ترابي د سیلابونو او اقلیمي بدلون په برخه کې د ملګرو ملتونو له استازي د همکارۍ غوښتنه کړې

دغه پرمختګ داسې مهال دی، چې واشنګټن پر تهران د احتمالي بریدونو تر چمتووالي وړاندې د ایران ساحل ته نږدې ستر سمندري ځواک ځای پر ځای کوي.

سرچینې وايي، د چین جوړو «سي‌اېم–۳۰۲» توغندیو تړون نږدې بشپړ شوی، خو د سپارلو نېټه لا نه ده ټاکل شوې.

د وسلو دوو کارپوهانو ویلي، د دغو توغندیو ځای پر ځای کول به د ایران د برید وړتیاوې په څرګند ډول پیاوړې کړي او په سیمه کې به د امریکا سمندري ځواکونو ته ګواښ ډېر کړي.

د دغو وسلو د پېرلو خبرې لږ تر لږه دوه کاله مخکې پیل شوې وې، خو د جون په میاشت کې د ایران او اسراییل ترمنځ له ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته په چټکۍ سره مخته ولاړې.

د سرچینو په وینا، د خبرو وروستي پړاو ته له رسېدو سره سم، د ایران لوړپوړو پوځي او حکومتي چارواکو چین ته سفرونه کړي، چې د دفاع وزارت مرستیال مسعود اورايي هم پکې شامل و.

د اسراییل د ملي امنیت د مطالعاتو انستیتیوت لوړپوړي څېړونکي ډني سیترینوویچ ویلي: «که ایران د بېړیو پر ضد تر غږ د چټک برید وړتیا ترلاسه کړي، دا به لوبه په بشپړه توګه بدله کړي».

رویټرز ونه توانېد چې معلومه کړي په احتمالي تړون کې څو توغندي شامل دي، ایران به څومره پیسې ورکړي، او یا دا چې چین به د سیمه‌ییزو ترینګلتیاوو په رڼا کې تړون عملي کړي او که نه.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکي ویلي: «ایران له خپلو متحدینو سره پوځي او امنیتي تړونونه لري، او اوس مناسب وخت دی چې له دغو هوکړو ګټه واخلي».

په همدې حال کې، سپینې ماڼۍ د توغندیو د تړون په اړه مستقیمه تبصره نه ده کړې.

په دې لیدنه کې د ګرځندوی شرکتونو اتحادیې مسوولانو ویلي، چې د بهرنیو ګرځندویانو د څرګندونو له مخې افغانستان یو مېلمه‌پاله هېواد دی او د هغوی په وینا، ځینې بهرنۍ رسنۍ د هېواد انځور ناسم وړاندې کوي، خو هغه بهرني سېلانیان چې افغانستان ته راغلي، د افغانانو له مېلمه‌پالنې، کلتور او ښه چلنده خوښ دي.

د طالبانو په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې ددې ډلې د اطلاعاتو او کلتور وزارت د ګرځندوی چارو معین قدرت‌الله جمال ویلي، باید هغه ناسم تصویر چې د ځینو رسنیو له لوري نړیوالو ته وړاندې شوی، په عملي ډول ناسم ثابت شي.

نوموړي ټینګار کړی چې وزارت یې د ګرځندوی سکتور پیاوړتیا ته ژمن دی او د سیاحتي شرکتونو د جوازونو د وېش په برخه کې لازمې اسانتیاوې او اصلاحات شوي دي.

له دې وړاندې په غزني ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس ملا حمیدالله نثار ویلي و، چې روان کال د دغه ولایت له تاریخي سیمو شاوخوا ۳۰۰ زره کسانو لیدنه کړې ده.

د هغه په وینا، په دې شمېر کې ۶۸۲ بهرني ګرځندویان شامل دي، چې دا د تېر کال په پرتله دوه برابره زیاتوالی ښيي.

د طالبانو په اړه ویل کیږي، چې بهرنیو ګرځندویانو ته یې ځانګړي امتیازات ور کړي او له دې لارې غواړي د خپلې ادارې او افغانستان په اړه نړۍ ته مثبت انځور ور کړي.

د طالبانود شمال ختیځ زون د نظامي محکمې رییس شيخ عبدالهادي همت د سې شنبې په ورځ په کندز کې د دې ډلې د دفاعي ځواکونو د فراغت په غونډه کې ویلي، چې د ادارې دفاع او غچ اخیستل پر دوی فرض عین دي.

هغه په خپلو خبرو کې د پاکستان حکومت د «کفر خوشالوونکی» بللی او زیاته کړې یې ده، چې پر پکتیکا او ننګرهار د اسلام اباد د هوايي بریدونو غچ باید واخېستل شي.

هغه په خپلو خبرو کې وویل، چې « د امیر امر ته مجبور یو، که امیر احازه وکړي، په الله قسم چې دویمه شپه به مو په کوټه او پېښور کې وي».

هغه وویل چې په کابل کې د طالبانو شاوخوا دوه زره دیني عالمانو ددې ډلې د ادارې ددفاع په تړاو فتوا ورکړې او ددې فتوا له مخې چې هرڅوک د طالبانو ادارې ته زیان رسوي، پر خلاف یې جهاد فرض عین دی.

د طالبانو د احصایې او معلوماتو ادارې د سې‌شنبې په ورځ (د کب ۵مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، ثبت شوې شمېرې ښيي چې په یاده موده کې د ۵۲ ښځو په ګډون ۱۵۰۷ بهرني وګړي هېواد ته راغلي او د ۲۴ ښځو په ګډون ۱۴۱۱ نور له هېواده وتلي دي.

طالبانو وړاندې ویلي و، چې د بهرنیو وګړو تر ټولو ډېر تګ‌راتګ د نیمروز بندر، د هرات له هوايي ډګر او بندرونو، د تورخم او حیرتان بندرونو او د کابل هوايي ډ‌ګر له لارې شوی چې یو شمېر بهرنيو سېلانیانو تر ډېره د (بامیان، هرات، کندهار، ننګرهار، غور، بدخشان، کندوز، پکتیا، خوست، نورستان، بلخ، سمنګان او کوڼر) ولایتونو له لرغونو ځایونو لیدنې کړې.

طالبان داسې مهال له بهرنیو کارګرو او سېلانیانو هرکلی کوي، چې ګڼ افغانان پرې د طالبانو له لوري د کړۍ تنګولو او ناوړه اقتصادي وضعیت له امله د هېواد پرېښودو ته اړ شوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ متقي په دغه ټیلیفوني خبرو کې د پاکستان له لوري په تېرو څلورو کلونو کې پر افغانستان د هوايي بریدونو دوامداره پېښو ته اشاره کړې او ویلي یې دي، چې په یادو بریدونو کې یوازې ملکي وګړي په نښه شوي.

هغه زیاته کړې، هېڅکله هم داسې وسله‌وال نه‌دي وژل شوي چې پاکستاني لوری یې د حضور ادعا کوي چې دا د پاکستان له لوري پر افغانستان لګېدلي تورونه بې‌بنسټه ثابتوي.

متقي همداراز ویلي: «په افغانستان کې وسله‌والې ډلې شتون نه‌لري او د کورني او بهرني ډیپلوماتانو په ګډون ټول اړخونه کولای شي د وروستي هوايي برید ځای ته ولاړ شي او حالت له نږدې وارزوي».

په خبرپاڼه کې راغلي، د ملګرو ملتونو مرستيالې اغلې ډيکارلو په دې خبرو کې د ملکي وګړو پر مرګ ژوبلې ژوره غمرازي څرګنده کړې او ویلي یې دي چې د هوايي بریدونو موضوع به د ملګرو ملتونو له غړو هېوادونو او ټولو اړخونو سره راپورته کړي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په دغه ټیلېفوني خبرو کې د دوحې د ناستو، کاري ډلو او نورو اړوندو موضوعاتو په اړه هم بحث او خبرې شوې.