېبرېشن ارمي (BLA) : د «بلوڅ ازادي غوښتونکو» تر ټولو پخوانی وسله‌وال تحریک بلل کېږي، چې خپله مبارزه یې د بالاچ مري په مشرۍ پیل کړه. بالاچ مري په ۲۰۰۷ کال کې ووژل شو او وروسته د دغه تحریک مشري استاد اسلم مري ته وسپارل شوه.

استاد اسلم مري د ۲۰۱۸ کال د ډسمبر پر ۲۵مه د کندهار په عینو مېنه کې د یوه ځانمرګي برید له امله ووژل شو، چې بیا له هغه وروسته بشیر زېب د بي‌اېل‌اې مشري په غاړه واخیسته او تر اوسه د همدې ډلې مشر دی او د وړمې ورځې جګړه یې هم په خپله رهبري کوله.