انالینا بیربوک د طالبانو پر وړاندې نړۍ متحدانه عمل ته وهڅوله

بقایي د دوشنبې په ورځ، په خپله اونیزه خبري ناسته کې په کابل کې د ایران د سفارت د سرپرست د څرګندونو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د افغانستان او ایران اړیکې د متقابل درناوي او ګډو ګټو پر بنسټ ولاړې دي.

هغه زیاته کړه چې د دواړو هېوادونو ترمنځ فرهنګي، تمدني او دیني اړیکې څرګندې دي او «بیان ټینګار» ته اړتیا نه لري.

د هغه په وینا، د جغرافیا له مخې دواړه هېوادونه له ورته اندېښنو سره مخ دي او باید په همغږۍ د هغو پر وړاندې ګامونه واخلي. نوموړي د سرحدي ناامنۍ، د نشه يي توکو قاچاق او نورو ګډو مسایلو یادونه وکړه او ویې ویل چې د دې ستونزو د حل لپاره همکاري اړینه ده.

بقایي ټینګار وکړ چې د دواړو هېوادونو ترمنځ تماسونه او تعاملات په ښه کچه روان دي.

هغه د طالبانو د حکومت د رسمیت پېژندنې موضوع حاکمیتي او سیاسي مساله وبلله او ویې ویل، چې دا موضوع له پخوا راهیسې مطرح ده او هر وخت چې وروستۍ پرېکړه وشي، د بهرنیو چارو وزارت له لارې به په رسمي ډول اعلان شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند پر افغانستان د پاکستان د هوايي بریدونو په تړاو وویل، چې ایران له دې وضعیت څخه جدي اندېښنه لري، ځکه دواړه هېوادونه د ایران ګاونډیان او اسلامي هېوادونه دي او د تاوتریخوالي ډېرېدل یوازې د همدغو دوو هېوادونو تر پولو محدود نه پاتې کېږي.

هغه دغه راز وویل، «د ایران تلپاتې سپارښتنه دا ده چې دواړه لوري د خبرو اترو، زغم او ډیپلوماسۍ له لارې خپل اختلافات حل کړي».

د هغه په وینا، ایران چمتو دی چې د تاوتریخوالي د زیاتېدو د مخنیوي لپاره خپلې ښې هڅې وکاروي.

د دغه وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۴۶۵زره او ۵۴۸ټنه، د اقینې بندر له لارې ۶۱زره او ۷۳۹ټنه، د تورغونډۍ بندر له لارې ۱۱۳زره او ۲۱۷ ټنه او د خواف–هرات له لارې ۸۶زره او ۵۶ ټنه انتقالات شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په ټولیز ډول په دغه انتقالاتو کې واردات او صادرات دواړه شامل وو. خبرپاڼه زیاتوي، د یادو انتقالاتو یوه برخه صادرات جوړوي چې یوازې تېره میاشت ۲زره او ۳۵۳ ټنه صادرات شوي دي. د صادراتو ډېره برخه وچه مېوه، کاني ډبرې او د انارو جوس جوړوي.

د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت ټینګار کړی، چې د لا زیاتو انتقالاتو لپاره به مناسب شرایط برابر کړي او سوداګرو ته به نورې اسانتیاوې هم رامنځته کړي.

هغه ویلي، دغه ماشومان په روزنتونونو کې ساتل کېږي او د ژوند ټول امکانات ورته برابر شوي دي. سمیع الله ابراهیمي زیاته کړې، چې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې د بې‌سرپرسته، د ګاونډیو هېوادونو څخه د راستنو شویو او له کوره د لادرکه شویو ماشومانو اړوند تر ۵۰زره زیاتې قضیې ثبت او ورته رسېدنه شوې ده.

نوموړي ویلي، چې د یادو ماشومانو خوندیتوب، د حقونو ساتنه او له کورنیو سره د بیا يو ځای کېدو بهیر یې منظم پر مخ ځي. ابراهیمي ټینګار کړی، چې د یادو ماشومانو روزنې او پالنې ته هم پاملرنه کېږي.

هغه زیاته کړې: «د بې‌سرپرسته ماشومانو قضیو ته جدي پاملرنه کېږي؛ څو یاد ماشومان د هېواد له هرې سیمې راټول، روزنتونونو ته ولېږدول شي او له نامعلوم برخلیک څخه وژغورل شي».

همدارنګه د پاکستاني طالبانو تحریک شاوخوا ۵ تر ۷زره غړي، القاعده ۴۰۰ تر ۱۵۰۰، د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ ۳۰۰ تر ۱۲۰۰، د ازبکستان اسلامي غورځنګ چې اوس یې نوم د ترکستان اسلامي حزب ته بدل شوی ۱۵۰ تر ۵۰۰ او جماعت انصارالله ۱۵۰ تر ۲۵۰ غړي په افغانستان کې لري.

د راپور له مخې؛ یوازینۍ ترهګره ډله چې د طالبانو رژیم پر وړاندې فعالیت کوي، د داعش خراسان څانګه ده، چې په افغانستان کې یې روزنیزو کمپونه، اډې او ځینې پټې شبکې فعالې ساتلې دي.

دغه څانګه تر ډېره د افغانستان په ختیځ، شمال او شمال ختیځ کې فعالیت لري او اوږدمهاله موخه یې د منځنۍ اسیا نفوذ او د یوه اسلامي خلافت جوړول دي. خو راپور وايي، چې د بریدونو شدت او پراختیا ته په کتو د داعش خراسان څانګه د طالبانو رژیم لپاره جدي ګواښ نه‌جوړوي.

روسیه څرګندوي، چې د داعش موخه د طالبانو د حکومت په وړتیا د خلکو باور کمول او د عام نظم د ټینګښت په وړتیا کې د ستونزو رامنځته کول دي. په راپور کې ویل شوي، القاعده د افغانستان دویمه لویه ترهګره ډله ده چې له دغه هېواده د روزنیزو کمپونو د جوړولو او له نورو ترهګرو ډلو سره د اړیکو پراختیا لپاره کار اخلي.

راپور ښيي، چې د القاعده ځینې بنسټیز تاسیسات په غزني، لغمان، کونړ، ننګرهار، نورستان، پروان او روزګان ولایتونو کې شته. راپور زیاتوي، د طالبانو مخالفې وسله‌والې ډلې کوچنۍ، نامنظمې او خورې ورې دي چې د طالبانو رژیم لپاره جدي ګواښ نه جوړوي. د راپور له مخې؛ هغه ډلې چې د جګړې لپاره تر ټولو ډېرې چمتو دي، د افغانستان ملي مقاومت جبهه او د افغانستان د ازادۍ جبهه ده چې په ترتیب سره د احمد مسعود او یاسین ضیا تر مشرۍ لاندې فعالیت کوي.

په راپور کې راغلي، د طالبانو وسله‌وال مخالفین په هدفي بریدونو او ناڅاپي بریدونو تکیه کوي چې وروسته بېرته شاتګ کوي؛ د وسله‌والو مخالفینو جغرافیایي ساحه محدوده ده او د افغانستان د ملي مقاومت جبهې اصلي ځواکونه په پنجشېر، بدخشان او بغلان کې د طالبانو له‌خوا کلابند شوي دي.

افغانستان د نشه‌يي توکو تولیدونکی هېواد

راپور کاږي، چې له ټولو هڅو سره، سره افغانستان لاهم د نشه‌يي توکو تولیدونکی هېواد پاتې دی. که څه هم د سنتي نشه‌یي توکو تولید کم شوی؛ خو د مصنوعي نشه‌يي توکو پراختیا د اندېښنې وړ ده.

روسیې د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو د دفتر د راپور په حواله ویلي، چې د ۲۰۲۴کال تر پایه پورې په افغانستان او ګاونډیو هېوادونو کې د میت‌امفیتامین کشف د ۲۰۲۳کال د دریمې ربعې پرتله ۵۰ سلنه زیات شوي دي.

راپور وايي، میت‌امفیتامین اوس د افغانستان تر ټولو زیات کشف شوي نشه‌يي توکي دي چې له هېواده بهر موندل شوي دي.

یاد کمېسیون د دوشنبې په ورځ (د کب ۴مه) ویلي، چې له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۱۸، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۰، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۶۱ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۵۶۱ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې. طالبانو زیاته کړې، چې له دغه ستنو شویو کډوالو سره یې مرستې هم کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د جبري ستنولو لړۍ پراخه شوې. بل‌خوا په جلاوطنۍ کې د کډوالو د بشري حقونو د مدافعانو نړۍوال فدراسیون شهباز شریف ته په یوه لېږلي لیک کې له اسلام‌اباد نه غوښتنه کړې، چې د روژې او اختر په ورځو کې دې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ وځنډوي.

ورته مهال د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ خبر ورکړی، چې د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې تر دې دمه له پاکستان او ایران نه ۱۵۰زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي. دغه ادارې په افغانستان کې بشري وضعیت د اندېښنې وړ ګڼلی.