په کابل کې د روسیې سوداګریز مرکز وایي، چې بېلاروس په ۲۰۲۵ کال کې افغانستان ته ټولټال ۳۸۱ زره ټنه تیلي محصولات صادر کړي، چې دا د تېر کال په پرتله ۲۳ ځله زیاتوالی ښیي. په ورته وخت کې له ایران څخه افغانستان ته د تیلو صادرات په پراخه کچه کم شوي دي.
دغه مرکز، نن دوشنبه د کب په ۲مه نېټه راپور ورکړی، چې بېلاروس په ۲۰۲۴م کال کې یوازې ۱۶ زره ټنه تیلي محصولات صادر کړي وو، خو د افغانستان د سونتوکو نوي معیارونه، چې د ټیټ اکتان بنزین(۸۰- ای اې) او د لوړ سلفر ګازوییل واردات یې ممنوع کړل، د تیلو افغان بازارونه یې د بېلاروس پر لور مات کړي دي.
د دې بدلون له امله له ایران څخه د تیلو واردات په پراخه کچه کم شوي او افغانستان خپل واردات د بدیل عرضه کوونکو لکه بېلاروس او روسیې پر مایع ګازو متمرکز کړي دي.
د روسیې د تیلو او اوبلنو ګازو د ادارې راپور ښیي چې له جنورۍ څخه تر نومبر میاشتې پورې یې د اوبلن ګاز صادرات د مرکزي اسیا او افغانستان لپاره نږدې دوه برابره زیات شوي، چې ټولیزه اندازه یې له یو میلیون او ۱۶زره ټنو څخه ډېره ده.
دغه بدلون د اروپایي ټولنې په وروستیو محدودیتونو پورې تړلی، چې د روسیې د اوبلنو ګازو پر وارداتو یې په ډسمبر کې محدودیتونه ولګول. په پایله کې، مسکو د خپلو صادراتو یوه برخه د مرکزي اسیا او افغانستان بازارونو ته واړوله، او د تیلو په نړیوال بازار کې یې د بدلونونو اغېز ښکاره شو.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ په وروستیو کلونو کې د نښتو له امله لږ تر لږه ۲۷ طالب جنګیالي وژل شوي او ۳۴ نور ټپیان شوي دي، په داسې حال کې چې د پاکستان پوځ د خپلو وژل شویو نظامیانو شمېر ۲۳ تنه ښيي.
د طالبانو د دفاع وزارت یوې سرچینې ویلي چې په دغو نښتو کې ۲۸ پاکستاني سرتېري ټپیان شوي او اووه نور دوی اسیران کړي دي.
د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته پاکستان اته ځله پر افغان خاوره برید کړی، چې ۱۴۷ ملکي وګړي پکې وژل شوي او ۸۸ نور ټپیان دي.
همداراز د طالبانو او پاکستان تر منځ د ډېورنډ پر کرښه درې ځله اوږدې نښتې شوې او څلور ځله یوازې ډزې تبادله شوې دي.
دغه شمېرې د دواړو لوریو له خوا په جلا جلا ډول اعلان شوې او په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.
د اړیکو خرابېدل
په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې د کابل او اسلاماباد ترمنځ امنیتي اړیکې څو ځله له کړکېچ سره مخ شوې دي.
پاکستان څو ځله د افغانستان پر ختیزو او سوېل ختیزو ولایتونو هوايي بریدونه کړي، چې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې راپورونه ورسره مل وو. اسلاماباد ټینګار کوي چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال دي، خو د طالبانو اداره دا بریدونه د افغانستان د حریم او حاکمیت ښکاره سرغړونه بولي.
د پاکستان په ټولو بریدونو کې تراوسه داسې روښانه شواهد نه دي موندل شوي، چې د پاکستان د مخالفو جګپوړو وسله والو مرګ ژوبله پکې ثابته شي. په ډېری بریدونو کې مرګ ژوبله ملکي وګړو ته اوښتې او د ډېرو بریدونو له مسوولیت پرغاړه اخېستلو نه اسلام اباد ډډه کړې ده.
د بریدونو لړۍ
د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۱۶مه، د خوست سپېره او د کونړ شلټن سیمې د شپې ناوخته د هوايي بریدونو هدف وګرځېدې.
د طالبانو او سیمهییزو سرچینو په وینا، په دغو بریدونو کې۴۶ کسان ووژل شول او ۲۳ نور ټپیان شول. راپورونه وایي چې ښځې او ماشومان هم په قربانیانو کې شامل وو. دغه پېښه په کور دننه او بهر له توندو غبرګونونو سره مخ شوه.
په ۲۰۲۴ کال کې هم څو ځله بریدونه وشول. د مارچ پر۱۸مه، په خوست او پکتیکا کې اته کسان ووژل شول، چې د ځايي طالب چارواکو په وینا پنځه ښځې او درې ماشومان پکې شامل وو. د همدغه کال د ډسمبر پر۲۵مه، د پکتیکا برمل ولسوالۍ کې ۴۶ کسان ووژل شول او شپږ نور ټپیان شول. پاکستان ادعا وکړه چې د تحریک طالبان پاکستان یو مرکز یې په نښه کړی، خو طالبانو دا ادعا رد کړه.
په ۲۰۲۵ کال کې بریدونه څو ولایتونو ته وغځېدل.
د همدغه کال د اګست پر۲۷مه په ننګرهار، خوست او کونړ کې درې کسان ووژل شول او اووه ټپیان شول.
د اکټوبر پر۹مه، په کونړ، خوست او پکتیکا کې ۱۱ ملکي وګړي ووژل شول، چې د طالبانو د یوه ځايي چارواکي او محلي خلکو او کرکټ بورډ په وینا، د کرېکټ اته لوبغاړي هم پکې شامل وو. څو ورځې وروسته، د اکټوبر پر۱۵مه، په کابل کې یو جلا برید درې ملکي وګړي ووژل او څلور نور یې ټپیان کړل.
دا لومړی ځل و چې پاکستان پر پلازمېنې کابل برید وکړ.
د ۲۰۲۵ کال د نومبر پر۲۵مه ، په خوست کې ۱۰ کسان ووژل شول او ۱۳ نور ټپیان شول. ځايي اوسېدونکو وویل چې کورونه او ملکي تاسیسات زیانمن شوي دي.
وروستي بریدونه د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر۲۲مه په ننګرهار او پکتیکا کې وشول، چې د راپورونو له مخې شاوخوا ۲۰ کسان پکې ووژل شول او ۲۳ نور ټپیان شول. پاکستان یو ځل بیا وویل چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال وو، خو ځايي اوسېدونکو او د ملګرو ملتونو استازځي وویل چې وژل شوي کسان ملکي وګړي دي.
درې اوږدې جګړې او اسیران
د طالبانو د دفاع وزارت سرچینې وایي، په تېرو دریو کلونو کې درې ځله نسبتا اوږدې جګړې شوې او څلور ځله یوازې ډزې سره تبادله شوې دي. د همدې سرچینې په وینا، طالبانو د روژې په پیل کې د سعودي عربستان یوه پلاوي ته درې پاکستاني سرتېري چې د اکتوبر پر ۱۲مه نیول شوي وو، وسپارل.
د پاکستان پوځ مطبوعاتي څانګې د اکتوبر د ۱۲مې په نښتو کې د خپلو ۲۳ سرتېرو د وژل کېدو خبر تایید کړی، خو د اسیرانو په اړه یې څه نه دي ویلي. طالبانو د پاکستاني پوځیانو د مرګ ژوبلې شمېر تر دې لوړ ښودلی و.
د کړکېچ د پراخېدو اندېښنې
شنونکي وایي، چې که دواړه لوري د تاوتریخوالي د کمولو لپاره سیاسي لاره ونه مومي، پر ډیورنډ کرښه نښتې ښایي لا پراخې شي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ دا اوږدمهالې شخړې، چې له هوايي بریدونو تر ځمکنۍ نښتو پورې غځېدلې، اوس داسې پړاو ته رسېدلې چې هره نوې پېښه کولی شي د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم خرابې کړي او د امنیتي پېښو جغرافیا لا ورسره پراخه شي.