د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې یو غړی په ایران کې د وسله‌والو په ډزو کې ټپي شوی

کنډي په یوه ټلوېزیوني خپرونه کې وویل، پاکستان څو ځله له افغان طالبانو غوښتي چې اجازه ورنه‌کړي د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد وکارول شي. د هغه په وینا، د تحریک طالبان پاکستان او القاعده په څېر ډلې لا هم د ډیورنډ کرښې هغې غاړې ته فعالیت کوي او د پاکستان دننه بریدونه ترسره کوي.

هغه ټینګار وکړ، چې پاکستان په نړۍوالو غونډو او ډګرونو کې داسې شواهد وړاندې کړي چې ښيي د افغانستان له خاورې د پاکستان پر ضد کار اخیستل کېږي، خو د ده په خبره، افغان لوري تر اوسه اغېزمن او پرېکنده ګام نه دی پورته کړی.

کنډي د باجور او بنو وروستیو بریدونو ته په اشارې وویل، پاکستان له دغو پېښو وروسته د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د وسله‌والو پر پټنځایونو عملیات ترسره کړل. هغه دا عملیات بریالي وبلل او زیاته یې کړه، که سرحدي بریدونه دوام وکړي ورته ګامونه به بیا هم پورته شي.

د خېبرپښتونخوا والي وویل، پاکستان له څه باندې شلو کلونو راهیسې له ترهګرۍ سره په جګړه بوخت دی. هغه زیاته کړه، چې تحریک طالبان پاکستان په خېبرپښتونخوا کې ستر ګواښ دی او بلوڅ وسله‌وال په بلوچستان کې د ناامنۍ اصلي لامل ګڼل کېږي.

کنډي د خپلو خبرو په بله برخه کې پر هغې تګلارې نیوکه وکړه چې د هغه په وینا، ځینو ترهګرو ته یې د بېرته ستنېدو زمینه برابره کړې او د ۲۰۰۸م څخه تر ۲۰۱۳م کلونو پورې په سوات او پخوانیو قبایلي سیمو کې د ترهګرۍ ضد عملیاتو لاسته راوړنې یې کمزورې کړې دي.

هغه همدارنګه زیاته کړه، له افغانستان څخه د نړۍوالو ځواکونو تر وتلو وروسته ځینې وسلهءوالې ډلې بېرته منظمې شوې دي. نوموړي په پای کې ټینګار وکړ، چې په ورګډو شویو سیمو کې د بنسټیزو پروژو پراختیا، د زده‌کړو پیاوړتیا او د امنیتي ځواکونو روزنه او پیاوړتیا د اوږدمهاله ثبات لپاره اړینه ده.

د دغې ناستې پر مهال، د طالبانو دغه چارواکي د ترکیې له سفیر څخه وغوښتل، چې د روغتیایي کارکوونکو د روزنې، د زړه ولادي ناروغیو لرونکو ماشومانو د درملنې، د ولسوالیو په کچه د روغتونونو جوړولو او په کابل کې د عصبي جراحي عملیاتو په برخه کې ورسره همکاري وکړي.

د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ترکیې سفارت شارژدافیر په دغو روغتیایي برخو کې د مرستې ډاډ ورکړ او د عامې روغتیا له وزیر څخه یې وغوښتل، چې د خپلو اړتیاوو نوملړ ور وسپاري. د هغه له قوله ویل شوي، چې ترکیه به هڅه وکړي څو د عامې روغتیا وزارت ته یو شمېر طبي تجهیزات او امکانات برابر کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان په روغتایي برخه کې له سخت ناورین سره مخ دی او د متحده ایالتونو د مرستو له کمېدو سره سم په هېواد کې سلګونه روغتونونه د بودیجې د نشتوالي له امله تړل شوې دي. د ملګرو ملتونو د روغتیا نړۍوال سازمان هم اندېښنه څرګنده کړې، چې د امریکا د پراختیایي بودیجې د بندېدو له کبله اوس د افغانستان د روغتیا سکټور د ګړنګ پر غاړه ولاړ دی او د امکاناتو د نشتوالي له کبله د مور او ماشوم پر درملنې هم بدې اغیزې شوې دي.

بل‌خوا، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو بندېدو او پر پاکستاني درملو د طالبانو بندیزونو په کابل او ولایتونو کې د درملو کمښت رامنځته کړی او بیې یې په بې‌ساري ډول لوړې شوې دي.

د راپور له‌مخې، له افغانستان څخه د پاکستان واردات هم د ۲۰۲۵ کال د جولای له مياشتې څخه د ۲۰۲۶ کال تر جنورۍ پورې ۵۸.۱۸ سلنه راکم شوي او ۶ ميليونه او ۳۶ زره ډالرو ته ټيټ شوي دي، حال دا چې دا شمېر تېر کال په همدې موده کې ۱۵ ميليونه او ۲۱ زره ډالره و.

له افغانستان سره د سوداګرۍ کمښت د پاکستان د سيمه‌ييزو صادراتو د راټيټېدو له سترو لاملونو څخه بلل شوي دي.

د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په يوولسمه نېټه د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ له نښتو وروسته، پاکستان له افغانستان سره پر ډیورنډ کرښه خپلې اته سوداګریزې دروازې وتړلې. د امنيتي کړکېچونو له امله د لارو تړل کېدو د توکو لېږد او سوداګريز تګ‌راتګ بهير سخت محدود کړی دی.

د راپورونو له‌مخې، پاکستاني صادروونکي او افغان سوداګر د لارو د تړل کېدو له امله هره مياشت ميليونونه ډالره زيان ويني. دغه حالت نه يوازې پر دوه‌اړخيزې سوداګرۍ، بلکې د اکمالاتي ځنځير او پر ډیورنډ کرښه د پرتو سيمو پر اقتصادي فعاليتونو هم منفي اغېز کړی دی.

د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت څو ځله ويلي، تر هغې به لارې تړلې وي چې طالبان د وسله‌والو ډلو د بريدونو د مخنيوي لپاره باوري او ليکلي تضمينونه ورنه‌کړي او د تحريک طالبان پاکستان پر ضد عملي ګامونه پورته نه کړي.

د دې حالت دوام د اقتصادي زيانونو د زياتېدو او د دواړو هېوادونو د سرحدي سيمو پر سوداګرو او اوسېدونکو د فشار د لا ډېرېدو په اړه اندېښنې زياتې کړې دي.

نوموړي د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام (UNDP) د افغانستان له استازي سټیفن روډریګز سره په ناسته کې زیاته کړې، چې باید د طبیعي پېښو دغو زیانمنو ته یو شمېر پروژې پلي شي. د هغه په وینا، د سېلابي‌لارو د مخنېوي لپاره په ټولو ولایتونو کې د استنادي دېوالونو جوړېدو چارې پیل شوي،‌ څو په دې برخه کې شته ګواښونه له‌منځه لاړ شي.

ترابي له مرستندویه ټولنو غوښتنه کړې، چې د افغانستان لپاره ځانګړې کېدونکې بودیجه باید په ښه او اغېزمنه توګه مصرف کړي. په خبرپاڼه کې د طالبانو د یادې ادارې د رییس له قوله راغلي: «اصلي تمرکز پر بنسټیزو او وقایوي پروژو دی، ځکه په کمه بودیچه د لویو زیانونو مخه نېول کېدای شي».

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیايي ادارې د استازي له قوله خبرپاڼه کې راغلي، له پېښو سره د مبارزې لپاره باید ځانګړې بودیجه پرته له کومې سیاسي ملاحظې څخه په پام کې ونیول شي. د نوموړي په خبره، ټولو پروژو کې یې د عامه پوهاوي مسایل هم نظر کې نیولي دي.

ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې د افغانستان د طبیعي افتونو پېښو په تړاو اندېښنې ښودلي او د نورو کلونو پرتله یې سږکال افغانستان کې د اقلیمي بدلونونو پېښې بې‌سارې بللي دي. دې سازمان ویلي، چې د زلزله‌ځپلو په ګډون د طبیعي افتونو زیانمنو کورنیو سره د ښه مرستو او ورته د رسېدنې لپاره کافي بودیجه نه‌لري.

دې سازمان د نړۍ پر هېوادونو او مرستندویه ادارو غږ کړی، چې افغانستان په سخت بشري ناورین کې ایسار دی او باید ورسره هر اړخیزې بشري مرستې وکړي.

د پاکستان د لومړي وزیر له دفتره خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دواړو لوریو په سیمه کې د سولې او ثبات د ترویج لپاره پر ګډو هڅو ټینګار کړی دی.

دا ټینګار په داسې حال کې شوی چې پاکستان د روانې اونۍ په پیل کې د ننګرهار او پکتیکا ولایتونو پر بېلابېلو سیمو هوايي بریدونه کړي دي.

یوناما او د سیمې خلکو راپور ورکړی چې په یادو بریدونو کې ۱۳ تنه ملکي وګړي وژل شوي دي.