د امریکا ځانګړی استازی سټیو ویټکاف او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د جمعې په ورځ په استانبول کې سره ګوري. یو امریکایي چارواکي ویلي، « ټرمپ غواړي دواړې خواوې موافقه وکړي. دا لیدنه د دې لپاره ده چې واوري هغوی څه وایي».
د رویترز راپور له مخې، د تهران او واشنګټن ترمنځ د ډیپلوماسۍ د بیا فعالېدو نښې لیدل کېږي او ښايي د دواړو هېوادونو لوړپوړي چارواکي په نږدې ورځو کې په ترکیه کې سره وګوري.
بل خوا امریکا د ایران شاوخوا خپل پوځي حضور زیات کړی او له تهران څخه یې غوښتي چې د یورانیمو بډاینه ودروي، د بالستیک توغندیو پروګرام محدود کړي او له سیمهییزو وسلهوالو ډلو خپل ملاتړ پای ته ورسوي. خو ایران دا شرطونه د خپل ملي حاکمیت پر ضد بولي.
تهران ټینګار کوي چې خبرې باید له شرطونو پرته وشي او د نړیوالو بندیزونو لرې کېدل د هر ډول هوکړې اساسي شرط ګڼي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ویلي چې د بلوچستان پراخ جغرافیایي جوړښت، ناسم امنیتي وضعیت او وروستیو بریدونو ته په کتو، هلته د لوی شمېر پوځیانو ځای پر ځای کول اړین دي. هغه وویل چې په بلوچستان کې د قومي مشرانو، بیوروکراسۍ او بېلتونپالو خوځښتونو ترمنځ اړیکې موجودې دي.
دا څرګندونې داسې مهال دي، چې د سلواغې پر ۱۱مه په بلوڅ بېلتون پالو د بلوچستان په بېلابېلو سیمو کې همغږي بریدونه وکړل.
خواجه اصف وویل چې بلوچستان د پاکستان له ۴۰ سلنه زیات جغرافیايي مساحت لري او د دومره پراخې سیمې کنټرول د ګڼ مېشتو ښارونو په پرتله ډېر ستونزمن دی.
هغه زیاته کړه چې پوځ په سیمه کې په فعاله توګه عملیات کوي، خو د دومره لویې ساحې ساتنه او ګزمه د ځواکونو پر وړتیا فشار راولي.
د پاکستان دفاع وزیر د قاچاق پر ضد حکومتي اقداماتو ته هم اشاره وکړه او ویې ویل چې د همدې سختو ګامونو له امله د چمن پر کرښه پراخ احتجاجونه وشول. هغه ادعا وکړه چې دا احتجاجونه تر ډېره د سوداګریزو ګټو لپاره وو، نه د سیاسي یا قومي غوښتنو له امله.
خواجه اصف تور ولګاوه چې ځینې جنایي ډلې د ناقانونه بلوڅ ازادۍ پوځ تر نامه لاندې فعالیت کوي او د قاچاق کوونکو مرسته کوي. هغه وویل چې په بلوچستان کې د قومي مشرانو، بیوروکراسۍ او بېلتونپالو خوځښتونو ترمنځ اړیکې موجودې دي.
هغه ټینګار وکړ چې دولت به هېڅکله تاوتریخوالی د ازادۍ د مبارزې په نوم ونه مني او له هغو ډلو سره خبرې نه کوي چې وسلهوال بریدونه کوي. نوموړي وویل چې دولت به د وسله وال تاوتریخوالي ځواب په همغه ځواک ورکړي.
په ورته وخت کې، د اپوزیسیون مشر محمود خان اڅکزي په خپله وینا کې د استخباراتي ناکامیو پوښتنه وکړه او ویې ویل چې باید معلومه شي چې وسلهوالو څنګه په دومره پراخو سیمو کې بریدونه وکړل. هغه وویل چې دی د ترهګرۍ ملاتړ نه کوي، خو حساب ورکول اړین دي.
د بلوڅ ازادۍ پوځ د وروستیو ځانمرګو عملیاتو څلورمه غړې هم یوه ۶۰ کلنه ښځه اعلان کړې ده. بي اېل اې په یوه اعلامیه کې ویلي چې حاتمناز سملاني، چې تشکیلاتي نوم یې «ګلبيبي» و، د بلوچستان د بولان ولسوالۍ د غربوک کلي اوسېدونکې وه.
د اعلامیې له مخې، نوموړې په ۲۰۱۵ کال کې د بلوڅ ازادۍ پوځ سره یوځای شوې وه او په ۲۰۱۶ کال کې د دې ډلې د جګپوړي قوماندان استاد اسلم پر ضد د عملیاتو پر مهال ټپي شوې وه.
په اعلامیه کې ویل شوي چې حاتمناز سملاني تر ټپي کېدو وروسته پاکستاني ځواکونو ونیوله او څلور میاشتې په جبري توګه نادرکه وه. دغه ډله زیاتوي چې نوموړې د ۲۰۲۳ کال په جنوري میاشت کې د ځانمرګو عملیاتو د ترسره کولو پرېکړه کړې وه.
تر اوسه پورې د پاکستاني چارواکو له خوا د دې اعلامیې په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودل شوی.
د بلوڅ ازادۍ پوځ د شنبې په ورځ هممهاله د بلوچستان پر کوټه، سیبۍ، نوشکي او نورو سیمو پراخ بریدونه وکړل.
لومړی برید ځانمرګی برید و، چې د بلوچستان په نوشکي کې د پاکستان د ایاېسای پر مرکز وشو. په نوشکي کې د ایاېسای پر مرکز د موټر بم په وسیله ځانمرګې بریدګره «اصفه مینګل» نومېده او د نوشکي د قاضياباد اوسېدونکې وه.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، اصفه مینګل د ۲۰۰۲ کال د اکتوبر پر دویمه په نوشکي سیمه کې زېږېدلې وه او په ۲۱ کلنۍ کې (د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۲مه) د بلوڅ ازادي غوښتونکي پوځ له مجید کنډک سره یو ځای شوه.
بلوڅ بیلتونپالو له ۲۰۱۱ کال راهیسې ځانمرګو بریدونو ته مخه کړې، چې ډېری چینايي اهداف او د پاکستان امنیتي ځواکونه او ادارې په نښه کوي.
د۲۰۲۲ کال په اپریل کې هم شري بلوچ د کراچۍ پوهنتون پر کنفوسیوس چینايي انسټیټیوټ ځانمرګی وکړ چې دا د بلوڅ ډلو په عملیاتي تګلارو کې د بدلون نښه ګڼل کېده.
تر دې وړاندې د همدغه کال د مارچ په میاشت کې د بلوچستان په نوشکي او پنجګور ولسوالیو کې د نیمه پوځي فرنټیر کور (FC) پر کمپونو نږدې هممهاله د وسلو او ځانمرګو ګډ بریدونه شوي وو. د دغو بریدونو مسوولیت مجید کنډک منلی و.
مجید بریګېډ ډله د دوو وروڼو، مجید لانګووه مشر او مجید لانګووه کشر، په نوم نومول شوې ده.
دغو وروڼو په ترتیب د ۱۹۷۴ کال د اګست او د ۲۰۱۰ کال د مارچ په میاشت کې ځانمرګي عملیات کړي وو.
مجید مشر هڅه کړې وه چې د هغه مهال د پاکستان صدراعظم ذوالفقار علي بوټو د کوټې د رسمي سفر پر مهال ووژني، ځکه بوټو په بلوچستان کې د نېشنل عوامي پارټۍ حکومت لغوه کړی و، خو دی خپله په عملیاتو کې ووژل شو.
کشر مجید هغه مهال ووژل شو، چې پاکستاني امنیتي ځواکونو په کوټه کې د وحدت کالونۍ پر هغه کور چاپه ووهله چې دی او ملګري یې پکې اوسېدل. هغه امنیتي ځواکونه بوخت کړل، څو نور ملګري یې وتښتي.
د مجید کشر تر وژل کېدو وروسته، دبي اېل اې پخواني مشر اسلم اچو د دې ډلې ځانمرګې څانګه جوړه کړه او نوم یې پرې «مجید بریګېډ» کېښود. دې ډلې خپل لومړی موټر بم ځانمرګی برید د ۲۰۱۱ کال په ډسمبر کې ترسره کړ. وروسته له دې، د مالي سرچینو او نویو کسانو د نشتوالي له امله مجید بریګېډ غیرفعاله شو، او اووه کاله وروسته یې دوهم ځانمرګی برید وکړ.
دا برید د ۲۰۱۸ کال په اګست کې په دالبندین کې پر هغه بس وشو چې چینايي انجنیران یې لېږدول.
دغه برید د اسلم اچو ۲۲ کلن زوی، ریحان اسلم بلوچ کړی و.
د ځانمرګو بریدونو نوی تاکتیک د بلوچانو په وسله واله جګړه کې نوی ګڼل کیږي او یو شمېر شنونکي یې د افغانستان او پاکستان د طالبانو له جګړه ییزو تکتیکونو څخه په تقلید ګڼي.
په کابل کې د ایران سفارت وایي چې سفیر علي رضا بېکدلي د طالبانو د سرحدونو او قبایلو چارو له وزیر ملا نورالله نوري سره د افغانستان او ایران د ګډ سرحد د تثبیت، او همدارنګه د سرحدي نښو او علایمو د نویو کولو پر موضوعاتو خبرې اترې کړې دي.
له یاد سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې لیدنه کې بېکدلي ویلي، چې د ایران اسلامي جمهوریت هڅه کوي له افغانستان سره خپلې سیاسي او سوداګریزې اړیکې لا پراخې او پیاوړې کړي.
هغه د ګډ سرحد د تثبیت او د سرحدي نښو د نوسازۍ په اړه وویل، «ایران چمتو دی چې له افغانستان سره په دې برخه کې خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او دغه بهیر لا چټک کړي.»
د طالبانو د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت وايي، د دې ډلې د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر ملا نورالله نوري هم د ګډ سرحد د تثبیت او د سرحدي نښو د نویو کولو په برخه کې د هر اړخیزې همکارۍ ډاډ ورکړی دی.
نوموړي ویلي، چې د دې بهیر د چټکتیا او شته ستونزو د حل لپاره به لازمې اسانتیاوې برابرې شي.
د نوموړي په وینا، تمه ده چې په نږدې راتلونکي کې د افغانستان او ایران ترمنځ د ګډ سرحد د تثبیت او د سرحدي علایمو د نوسازۍ بهیر په رسمي ډول پيل شي.
د پاکستان د بلوچستان ایالت سیمه ییزو چارواکو د دوشنبې په ورځ خبر ورکړ، چې وسله والو په واشک ولسوالۍ کې "پر دولتي تاسیساتو" برید کړی دی. چارواکو وویل، چې بریدګرو څو ودانۍ وسوځولې او ځینې دولتي موټر یې تښتولي دي.
د راپورونو له مخې په سیمه کې د پاکستان امنیتي ځواکونو او بریدګرو ترمنځ سخته جګړه لا هم روانه ده.
دا سیمه د ایران او پاکستان پولې ته نږدې موقعیت لري.
پاکستاني چارواکو د بریدونو مسوولیت د بلوچستان د ازادۍ پر پوځ اچولی دی.
چارواکو وویل، چې د دې ډلې وسله والو د واشیک د مرستیال کمشنر په کور هم برید وکړ او شاوخوا ۱۵ بریدګر د دروازې له ماتولو وروسته کور ته ننوتل.
د بلوچستان د ازادۍ پوځ دوه ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت په څو ښارونو کې پر یو وخت چاودنې او بریدونه پیل کړل، چې زیاته مرګ ژوبله یې واړوله.
د دې ډلې جنګیالیو د شنبې په سهار د بلوچستان تر لسو زیاتو ولسوالیو کې په وسلو او چاودیدونکو توکو سره همغږي بریدونه وکړل.
د بریدونو هدف د پاکستان پوځي تاسیسات وو.
دې ډلې د خپلو جنګیالیو د برید ویډیوګانې خپرې کړې، چې په امریکایي وسلو سمبال ول.
پاکستان د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې په وروستیو نښتو کې د بلوچستان د ازادۍ پوځ ۱۴۵ جنګیالي وژل شوي دي.
د بښنې نړېوال سازمان د یوې بېړنۍ اعلامیې په خپرولو سره له پاکستاني چارواکو غوښتي چې د بشري حقونو مدافعان «ایمان مزاري او هادي علي چټه» دې سملاسي او له قید و شرط پرته خوشې کړي.
د دغه بنسټ په وینا، یادو دواړو وکیلانو ته د هغو د ټولنیزو شبکو د پوسټونو له امله، چې «د دولت ضد» بلل شوي، لس ـ لس کاله د بند سزا اورول شوې ده.
ایمان مزاري او هادي علي چټه د روان کال د جنورۍ په ۲۳مه نیول شوي او تر اوسه ورته د خپلو کورنیو او قانوني وکیلانو سره د لیدو اجازه نه ده ورکړل شوې.
د بښنې نړېوال سازمان وایي، دا دواړه وکیلان یوازې د بشري حقونو د دفاع له امله مجازات شوي، نیونه او محکومیت یې د بیان ازادۍ او عادلانه محاکمې له بنسټیزو اصولو ښکاره سرغړونه ده.
دغه بنسټ ټینګار کوي چې د ایمان مزاري او هادي علي چټه پر وړاندې لګېدلې سزاوې باید لغوه شي او پر هغوی لګول شوي تورونه باید بېاساس وبلل شي.
د بښنې نړېوال په وینا، د بشري حقونو مدافعین باید د خپل مسلکي کار له امله ونه ځورول شي او نه هم زنداني کړل شي.
تر اوسه د پاکستان حکومت یا اړوندو عدلي ادارو د بښنې نړېوال سازمان د دې غوښتنې په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.