ریچارډ بېنېټ: د نړۍ له اقدام پرته د افغان ښځو محرومیت به پر خپل ځای پاتې شي

یاد کمېسیون د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ۳۴۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۹۲۹ تنه و، د ننګرهار د تورخم له لارې، ۹۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴۲۲ تنه و، د نیمروز د ورېښمو له لارې، ۲۷ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۱۴ تنه و، د هرات د اسلام‌کلا له لارې، ۲۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۴۸ تنه و، د کندهار د سپین بولدک او ۱۰ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۴ تنه و، د هلمند د بهرامچې له لارې له پاکستان او ایران څخه راستانه کړل شوي دي.

طالبانو ویلي، چې تازه راستنو شویو کډوالو سره یې د نغدي مرستو ترڅنګ سیمکارټونه هم وېشلي دي او یو شمېر کورنۍ یې خپلو اصلي ولایتونو ته هم لېږدولي دي.

سره له دې چې طالبانو په پرله‌پسې ډول ویلي، له ایران او پاکستان څخه د راستنېدونکو کډوالو لپاره یې هر اړخیز چمتوالی نیولی او لازم اقدامات یې کړي دي، خو ګڼ شمېر راستنېدونکي کډوال وایي چې د طالبانو له‌خوا برابرې شوې مرستې د دوی اړتیاوو ته بسنه نه کوي.

د کډوالو په خبره، که څه هم د ثبت، لنډمهالو مرستو او لومړنیو اسانتیاوو ځینې چارې ترسره کېږي، خو د سرپناه، دوامدار کار، روغتیايي خدمتونو، زده‌کړو او د ژوند د بنسټیزو لګښتونو په برخه کې لا هم جدي ستونزې موجودې دي. دوی زیاتوي، چې ډېری کورنۍ بې‌وزله او بې‌کوره دي او هغه محدودې نغدي او خوراکي مرستې چې ترلاسه کوي، یوازې د لنډ وخت لپاره کفایت کوي.

راستنېدونکي ټینګار کوي، چې د دوامدارې مېشتېدنې، د کارموندنې فرصتونو برابرولو او د ټولنیزو خدمتونو د پراخولو لپاره لا زیات عملي ګامونو او پراخو امکاناتو ته اړتیا ده، څو وکولای شي په عزت او ثبات سره خپل ژوند بېرته پیل کړي.

مجاهد له اسلامي هېوادونو هم وغوښتل، چې پر افغانستان د پاکستان د بیاځلي بریدونو د مخنیوي لپاره لاس په کار شي.

د یوناما د راپور له‌مخې، د پاکستان د پوځ هوايي ځواک د یکشنبې په سهار د (کب ۳مه) د افغانستان په ختیځ کې د ننګرهار او پکتیکا ولایتونو باندې هوايي بریدونه وکړل. یوناما ویلي، چې په دغو بریدونو کې لږ تر لږه ۱۳ ملکي وګړي وژل شوي دي. په مقابل کې، پاکستان ادعا کړې، چې ۷۰ وسله‌وال یې له‌منځه وړي دي.

په تېرو دوو ورځو کې د پاکستان سرحدي ځواکونو او طالبانو د دواړو هېوادونو د پولې په اوږدو کې نښتې کړې دي، خو تر اوسه د دغو نښتو د مرګ‌ژوبلې او تاوان په اړه کوم رسمي شمېر نه دی خپور شوی.

د طالبانو د ادارې ویاند د چهارشنبې په ورځ له العربیه سره په خبرو کې وویل: «طبعاً ځواب به پوځي وي، خو جزیات یې پټ دي او زیات وضاحت نه‌شم ورکولای. پاکستان باید د خپلې دې شرموونکې کړنې حساب ورکړي».

هغه پر پاکستان تور پورې کړ، چې ملکي سیمې یې په نښه کړې دي. مجاهد زیاته کړه: «له بده مرغه، هر کله چې په پاکستان کې کومه پېښه رامنځته شي، پرته له دې چې کوم ثبوت وړاندې کړي، سمدستي یې افغانستان ته منسوبوي او موږ تورنوي. موږ دا ادعا ردوو او اجازه نه ورکوو چې د افغانستان خاوره د چا پر ضد وکارول شي».

مجاهد په افغانستان کې د تحریک طالبان پاکستان شتون رد کړ او ویې ویل، چې دغه ډله د پاکستان په دننه کې پراخې سیمې تر خپلې ولکې لاندې لري او د افغانستان خاورې ته اړتیا نه لري. هغه ټینګار وکړ، چې پاکستان د خپلو ادعاوو لپاره هېڅ ډول ثبوت نه دی وړاندې کړی او یوازې تبلیغات کوي.

پر پاکستان تورونه

مجاهد همداراز پر پاکستان تور ولګاوه، چې د داعش پر ضد د مبارزې پر ځای یې دې ډلې ته خوندي پټنځایونه برابر کړي دي. هغه ادعا وکړه، چې د داعش غړي د بلوچستان او خېبرپښتونخوا په ځینو برخو کې شتون لري او کله ناکله د افغانستان پر ضد هم کارول شوي دي.

هغه وویل: «موږ باور لرو چې د پاکستان دننه یوه ځانګړې پوځي کړۍ د سیمې د بې‌ثباته کولو ماموریت لري». د مجاهد په خبره، طالبانو په افغانستان کې د داعش پر ضد پراخ عملیات ترسره کړي او دغه ډله په هېواد کې «فزیکي شتون» نه لري.

دا په داسې حال کې ده، چې پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې د داعش وروستی برید د افغانستان له خاورې طرحه شوی و. د هغوی په وینا، په اسلام‌اباد کې پر یوه جومات برید کې لږ تر لږه ۳۳ کسان وژل شوي او شاوخوا ۷۰ نور ټپیان شوي دي.

ناکامې خبرې اترې

د کړکېچ له زیاتېدو وروسته، د طالبانو او پاکستاني چارواکو ترمنځ د استانبول، دوحې او جدې په ښارونو کې څو پړاوه خبرې اترې وشوې، خو بې‌پایلې پای ته ورسېدې. مجاهد وویل، چې پاکستان د پلمو په جوړولو سره د سیمې د هېوادونو ډیپلوماټیکې هلې ځلې شنډې کړې دي.

هغه زیاته کړه: «دا ښيي چې هغوی په سیمه کې سوله او ارامي نه غواړي. دا یو بهرنی ماموریت دی چې د ناامنۍ د خپرولو لپاره ورسپارل شوی دی».

د طالبانو ویاند له سیمې او اسلامي هېوادونو وغوښتل، چې د پاکستان بریدونه وغندي او پر اسلام‌اباد فشار واچوي څو خپله تګلاره بدله کړي.

خو تر اوسه، له هند پرته بل هېڅ هېواد په رسمي ډول د پاکستان بریدونه نه دي غندلي. ډېری اسلامي هېوادونه لکه سعودي عربستان له پاکستان سره نږدې او ستراتیژیکې اړیکې لري، خو تر دې دمه هېڅ یوه هم د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

یادې ادارې د چهارشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د خوړو نړۍوال پروګرام په همکارۍ یې په بلخ ولایت کې په ۷۸۵۹ اړمنو کورنیو باندې نغدې پیسې او خوراکي توکي وېشلې دي.

طالبانو ویلي، چې د خوړو نړۍوال پروګرام په همکارۍ یې پر یادو کورنیو څه باندې ۲۲ میلیونه افغانۍ وېشلې دي.

د طالبانو په خبره، په نغدي مرستو کې یې هرې کورنۍ ته د ۲۹۰۰ افغانیو تر څنګ خوراکي توکي هم ورکړې دي.

یادې ادارې ویلي، چې په سمنګان کې یې پر ۳۵۲۸ اړمنو کورنیو نغدي مرستې، په نورستان کې پر ۱۸۰ کورنیو خوراکي توکي او په کاپیسا کې پر ۳۰۰ نورو کورنیو خوراکي او غېرخوراکي توکي وېشلې دي.

یادې ټولې مرستې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په همکارۍ ترسره شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په پرله‌پسې ډول له مرستندویه نړۍوالو ادارو غوښتي دي، څو له افغانانو سره خپلې بشري او پرمختیايي مرستې زیاتې او دوامدارې وساتي. د دوی په وینا، هېواد له سختو اقتصادي ستونزو، بې‌کارۍ، وچکالۍ او د بنسټیزو خدمتونو له کمښت سره مخ دی او اړینه ده، چې نړۍوال بنسټونه د بې‌وزلو او زیانمنو کورنیو لاسنیوی پیاوړی کړي.

طالبانو ټینګار کړی، چې بشري مرستې باید له سیاسي شرطونو پرته او د بشري اصولو پر بنسټ ترسره شي، څو مرستې په شفاف او اغېزمن ډول اړمنو خلکو ته ورسېږي. دوی همداراز له مرستندویه ادارو غوښتي، چې خپل فعالیتونه پراخ کړي او په لرې پرتو سیمو کې هم د روغتیا، خوړو، زده‌کړو او بیارغونې په برخو کې ملاتړ زیات کړي.

په هغه خبرپاڼه کې چې د طالبانو د کورنيو چارو وزارت له لوري د دوشنبې په ورځ د (کب ۴مه) د کابل امنيه قوماندانۍ په اېکس‌پاڼه خپره شوې وه، ويل شوي وو چې د دغو توکو د پېرلو پروژه به درېيو شرکتونو ته وسپارل شي. د دغو شرکتونو نومونه ساحل ياسر، حشمت مسلم او اغاز نوين ياد شوي وو.

په همدې خبرپاڼه کې زياته شوې وه، چې که هر حقيقي يا حقوقي شخص د کورنيو چارو وزارت د اعلانونو په اړه نيوکه يا اعتراض ولري، کولای شي د درېيو ورځو په موده کې خپل اعتراض د دې وزارت د تدارکاتو رياست ته وسپاري.

د افغانستان انټرنشنل څېړنې ښيي، د هغو بيو ترمنځ چې طالبانو د اړينو وسايلو د پېرلو په اعلان کې يادې کړې وې او د همدې توکو د بازار واقعي بیو ترمنځ د پام وړ او لوی توپير شته.

د بېلګې په توګه، په کابل کې د کمپيوټرونو د پلور يوې سرچينې افغانستان انټرنشنل ته ويلي چې دا مهال په پلازمېنه کې تر ټولو ګران بيه لېپټاپ شاوخوا ۵۸۰۰ امريکايي ډالره ارزښت لري. دغه اله د «MSI Titan 18 HX» ماډل دی چې د نړۍ له تر ټولو ګران بيه مصرفي لېپټاپونو څخه شمېرل کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د يوه پایه کمپيوټر د پېرلو لپاره ۳۸ زره او ۴۰۴ امريکايي ډالره بيه اعلان کړې وه. د دغه راپور خپرېدو پراخ غبرګونونه راوپارول.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبان تل د خپلې واکمنۍ تر سيوري لاندې د اداري فساد په اړه خپاره شوي راپورونه ردوي.

د روڼتیا نړۍوال سازمان د سلواغې په ۲۱مه نېټه د فساد پر وړاندې د مبارزې د شاخص کلنی راپور خپور کړ. په دغه راپور کې راغلي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان په ۲۰۲۵ کال کې د نړۍ له تر ټولو فاسدو هېوادونو څخه شمېرل شوی او د تېر کال پرتله يو پړاو نور هم ښکته شوی دی. افغانستان سږ کال له سلو څخه ۱۶ نمرې ترلاسه کړې دي او د ۱۸۲ هېوادونو له منځه په ۱۶۹م ځای کې ولاړ دی.

خو د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د روڼتیا نړۍوال سازمان راپور رد کړ او دا ادعا يې ناسمه وبلله چې ګواکې افغانستان لا هم د تر ټولو فاسدو هېوادونو په ډله کې دی. هغه وويل، چې د طالبانو تر ادارې لاندې بنسټونو کې د تېرو کلونو پرتله د فساد کچه راټيټه شوې ده.

په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وياند قیصر خان اپریدی ويلي، چې په ياده موده کې څه باندې دوه ميليونه او ۷۵ زره افغانان له بېلابېلو سرحدي لارو لکه د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي. په دې شمېر کې هغه کسان هم شامل دي، چې په خپله خوښه بېرته ستانه شوي او هم هغه وګړي چې تر قانوني بهير وروسته له پاکستان څخه اېستل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ويلي، چې د افغانانو د بېرته ستنېدو بهير د رضاکارانه پروګرامونو او دولتي ګامونو په چوکاټ کې پړاو په پړاو دوام لري. د خېبرپښتونخوا د کورنيو چارو ایالتي ادارې د څرګندونو له‌مخې، له لنډي کوتل ټرانزيتي کمپ څخه د افغانانو د لېږد بهير په چټکۍ سره روان دی. د نویو شمېرو له مخې، د افغان تابعیت کارت (ACC) ۱۳۰ لرونکي کسان چې ۲۹ کورنۍ دي، خپل هېواد ته لېږدول شوي دي.

همدارنګه، د (POR) کارټ ۷۸۴ لرونکي کسان چې ۱۷۴ کورنۍ کېږي، په وروستيو ورځو کې افغانستان ته ستانه شوي دي. سربېره پر دې، ۱۰۸ ناقانونه مېشت کسان چې ۲۱ کورنۍ په‌کې هم شاملې دي، خپل هېواد ته بېرته استول شوي دي.

قیصر خان اپریدی ويلي، چې د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له مياشتې راهيسې تر اوسه پورې شاوخوا ۲۰۴ زره افغان وګړي په جبري توګه له پاکستان څخه اېستل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ټينګار کړی، چې د ناقانونه بهرنيو وګړو پر ضد اقدامات به د قانون له مخې دوام ومومي او ورسره به د ثبت شويو افغان وګړو د بېرته ستنېدو لپاره اړينې اسانتياوې هم برابرې شي. د رسمي سرچينو په وينا، په ډیورنډ کرښه پرتو دروازو لکه تورخم کې امنيتي او اداري تدابیر پياوړي شوي، څو د بېرته ستنېدو بهير په منظم او خوندي ډول ترسره شي.

د مسوولانو په وينا، په راتلونکو ورځو کې به هم د افغان وګړو د بېرته ستنېدو لړۍ دوام ولري.