په جوزجان کې د یوې ټرافیکي پېښې له امله یو کس مړ او ۶ نور ټپيان شوي دي

یاد کمېسیون د دوشنبې په ورځ (د کب ۴مه) ویلي، چې له دې ډلې د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۱۸، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۰، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۶۱ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۵۶۱ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې. طالبانو زیاته کړې، چې له دغه ستنو شویو کډوالو سره یې مرستې هم کړې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د جبري ستنولو لړۍ پراخه شوې. بل‌خوا په جلاوطنۍ کې د کډوالو د بشري حقونو د مدافعانو نړۍوال فدراسیون شهباز شریف ته په یوه لېږلي لیک کې له اسلام‌اباد نه غوښتنه کړې، چې د روژې او اختر په ورځو کې دې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ وځنډوي.

ورته مهال د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ خبر ورکړی، چې د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې تر دې دمه له پاکستان او ایران نه ۱۵۰زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي. دغه ادارې په افغانستان کې بشري وضعیت د اندېښنې وړ ګڼلی.

هغه د دوشنبې په ورځ (د کب ۴مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، د افغانستان دایمي استازولۍ امنیت شورا ته پر افغان خاوره د پاکستان د وروستیو بریدونو او ملکي تلفاتو په اړه رسمی شکایت کړی.

نوموړي لیکلي، چې د حساب ورکولو او نړۍوالو قوانینو د رعایت غوښتنه یې کړې. هغه زیاته کړې: «موږ د دغه سرغړونو د سملاسي بندېدو، څېړنې، حساب ورکولو، د ځمکنۍ بشپړتیا درناوي، د ملګرو ملتونو منشور ته ژمنتیا او د نړۍوالو قوانینو بشپړ رعایت غوښتنه کوو».

د پاکستان هوايي ځواکونو شنبه شپه (د کب ۲مه) په یوه وخت کې د پکتیکا پر برمل او اُرګون ولسوالیو او همداراز د ننګرهار په خوګیاڼو، بهسودو او غني‌خېلو ولسوالیو بریدونه وکړل او د پاکستان د اطلاعاتو وزارت له بریدونو شاوخوا ۲ ساعته وروسته یې وویل، چې په افغانستان کې یې د «ترهګرو پر ۷ پټنځایونو» هوایي بریدونه کړي دي.

زموږ ماتې او راپرځېدنې په وار، وار تر ذره‌بیني عینکو راتېرې او د لویو قدرتونو د سیاسي هژمونۍ په نقشو کې یې وپلټوو.

په سیمه، بیا افغانستان کې د پاکستان نقش په سیاسي - استخباراتي لحاظ د لوېدیځ هژمونیکې ښکېلتیا پورې تړاو لري. معنا، شرقي او شمالي اسیا کې د لوېدیځ اغېز د ساتلو لپاره په افغانستان کې د کنټرول شوي هرج‌ومرج تاکتیک له لسیزو راهیسې کار ورکړی. مجاهدین یې د غیر متجانس استخباراتي کلسټر په بڼه ایجاد کړل، افغان‌دولت یې پرې راوپرځاوه او د ورځې په پای کې یې د همدې کنټرول شوي هرج‌ومرج د چاپېریال له بطنه طالبان وزېږول. په افغانستان کې یې د لوېدیځ ۲۰ کلن فزیکي حضور سره هم‌مهاله د جهادي اېکوسیستم دستګاه په پاکستان کې فعاله وساتله. د ترهګرۍ پر وړاندې په اصطلاح جګړه د هېواد په کلیو او بانډو کې تکتیکي کړای شوه؛ ترڅو په پاکستان کې ستراتېژیک جهادي چرخش ته افغان احساسات او انرژي تدارک شي.

د یادې حافظې په راتازه کولو سره دغې پوښتنې ته ځواب اسانه کېږي، چې پاکستان ولې په داسې وخت کې چې په کابل کې د دوی په خوښه او مرسته رژیم حاکم دی پر افغانستان بریدونه کوي؟

ځواب دا دی چې:
لومړی په کنټرول شوي هرج‌ومرج چاپېریال کې د ډلو پر دریځ او ماهیت نه؛ بلکې د چاپېریال پر ماهیتي پایلې سنجش په کار دی. د ډلو دریځ، رول او اغېز په دغسې چاپېریال کې کنټرول شوی وي او د پایلې د ترلاسه کولو په موخه بیا - بیا مهنډسي، له‌منځه تللی او لارې ته سوق کېدلای شي؛ خو پایله هماغسې ثابته وي، لکه زموږ د هېواد ۵۰ کلن ناورین. د دغه چاپېریال د لا تشدید لپاره ظاهراً د پاکستاني طالبانو پرسر د طالبانو رژیم او پاکستان د اړیکو ترېنګلتیا نه تصادف دی، نه د نظریاتو - افکارو اختلاف، نه په اصطلاح نمک‌حرامي، نه طالب رژیم ته د واک د ساتلو اړتیا او مجبوریت او نه هم د طالبانو د پالیسیو او عمل‌کرد محصول.
دغه مدیریت شوې ترېنګلتیا د همدې چاپېریال اړتیا ده او دا نه یوازې د د دغه چاپېریال دوام سره مرسته کوي؛ بلکې د ډېورند او حتی امو سېند پرغاړه د نورو جهادي ډلو د لا پیاوړتیا، نویو نیابتي ډلو د راټوکېدلو او په لویه کې د سیمې له بې‌ثُباتۍ سره مرسته هم کولای شي. دا هغه څه دي، چې پاکستان یې د خپل ماموریت له‌مخې او د همدې کنټرول شوي هرج‌ومرج چاپېریال د دوام په موخه په ټولې سنجیدګۍ سره غواړي.
دویم، په دغسې چاپېریال کې پاکستاني او لوېدیځ لوریو ته تر جهادي ډلو پرته بل هیڅ مشروع او نیمه‌مشروع حاکمیت هغسې محصول په لاس نه‌شي ورکولای کوم چې د یادې لوبې اوږدېدو لپاره اړین وي.
درېیم، په کنټرول شوي هرج‌ومرج چاپېریال کې ظاهراً اوضاع د ګنګسیت او پراګندګۍ په بڼه عامه ذهنیت ته تداعي کېږي؛ خو د محصول/پایلې له اړخه اوضاع په منسجم ډول تر کنټرول لاندې ساتل کېږي. کټ‌مټ لکه دا مهال چې افغان رسنیز فعالان د ګنګسیت په فضا کې د دغه چاپېریال د عناصرو — چې ټول یې د لوبې له پایلې سره مرسته کوي — د ملاتړ او نه ملاتړ مباحثو کې بوخت ساتلي.

هغې پر اېکس پاڼه لیکلي، طالبان اغېزمن هوايي ځواک نه‌لري او د هغوی پوځي جوړښت تر ډېره د امریکا له مرستو تمویلېږي. هغې ویلي: «دوی یوازې ځکه پوځ لري چې امریکا د داعش پر ضد مبارزې په نوم مېلیاردونه ډالر ورکوي».

نوموړې ادعا کړې، چې په تېر یو کال کې داعش ډلې په زرګونه جنګیالي روزلي او نړۍواله ټولنه باید د دغه وضعیت په اړه جدي اقدام وکړي. هغې په خپلو څرګندونو کې ټینګار کړی: «افغانستان یو ځل بیا د نړۍوال تروریزم اډه ګرځي، باید مخکې له دې چې ناوخته شي اقدام وشي».

خو طالبانو بیا تل دغه ډول ادعاوې رد کړې دي، چې په افغانستان کې بشپړ امنیت ټینګ شوی او یادې ډلې د داعش ډله له‌منځه وړې ده.

د ډنمارک د کډوالۍ ادارې اعلان کړی، چې ۵۷ افغانان د جرم د ترسره کولو او د پناه غوښتنې د رد کېدو له امله له ډنمارک څخه د اېستلو له ګواښ سره مخ دي. تر دې مخکې جرمني او اتریش هم د افغان کډوالو د اېستلو په موخه له طالبانو سره اړیکې نیولې وې.

ډنمارکي چارواکو ټینګار کړی، چې له طالبانو سره همکاري د یادې ډلې د رسمیت پېژندلو معنا نه‌لري او خبرې یې یوازې کونسلي همکاریو پورې محدودې دي.

د ناروې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال انډریاس موټسفلډټ کراویک ویلي، چې په اوسلو کې د طالبانو سفارت په اصل کې د ډنمارک او ایسلنډ لپاره هم خدمات وړاندې کوي. هغه ټینګار کړی، چې ناروې د دغه هېوادونو او د طالبانو د سفارت ترمنځ په دوه اړخیزو اړیکو کې اغېزمن رول نه‌لري.

کراویک دا هم نه‌ده رد کړې، چې اوسلو به د افغان پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو طرحه عملي کړي. هغه وویل، چې دغه موضوع باید د ناروې د عدلیې او عامه امنیت وزارت وڅېړي. هغه زیاته کړه، چې د ناروې د کډوالۍ چارواکي په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت او ناامنو هېوادونو ته د پناه‌غوښتونکو د نه ستنولو اصل ارزوي.