ملاله یوسفزۍ: د طالبانو جزایي اصولنامه د افغان مېرمنو سیستماتیکه ځپنه لا پیاوړې کوي
د سولې نوبل جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ وایي چې د طالبانو نوې جزایي اصولنامه په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې سیستماتیک تاوتریخوالی لا ډېروي.
د سولې نوبل جایزې ګټونکې ملاله یوسفزۍ وایي چې د طالبانو نوې جزایي اصولنامه په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې سیستماتیک تاوتریخوالی لا ډېروي.
د ملاله په نوم بنسټ چې د نړې په ډیرو هېوادونو کې د ښځو د حقونو او د نجونو د زده کړو په برخه کې کار کوي، ویلي چې د طالبانو نوې جزایي اصولنامه چې د امربالمعروف له قانون سره یو ځای کار کوي، داسې قانوني چوکاټ رامنځته کوي چې ښځې او نجونې له عامه ژوند څخه بېلوي، کنټرولوي او مجازات کوي یې.
ملاله یوسفزۍ، چې د یاد سازمان بنسټګره ده، وایي: « هغه هېواد هېڅکله پرمختګ نشي کولی چې ښځې او نجونې له عامه ژوند څخه وباسي او د هغوی اساسي ازادي او حقونه تر پښتو لاندې کړي.»
هغې زیاته کړې: «زه د هرې افغانې نجلۍ ملاتړ کوم چې غواړي خپل غږ پورته کړي، په پټه زده کړه وکړي او خپل نظر څرګند کړي. موږ باید د جنسیتي اپارتاید پر ضد ګډ حرکت وکړو. مشران باید بېړنی اقدام وکړي، د افغانستان له خلکو سره ودرېږي او طالبان د خپلو جناياتو لپاره مسوول وګرځوي.»
بل خوا ملاله بنسټ په خپله اعلامیه کې زیاته کړې چې د طالبانو جزایي اصولنامه فزیکي سزا ته اجازه ورکوي، د عدلي پروسې ځواک کمزوری کوي، چارواکو او اشخاصو ته ددې واک ورکوي چې قوانین په خپله خوښه پلي کړي.
یاد بنسټ وایي چې د طالبانو د نوې جزایي اصولنامې له مخې د ښځو خوځښتونه، اظهار او خپلواکي جرم ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالي لپاره حساب ورکونه کمزوری شوې او دا اصولنامه په عملي ډول دې ناوړه چلند ته مشروعیت ورکوي.
۸۰ کلن پیټر رینالډز او د هغه میرمن باربي د تیر کال په فبرورۍ کې د طالبانو له خوا بامیان ته د راستنېدو پرمهال ونیول شول او شاوخوا اووه میاشتې وروسته خوشې شول.
دوی ډیلي میل ته وویل، چې دوی د کابل په څرخي پله زندان کې په "نمجن، او له موږکانو او ګونګټو ډک" زندان کې د دریو میاشتو لپاره ساتل شوي وو.
رینالډز د طالبانو له خوا اداره کیدونکي څرخي پله زندان شرایط "یو بل دوزخ" وباله.
په ۱۹۷۰ لسیزه کې د ۵۰۰۰ بندیانو د ساتلو لپاره ډیزاین شوي زندان کې اوس تر ۱۵۰۰۰ پورې بندیان ساتل کیږي.
باربي، له ۱۵ نورو ښځو او دوو ماشومانو سره یوځای په یوه کوچنۍ کوټه کې چې پنځه بسترونه یې درلودل، ساتل شوې وه.
باربي وویل: "څلور تشنابونه وو، خو هیڅ یو یې روغ نه و. موږ باید نلونه کارولي وای او اوبه د دهلیز په مینځ کې له کثافاتو ډکې ویالې ته بهېدلې."
هغې زیاته کړه، چې په هغه برخه کې چې شاوخوا ۲۳۰ ښځې او ۴۰ ماشومان ساتل کېدل، یوازې اووه تشنابونه وو او ځینې وخت ماشومانو په سمه توګه نه کارول او وضعیت یې نور هم خراب کړی و.
"هغه نجلۍ چې زما په بستر کې ویده وه ۱۹ کلنه وه او د موټر چلولو په تور زنداني شوې وه.مساله هغه مهال لا کړکېچنه شوه، چې روښانه شوه موټر یې د ملګري و او د هلک ملګري درلودل هم منع وو. له همدې امله هغه د شپږو میاشتو لپاره بندي شوې وه."
هغې زیاته کړه: "یوې ښځې چې له یوه سړي سره خبرې کړې وې، خاوند یې هغه سړی وژلی و، خو دا، چې سړی تل مجرم نه ګڼل کېږي، ښځه په پنځه کاله بند محکومه شوه او اجازه یې نه درلوده، چې خپل څلور ماشومان وویني."
یوې بلې ښځې وویل، چې هغه یوازې د همدې دلیل لپاره بندي شوې وه چې مېړه او زامنو یې خپلې دندې له لاسه ورکړې او دې دنده پیل کړې وه.
باربي وویل: "تقریبا ۹۰ سلنه هغه میرمنې چې زه ورسره وم مجرمې نه وې.ډیری یې نه پوهیدلې چې د دوی سزا څومره اوږده ده. ځینې یې د میاشتو حتا کلونو لپاره انتظار باسي."
وروسته دا جوړه د پنځو اونیو لپاره د طالبانو د استخباراتو له خوا اداره کیدونکې تلخونې ته ولیږدول شوه او بیا خوشې شوه.
په سپین بولدک ولسوالۍ کې یوې سرچینې د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې دغه درې ښځې ښایي څو میاشتې وړاندې وژل شوې وي او مړي یې د سپینبولدک ولسوالۍ د «سارګو» غره په لمنو کې په پټ ډول ښخ شوي وو.
سرچینه زیاتوي، چې د ځایي خلکو له خوا ولسوالۍ ته د یاد شکمن ځای په اړه خبر ورکړل شو او له کیندلو وروسته د یادو جسدونو پاتې شوني وموندل شول او د پېژندنې لپاره روغتون ته ولېږدول شول.
سرچینې زیاتوي چې مړي په بوجیو کې اچول شوي وو، چې دا چاره د قصدي پټولو او د پېښې د څېړنې د مخنیوي نښه بلل کېږي. تر دې دمه د وژل شویو ښځو هویت او د قتل انګېزه نه ده روښانه شوې.
د ښځو د حقونو فعالان وایي، دا ډول پېښې د قانون د حاکمیت د کمزورۍ او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د دوام ښکارندویي کوي. د هغوی په وینا، د عاملینو نه پېژندل او د قضیو نه څېړل کولای شي دا ډول جرمونه نور هم زیات کړي.
تر اوسه د طالبانو ځايي چارواکو د دې پېښې په اړه کوم رسمي دریځ نه دی څرګند کړی.
د یادونې وړ ده چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د افغانستان له بېلابېلو سیمو څخه د ښځو د مرموزو قتلونو راپورونه ورکړل شوي دي. په داسې حال کې چې په ځینو قضیو کې کورنی تاوتریخوالی یاد شوی، خو په ډېری مواردو کې د قتل لاملونه پټ پاتې دي.