نادر نادري: لاهه محکمه باید پر افغانستان د پاکستان بریدونه وڅېړي

نوموړي د دوشنبې په ورځ (د کب ۴مه) پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې پاکستان او طالبان باید له یو بل سره له زغم څخه کار واخلي او د نړۍوال قانون اطاعت دې وکړي. هغه همداراز ټینګار کړی، چې په دغه روان کړکېچ کې باید د ملکي وګړو خوندیتوب ته ځانګړې پاملرنه وشي.

دوه شپې وړاندې پاکستاني جېټ الوتکو د پکتیکا د برمل ولسوالۍ او د ننګرهار د خوږیاڼو تر څنګ په بهسودو او غني خېلو ولسوالیو کې یو شمېر سیمې بمبار کړې دي. د بهسودو په ګردي کڅ سیمه کې پاکستاني بې‌پېلوټه الوتکو د ملکي وګړو یو کور بمبار کړی، چې په‌کې یې ۱۷ تنه ملکي وګړي وژلي دي. دغو وژل شویو کې ۸تنه ماشومان او همداراز یو شمېر ښځې هم شاملې دي.

دې برید په کور دننه د طالبانو د مخالفینو او موافقینو پراخ غبرګونونه راپارولي دي. دا بریدونه ډېری پخوانیو افغان چارواکو او سیاستوالو د افغانستان پر حریم او ځمکنۍ بشپړتیا تېری بللی دی. د طالباو ویاند ذبیح‌الله مجاهد بیا خبرداری ورکړی، چې په مناسب وخت کې به په مناسبه توګه د دغو بریدونو ځواب پاکستان ته ورکړي.

د لندن پولیسو سره له دې چې د نیول شوي کس نوم نه‌دی یاد کړی ویلي: «یو ۷۲ کلن سړی د عامه دندې د ناسم چلند په شک په شمالي لندن کې نیول شوی دی». خو دغه مظنون په امریکا کې د برېتانیا پخوانی سفیر مندلسون یاد شوی.

د اسوشېتېد پرس د راپور له‌مخې، پولیس له منډېلسون څخه په دې تړاو څېړنې کوي، چې شاوخوا ۱۵ کاله مخکې جېفري اپسټين ته حساس حکومتي معلومات ورکړي او همداراز تورن دی چې په جنسي پېښو کې هم ښکېل دی.

له دې پېښې ۴ ورځې مخکې شهزاده انډرو د ورته قضیې په تړاو د برېتانیا د پولیسو له لوري نیول شوی وو، خو هغه له ۱۱ ساعتونو توقیف وروسته ازاد شو.

پيټر مندلسون وروسته له هغې چې له اپسټين سره یې کړي اېمېلونه خپاره شول، د تېر کال په سپټمبر کې په امریکا کې له سفارت څخه ګوښه کړای شو.

د اپسټین اړوند خپرو شویو اسنادو کې راغلي، چې مندلسون په ۲۰۰۹ کال کې یو شمېر حساس حکومتي معلومات له اپسټين سره شریک کړي وو.

تر دې مخکې د همدې قضیې په تړاو د سلواغې په ۱۹مه د بریتانیا د لومړي وزیر د دفتر رييس مورګان مکسوییني په واشنګټن کې د بریتانیا د سفیر په توګه د پیټر مندلسون له انتصاب کېدو د ملاتړ په تړاو له خپلې دندې لاس په سر شوی وو.

د اپسټين جنجالي قضیه؛ د بریتانیا د لومړی وزیر د دفتر رييس استعفا وکړه | افغانستان انټرنشنل پښتو

د یادونې وړ ده، چې د بدنامه امریکايي جېفري اپسټین اړوند د شاوخوا ۳ میلیونه ډېر اسناد خپاره شوي او له هغه سره د اړیکو په تړاو ښکېل کسان په جنجال کې راګیر شوي دي.

د راپور له‌مخې، د ټرمپ د ادارې په لوړپوړو چارواکو کې د ايران په اړه د چلند پر څرنګوالي بحثونه او اختلافونه شته. يو شمېر سلاکاران پر احتياط او زغم ټينګار کوي، خو ځينې سرچينې وايي چې خپله ټرمپ د پوځي بريد له لارې د ستونزې د حل لور ته لېوالتيا ښودلې ده.

بل لور ته، جرد کوشنر او سټيو وېټکاف له ټرمپ څخه غوښتي چې د جګړې پر ځای ډيپلوماسۍ او خبرو اترو ته لا ډېر فرصت ورکړي او سياسي لاره وازمايي.

اکسيوس زياته کړې، چې د امريکا د ګډو ځواکونو لوی درستيز د ايران اړوند ناستو کې له پيل څخه يو محتاط او سنجول شوی دريځ خپل کړی، خو که ولسمشر وروستۍ پرېکړه وکړي، پوځ به هغه عملي کړي.

په همدې حال کې، لينډسي ګراهام د پوځي اقدام ملاتړ کوي او د اسراییل لومړی وزير بنيامين نتنياهو هم اندېښنه لري، چې کېدای شي واشنګټن له خپلې سخت دريځۍ شاته ولاړ شي. سره له دې، تر اوسه پورې د ايران پر وړاندې د پوځي بريد په اړه وروستۍ پرېکړه نه ده شوې.

هغه ټينګار وکړ، چې د روسيې د ولسمشر د درولو يوازينۍ لار پر مسکو سخت پوځي او اقتصادي فشار راوستل دي.

د اوکراين ولسمشر خبرداری ورکړ، چې پوتين به يوازې پر اوکراين بسنه ونه‌کړي او که يې مخه و نه نيول شي، د هغه د کړنو لمن به د دې هېواد له پولو واوړي او نورو سيمو ته به وغځېږي. هغه زياته کړه، که روسيه د اوکراين په نيولو او اشغال کې پاتې راشي، دا به د نړۍوالې ټولنې لپاره لويه بريا وي.

په همدې مهال اوکرايني چارواکو وويل، چې د روسيې د بې‌پيلوټه الوتکې د بريد له امله د اوديسا په بندري ښار کې دوه تنه وژل شوي او درې نور ټپيان دي. د چارواکو په وينا، د ژغورنې او مرستې چارې لا هم د پېښې په ځای کې روانې دي.

د هغه په وینا، افغان طالبان ښایي د «ټي‌ټي‌پي» د کنټرول توان ونه‌لري او یا هم په قصدي ډول نه غواړي چې د دغه ډلې د فعالیتونو مخه ډب کړي. نوموړي وویل: «تر اوسه پورې افغان طالبانو هغه کړنې نه دي غندلي چې د ټي‌ټي‌پي له لوري په پاکستان کې ترسره شوي دي». دا پاکستانی ډیپلوماټ وایي، دی فکر نه کوي چې افغان طالبان دې اوس د اسلام‌اباد دوستان وي.

د هغه په خبره: «د طالبانو په لیکو کې داسې کسان شته چې هغوی د طالبانو سر سخته مخالفین دي». د نوموړي په وینا، دی فکر نه کوي، چې پر کابل واکمن دې د چا دوستان وي، بلکې دغه ډله هر چا سره د خپلو ګټو له‌مخې اړیکې ساتي او که یې په‌کې ګټې نه وي؛ نو ورسره یې نه پالي.

اصف دُراني وویل، چې په افغانستان کې بدلون په افغانانو پورې تړلې مسله ده. له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې له دغه پاکستاني ډېپلوماټ څخه د هېواد پر بېلابېلو ولایتونو د هوایي بریدونو په تړاو پوښتنه وشوه چې ایا پاکستان په‌کې خپلې موخې ته ورسېد: «۷بریدونه ټول‌ټال شوي چې ۶یې هدف ته رسېدلي او متاسفانه په یو کې نور زیانونه هم وو».

د هغه په وینا، لا تر اوسه پورې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د مذاکراتو دروازې نه دي بندې شوي او له دغه ډلې سره د اسلام‌اباد یوازینۍ مسله د «ټي‌ټي‌پي» اړوند ده. هغه له طالبانو څخه غوښتنه کړې، چې پرته له ګاونډیو ژوند سخت دی او پرته له پاکستان څخه د دې ډلې ژوند ستونزمن دی.

دُراني ټینګار کړی، چې د پاکستان او افغانستان د امنیت لپاره ښې اړیکې خورا اړینې دي. نوموړی همداراز زیاتوي، چې تر اوسه پورې یې د طالبانو خلاف د هېواد دننه نظامي او سیاسي مخالفین ډېر نه دي حس کړي.

دا لوړپوړی پاکستانی ډېپلوماټ داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې وړمه شپه پاکستان د ننګرهار او پکتیکا ولایتونو په یو شمېر سیمو هوایي بمبارۍ وکړې، چې لسګونه ملکي وګړو ته یې په‌کې مرګ‌ژوبله واړوله. طالبانو هم د دغه بریدونو د غچ اخیستنې ګواښونه کړي‌ دي.