ایراني چارواکي وایي، د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د درېاړخیزې سوداګریزې، صنعتي ازادې سیمې د جوړېدو طرحه چې مرکز یې د سوېلي خراسان ولایت ټاکل شوی؛ کولای شي د ایران ختیځ د سیمې په یوه مهم ترانزیتي مرکز بدل کړي.
د سوېلي خراسان د اقتصادي او مالي چارو عمومي رییس مرتضی ذاکریان ویلي، د دغه نوښت اساسي موخه د اقتصادي پراختیا ترڅنګ د سیمې د هېوادونو ترمنځ د همکاریو پراختیا او د بندیزونو بېاغېزې کول دي.
د هغه په وینا؛ دغه ازاده سیمه د درېیو هېوادونو د اقتصادي ظرفیتونو پر ګډ کار ولاړه ده او سوېلي خراسان د خپل ځانګړي جغرافیایي موقعیت له امله د یادې پروژې لپاره مهم محور بلل کېږي.
دغه ولایت له افغانستان سره مستقیمه پوله لري، د هېواد له مهمو رېل پټلیو او لویو لارو سره نښلول شوی او د چین د «یو کمربند، یوې لارې» سترې پروژې د ځمکنۍ برخې په مسیر کې موقعیت لري.
بل لور ته د طالبانو د حکومت ځینو چارواکو هم د یادې طرحې هرکلی کړی دی. د هرات لپاره د طالبانو والي اسلام جار تازه د دوغارون ـ تایباد سرحدي لارې ته د سفر پر مهال له ازادې سوداګریزې سیمې لیدنه کړې او له ایراني سیمهییزو چارواکو سره یې خبرې هم کړې دي.
اقتصادي شنونکي وایي، په دغه پروژه کې د ایران رول د ټرانزیتي دهلیزونو د امنیت او اسانتیا برابرول دي؛ څو چین او افغانستان وکولای شي د ایران له لارې په کم لګښت ازاده اوبو ته لاسرسی ومومي.
د ایراني لوري په باور؛ د یادې ازادې سیمې فعالېدل به ایران ته د ترانزیت له درکه د پام وړ عواید برابر کړي، پانګونه به جلب کړي او په ختیځو ولایتونو کې به د کار زمینه پراخه کړي.
د راپور له مخې؛ افغانستان به د دغه دهلیز له لارې نړۍوالو بازارونو ته اسانه لاسرسی ومومي، د کرنې او کانونو پر بنسټ اقتصاد به وده وکړي او د پاکستان او شمالي مسیرونو پر اوږدو لارو به یې تکیه کمه شي.
چین هم دغه پروژه د خپلې «یو کمربند، یوې لارې» ستراتېژۍ برخه بولي، چې د سیمې هېوادونو ته د سوداګرۍ خوندي او ارزانه ځمکنی مسیر برابروي. ایراني مسوولین ټینګار کوي، چې دغه طرحه یوازې یوه اقتصادي پروژه نه؛ بلکې د سیمې لپاره یو ستر ژیو سټراټژیک ګام دی، چې کولای شي د ایران، افغانستان او چین ترمنځ دوامدارې اقتصادي اړیکې رامنځته کړي او سیمهییز ثبات ته وده ورکړي.
په کابل کې د ایران سفارت د یکشنبې په ماخوستن (د سلواغې ۱۲مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې په دې کتنه کې د دواړو هېوادونو د سرحدي مسایلو په تړاو خبرې شوې دي.
بېکدلي په سرحدي برخه کې د دواړو هېوادونو همکاري د ایران او افغانستان د «هر اړخیزو مناسباتو» د ټينګښت او تقویت عامل بللی دی.
د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت لا تراوسه د دغې لیدنې په تړاو څه نهدي ویلي.
د افغانستان او ایران تر منځ ګډ سرحد شاوخوا ۹۲۱ کیلومتره اوږدوالی لري او ایران پروسږکال د دغه سرحد د تړلو لپاره د دېوال جوړولو چارې پیل کړې او ویل کېږي چې پر شاوخوا ۱۰۰ کیلومتره یې جوړ کړی دی.
تهران د دغې چارې موخه ایران ته د «ترهګرو او نشهيي توکو د قاچاقچیانو» له ننوتلو مخنیوی په ګوته کړی او چارواکو یې ویلي، چې دا کار به په یوه اته کلنه موده کې بشپړه شي.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په سرحدي سیمو کې د طالبانو او ایراني ځواکونو تر منځ هم څو ځلي نښتې هم شوي او له امله یې دواړو خواوو ته مرګ ژوبله هم اوښتې ده.