د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت ویاند همایون افغان وايي، د ټاپي پروژې کارونه منظم روان دي او تر دې مهاله یې ۹۷ کیلومتره ساحه اواره کړې ده. هغه زیاته کړې، نوې نل لیکه هم سیمې ته رسېدلې چې له دې وروسته به یې د غځولو چارې پيل شي.
همایون افغان وايي، د نوې نل لیکې چارې به هم ژر پيل شي: «د ټاپي نل لیکې لپاره ۹۷ کیلومتره لاره اوار شوې او نوې نل لیکه ساحې ته رسېدلې ده. له دې وروسته به د دغه نل لیکې د غځولو چارې هم پيل شي او په ورځ کې به ۵۰۰ متره نل لیکه غځېږي».
د هغه په وینا؛ ټاکل شوې چې د ۲۰۲۶کال تر پایه د هرات مسیر چې ۱۵۳ کیلومتره دی بشپړ شي او عملا به دغه برخه ګټې اخیستنې ته وسپارل شي. د طالبانو او ترکمنستان چارواکو ټينګار کړی، چې د ټاپي پروژې کارونه یې له لومړیتوبونو څخه دي.
دغه پروژه په ۱۳۹۴کال کې د افغانستان، پاکستان، ترکمنستان او هند د مشرانو له لوري د ترکمنستان په مرو ښار او وروسته په ۱۳۹۶کال کې د یادو هېوادونو د چارواکو له لوري د افغانستان په هرات ولایت کې پرانېستل شوه.
په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) وياند قيصر اپريدی وايي، افغانستان ته په دغه هېواد کې د مېشتو افغان کډوالو د ستنېدو بهیر دوام لري؛ خو د ستنېدونکو او بېځايه شويو افغانانو ستونزې لاهم پرځای دي.
ښاغلي اپريدي په خيبر کې رسنيو سره په خبرو کې ويلي: «د ۲۰۲۳کال له سپټمبر میاشتې راهیسې د تورخم او نورو بېلابېلو لارو دوه مېلیونه او ۷۵زره افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي».
هغه زياته کړې: «په همدې موده کې له ۲۰۰زرو ډېر افغان کډوال په جبري ډول خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي. دغه شمېرې د ډيورنډ په کرښه له دروازو ثبت شويو معلوماتو پر بنسټ راټولې شوې دي».
د هغه په وینا؛ د ستنېدونکو کډوالو لپاره د سرپناه، لومړنيو خدماتو او خوراکي توکو چمتووالی د سیمهییزو ادارو او نړۍوالو سازمانونو په همکارۍ روان دی؛ خو لاهم ګڼ شمېر ستنېدونکي د بېثباتۍ، کار او د زدهکړو له پراخو محدوديتونو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویلي، هغو کسانو ته چې له اوږدې مودې راهیسې کډوال پاتې شوي؛ خپل هېواد ته د ستنېدنې په صورت کې به د ژوند بنسټيزو چارو برابرول يوه لویه ننګونه وي.
ښاغلي اپريدي ټينګار وکړ: «ستنېدنه بايد په خوندي، داوطلبانه او باعزته ډول ترسره شي؛ تر څو ستنېدونکي له زياتو ستونزو او ګواښونو خوندي پاتې شي». د یادې ادارې د معلوماتو له مخې؛ د پاکستان له لوري د افغان کډوالو ستنېدنه په ځانګړي ډول د تورخم، چمن، سپين بولدک او د ډيورنډ نورو لارو ترسره کېږي.
د ایران د خراسان رضوي د ټرانسپورټ عمومي مشر جعفر شهامت وايي، چې له ایران نه افغانستان ته هره ورځ له ۲زره باروړونکو موټرونو څخه یوازې ۱۲۰۰ یې پر دوغارون پوله تګراتګ کوي. نوموړي زیاته کړې، د ۱۴۰۵کال لپاره پر دغه پوله د سوداګریزې راکړې ورکړې یوه طرحه هم جوړه شوې چې ژر به پلي شي.
هغه د دوغارون پولې له کارکوونکو سره په لیدنه کې ویلي: «اوسمهال هره ورځ ۲زره باروړونکي موټرونه د تایباد ښار د دوغارون، لطفاباد او سرخس په درېیو سرحدي لارو تګراتګ کوي، چې له دې ډلې په منځني ډول ۱۲۰۰ موټرونه د دوغارون له لارې اوړي».
نوموړي د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګرۍ ته په اشارې ویلي، د باروړونکو موټرونو د تګراتګ زیاتوالی یې له مهمو موخو څخه دي او هیلهمن دی چې د نوې طرحې په پلي کېدو به دغه شمېر نور هم لوړ شي.
شهامت د یادې طرحې اړوند ویلي: «د دغه پروژې د ساحې جوړولو چارې هم ۹۰ سلنه بشپړې شوې او ګټې اخیستنې ته چمتو دي او اټکل کېږي، چې د راتلونکي کال د وري میاشتې تر پایه به یې بشپړه پرانیسته ترسره شي».
د خراسان رضوي د ټرانسپورټ عمومي رییس په ټینګار سره ویلي، چې دوغارون ایران ته د افغانانو د ننوتلو مهمه لاره ده او د مساپرو لپاره د تم ځای جوړول یې هم له مهمو پلانونو څخه دي.
ایراني چارواکو زیاته کړې، چې دوغارون د دواړه هېوادونو لپاره د لومړۍ اقتصادي دروازې، د سوداګرو او پانګهوالو لپاره ځانګړی ارزښت لري.
په هرات کې د ټرافیکو ادارې ویلي، هغه قبر چې د ښار له منځه لرې شو، رښتینی نه و. د طالبانو د یادې ادارې مشر وايي، دغه قبر چې د ښار د یوه ډېر تګراتګ لرونکي سړک په منځ کې و او له کلونو راهیسې د ټرافیکي پېښو لامل کېده، خالي و او هېڅ پهکې نه و.
شېراحمد حجازی ويلي، کله چې دغه ځای وکېندل شو څرګنده شوه چې يوازې قبر ډبره هلته اېښودل شوې وه او هېڅوک پهکې خښ شوي نه وو. طالبانو د پنجشنبې په شپه د سلواغې په ۳۰مه نېټه دغه هديره د سړک لهمنځه لرې کړه.
په هغه ويډيو کې چې د هرات د طالبانو د ټرافيکو د امر له خوا په ټولنيزو رسنيو کې خپره شوې، حجازی وايي: «کله چې مو هغه ځای وکېنده، ټول حيران شوو، هلته هېڅ قبر نه و».
په وروستيو لسيزو کې د همدې هديرې د ډبرې شتون د سړک په منځ کې څو ځله پرلهپسې ټکرونه رامنځته کړي او ان د هرات د يو شمېر اوسېدونکو د مرګژوبلې لامل شوی و.
په وروستي پېښه کې، افغانستان انټرنشنل د مرغومي راپور ورکړی و چې يو ځوان نوی زوم هغه مهال خپل ژوند له لاسه ورکړ، کله چې د هغه موټرسايکل له دغې ډبرې سره وجنګېد. د طالبانو د ټرافيکو امر په همدې ويډيو کې د دغه زوم د مړينې پخلی هم کړی دی.
د ملي ډیموکراټیک غورځنګ مشر مُحسن داوړ له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په مرکه کې پر افغانستان د پاکستان د برید په غبرګون کې وايي، د پاکستان د هغې پالیسۍ خلاف دی چې غواړي افغانستان وران کړي. د هغه په باور افغان طالبان لا هم د پاکستان په لاس او کنټرول کې دي.
د ملي ډیموکراټیک غورځنګ مشر مُحسن داوړ له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې پر افغانستان د پاکستان بریدونو ته په غبرګون کې وايي، اسلاماباد په پاکستان کې د نا امنیو په مخنیوي کې د ناکامۍ له امله پر افغانستان بمبار کوي او عام بېګناه ولس وژني.
مُحسن داوړ وايي: «دلته [پاکستان کې] بد امني ده او ولس د دغو نا امنیو پوښتنه کوي، نو دوی له پوښتنو څخه د ځانونو د پټولو لپاره دغه شان کارونه کوي او بمبارونه کوي او هلته [افغانستان کې] عام خلک وژني».
داوړ د پاکستاني چارواکو د هغو ادعاو په ردولو سره چې ګواکې په وروستیو بمباریو کې یې ترهګر وژلي وايي، اوس معلومه شوه چې په افغانستان کې عام وګړي وژل شوي دي.
هغه زیاتوي: «دلته [پاکستان کې] په خپله میډیا کې دا بیانیې جوړوي چې موږ هلته [افغانستان کې] دهشتګرد ووژل، خو اوس معلومه شوه او ملګرو ملتونو هم وویل، چې عام وګړي وژل شوي دي».
د نوموړي په باور، پاکستان په خپل تاریخ کې د افغانستان د ورانولو هڅه کړې او زیاتوي: «پاکستان چې د افغانستان د ورانولو هڅه مخکې هم کوله د جمهوري حکومت د ورانولو هڅه کوله موږ له هماغې ورځې د دوی خلاف وو او بیا کوم خلک چې د ټوپک په زور یې کېنول موږ د هغې هم خلاف وو، ځکه دوی د ولس رایه نهلري».
د ملي ډیموکراټیک غورځنګ مشر په دې مرکه کې څرګنده کړه، چې افغان طالبان او ټيټيپي اوس هم د پاکستان په لاس او کنټرل کې دي او په ډاګه وايي: «په پاکستان کې د طالبانو مسله که دا اوس هم د پاکستان ریاست کنټرول کول غواړي دا په کابل کې په تخت کې چې دي دا هم د دوی په لاس او کنټرول کې دي او دلته هم [پاکستان کې] دغه خلک چې لګیا دي دا هم».
د هغه په باور، د پاکستان پوځ ۲۰ کاله افغان طالبان وساتل او د کابل تخت ته یې ورسول او په وینا یې، دغه چاره د پاکستاني جنرلاانو تر اغېز پالیسۍ لاندې ترسره شوې ده.
مُحسن داوړ وايي، یو شمېر افغان طالبان همدا اوس هم په پاکستان کې لوی لوی ځایونه لري.
تر دې مخکې د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دُراني هم له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې پر افغانستان د پاکستان پر شویو بریدونو ناخوښي څرګنده کړې وه.
اصف دُرانی: زه د پاکستان له هوايي بریدونو خوښ نه یم | افغانستان انټرنشنل پښتو
هغه په دې مرکه کې ویلي، اوس داسې فکر نهکوي چې افغان طالبان دې د اسلاماباد دوستان وي.
طالبان: پر ننګرهار د پاکستان په بریدونو کې ۵ جسدونه لا هم تري تم دي | افغانستان انټرنشنل پښتو
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې پاکستان وړمه شپه د ننګرهار او پکتیکا پر یو شمېر سیمو هوایي بمبارۍ وکړې او له امله یې لسګونه ملکي وګړو ته مرګژوبله واوښته او ۵ جسدونه لا تراوسه هم تري تم دي. طالبانو هم د دغو بریدونو د غچ اخیستنې ګواښونه کړي دي.
په هند کې یو شمېر مخکښو مسلمانو عالمانو د طالبانو جزايي اصولنامه غندلې او دا یې له دین څخه ښکاره ناوړه ګټه اخیستنه بللې ده. د «ټول هند د مسلمانانو د جماعت» مشر مولانا شهابالدین رضوي بریلوي ویلي، چې د طالبانو څېره تل له ترهګرۍ سره تړلې پاتې شوې او دوی دغه ډله نهمني.
د هندي خبري اژانس «ایاېاېناېس» د راپور لهمخې، مولانا شهابالدین رضوي بریلوي ویلي، که څه هم طالبان ادعا کوي چې خپلې لارې چارې یې بدلې کړې دي، خو بیا هم وهل ټکول او تاوتریخوالی د اسلام له اصولو سره په ټکر کې دي. هغه ټینګار کړی، چې طالبان باید ډاډ ورکړي چې داسې فرمانونه به نه صادروي چې د خلکو ترمنځ اړیکو ته زیان رسوي.
بریلوي زیاتوي: «د طالبانو انځور تل له وېرې او ترهې سره مل پاتې شوی دی. موږ هېڅکله طالبان نه دي منلي او تل مو هغوی په ترهګرو کړنو کې ښکېل بللي دي».
د محکمو جزایي اصولنامه چې د روان کال د مرغومي په میاشت کې د طالبانو د مشر لهخوا توشېح شوې، د دې ډلې د جزایي نظام نوی چوکاټ ټاکي. د دې اصولنامې بېلابېلې مادې په پراخه توګه د ښځو او ماشومانو پر وړاندې تاوتریخوالی روا ګڼي.
د بېلګې په توګه، په دې اصولنامه کې مېړونو ته اجازه ورکړل شوې چې خپلې مېرمنې ووهي، په هغه شرط چې ټپي او یا هډوکو یې مات نهشي او د دغه ډول تاوتریخوالي سزا ډېره محدوده ټاکل شوې ده.
همدارنګه، دې اصولنامې یو پوړیز عدالتي نظام رامنځته کړی چې پهکې سزاوې د خلکو د ټولنیز دریځ لهمخې توپیر لري. د بېلګې په توګه لوړپوړي کسان لکه دیني عالمان یا شتمن کسان سپکې سزاوې ترلاسه کوي.
په دې راپور کې همدارنګه راغلي، چې مولانا محمد میرزا یاسوب عباس چې د «هیئت احوال شخصیه شیعیان سراسر هند» روحاني او ویاند دی، د طالبانو دا ګام د دین په نوم د ګډوډۍ جوړول بللي او د طالبانو اصولنامه یې ناسمه بللې ده.
له دې وړاندې، نوموتي هندي شاعر او لیکوال جاوېد اختر په اېکس ټولنیزه شبکه کې د هند له مفتیانو او ملايانو غوښتي وو، چې پرته له کوم شرطه دا اصولنامه وغندي. هغه په دې ټینګار کړی و، چې د طالبانو د جزا اصولنامه مېړونو ته د مېرمنو د وهلو اجازه ورکوي او هغه ښځې چې د مېړه له اجازې پرته د خپل مور او پلار کور ته ولاړې شي، تر درې میاشتو بند سزا ورته ټاکي او له دیني عالمانو یې غوښتي چې په دې اړه روښانه دریځ خپل کړي.