افغانستان ته د پاکستان صادرات نږدې ۶۰ سلنه راکم شوي دي
د پاکستان د دولتي بانک تازه شمېرې ښيي، چې له افغانستان سره د دغه هېواد سوداګري په تېرو ۷ میاشتو کې ۵۹.۰۷ سلنه کمه شوې او ۲۲۸ میلیونه او ۹۶ زره ډالرو ته راټیټه شوې ده. دا کچه د تېر کال په ورته موده کې ۵۵۹ میلیونه او ۵۲ زره ډالره وه.
د راپور لهمخې، له افغانستان څخه د پاکستان واردات هم د ۲۰۲۵ کال د جولای له مياشتې څخه د ۲۰۲۶ کال تر جنورۍ پورې ۵۸.۱۸ سلنه راکم شوي او ۶ ميليونه او ۳۶ زره ډالرو ته ټيټ شوي دي، حال دا چې دا شمېر تېر کال په همدې موده کې ۱۵ ميليونه او ۲۱ زره ډالره و.
له افغانستان سره د سوداګرۍ کمښت د پاکستان د سيمهييزو صادراتو د راټيټېدو له سترو لاملونو څخه بلل شوي دي.
د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په يوولسمه نېټه د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ له نښتو وروسته، پاکستان له افغانستان سره پر ډیورنډ کرښه خپلې اته سوداګریزې دروازې وتړلې. د امنيتي کړکېچونو له امله د لارو تړل کېدو د توکو لېږد او سوداګريز تګراتګ بهير سخت محدود کړی دی.
د راپورونو لهمخې، پاکستاني صادروونکي او افغان سوداګر د لارو د تړل کېدو له امله هره مياشت ميليونونه ډالره زيان ويني. دغه حالت نه يوازې پر دوهاړخيزې سوداګرۍ، بلکې د اکمالاتي ځنځير او پر ډیورنډ کرښه د پرتو سيمو پر اقتصادي فعاليتونو هم منفي اغېز کړی دی.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت څو ځله ويلي، تر هغې به لارې تړلې وي چې طالبان د وسلهوالو ډلو د بريدونو د مخنيوي لپاره باوري او ليکلي تضمينونه ورنهکړي او د تحريک طالبان پاکستان پر ضد عملي ګامونه پورته نه کړي.
د دې حالت دوام د اقتصادي زيانونو د زياتېدو او د دواړو هېوادونو د سرحدي سيمو پر سوداګرو او اوسېدونکو د فشار د لا ډېرېدو په اړه اندېښنې زياتې کړې دي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
