د اسراییل د پارلمان غړی: طالبان باید له نړۍوال مشروعیت څخه بې‌برخې شي

په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ وياند قیصر خان اپریدی ويلي، چې په ياده موده کې څه باندې دوه ميليونه او ۷۵ زره افغانان له بېلابېلو سرحدي لارو لکه د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي. په دې شمېر کې هغه کسان هم شامل دي، چې په خپله خوښه بېرته ستانه شوي او هم هغه وګړي چې تر قانوني بهير وروسته له پاکستان څخه اېستل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ويلي، چې د افغانانو د بېرته ستنېدو بهير د رضاکارانه پروګرامونو او دولتي ګامونو په چوکاټ کې پړاو په پړاو دوام لري. د خېبرپښتونخوا د کورنيو چارو ایالتي ادارې د څرګندونو له‌مخې، له لنډي کوتل ټرانزيتي کمپ څخه د افغانانو د لېږد بهير په چټکۍ سره روان دی. د نویو شمېرو له مخې، د افغان تابعیت کارت (ACC) ۱۳۰ لرونکي کسان چې ۲۹ کورنۍ دي، خپل هېواد ته لېږدول شوي دي.

همدارنګه، د (POR) کارټ ۷۸۴ لرونکي کسان چې ۱۷۴ کورنۍ کېږي، په وروستيو ورځو کې افغانستان ته ستانه شوي دي. سربېره پر دې، ۱۰۸ ناقانونه مېشت کسان چې ۲۱ کورنۍ په‌کې هم شاملې دي، خپل هېواد ته بېرته استول شوي دي.

قیصر خان اپریدی ويلي، چې د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له مياشتې راهيسې تر اوسه پورې شاوخوا ۲۰۴ زره افغان وګړي په جبري توګه له پاکستان څخه اېستل شوي دي.

پاکستاني چارواکو ټينګار کړی، چې د ناقانونه بهرنيو وګړو پر ضد اقدامات به د قانون له مخې دوام ومومي او ورسره به د ثبت شويو افغان وګړو د بېرته ستنېدو لپاره اړينې اسانتياوې هم برابرې شي. د رسمي سرچينو په وينا، په ډیورنډ کرښه پرتو دروازو لکه تورخم کې امنيتي او اداري تدابیر پياوړي شوي، څو د بېرته ستنېدو بهير په منظم او خوندي ډول ترسره شي.

د مسوولانو په وينا، په راتلونکو ورځو کې به هم د افغان وګړو د بېرته ستنېدو لړۍ دوام ولري.

د طالبانود ریاست‌الوزرا د خبرپاڼې له مخې، د ملا حسن اخوند د دفتر رییس ملا عبدالواسع ویلي چې افغان هندوان او سیکان د خپل هېواد د ودې او پرمختګ لپاره ژمن دي.

یادو استازو د ځمکو او ملکیتونو د غصب، د برېښنا د نشتوالي، د یوناني طبابت د جوازونو، او د کابل ښار د شوربازار د درمسال د وضعیت په اړه خپلې ستونزې او وړاندیزونه شریک کړي دي.

د طالبانو دیاد ریاست په خبرپاڼه کې راغلي چې ملا عبدالواسع هغوی ته ډاډ ورکړ چې د یادو ستونزو حل به د اړوندو ادارو او محاکمو په همکارۍ تعقیب کړي او د یوناني طبابت د جوازونو موضوع به د عامې روغتیا وزارت سره شریکه کړي او «د امکان تر حده» به د حل لارې ورته ولټوي.

په افغانستان کې هندوان او سېکان له اتلسمې پېړۍ راهیسې ژوند کوي او په سوداګرۍ، یوناني طبابت او نورو برخو کې فعاله پاتې شوي، خو د کورنیو حګړو پرمهال ددې لږه کي ډېرې ځمکې غصب شوې او د طالبانو په راتګ سره ګڼ نور له هېواده وتلي دي.

د راپور له مخې، طالبانو په ځینو مواردو کې د دغو وسایلو زېرمې ضبط کړې دي، چې له امله یې بیې لوړې شوې او لاسرسی ورته کم شوی دی.

په دغه تازه راپور کې راغلي چې روغتیايي کارکوونکو ته هم خبرداری ورکړل شوی چې د کورنۍ تنظیم په اړه معلومات یا خدمات وړاندې نه کړي.

راپور همدارنګه څرګندوي چې طالبانو په روغتونونو او روغتیايي مرکزونو کې جنسیتي تفکیک عملي کړی دی. په ډېرو ولایتونو کې ښځې او نجونې اړې دي چې خدمات په جلا ځایونو کې ترلاسه کړي او ښځینه کارکوونکې هم له نارینه همکارانو جلا کړل شوې دي.

د راپور له مخې، که یوه ښځینه ناروغه د نارینه ډاکټر مشورې ته اړتیا ولري، باید له ځان سره محرم ولري او د طالبانو ټاکل شوی حجاب رعایت کړي. جنسیتي تفکیک د ښځینه متخصصانو کار هم له خنډ سره مخ کړی دی.

په راپور کې د ښځینه کارکوونکو کمي ته اشاره شوې او ویل شوي چې د ښځو لپاره د طبي زده کړو د بندیز له امله، روغتیايي سیستم ته د نویو ښځینه کارکوونکو داخلېدل درېدلي دي.

د راپور په یوه برخه کې راغلي چې د ښځو او نجونو د تګ راتګ پر ازادۍ محدودیتونو روغتیايي خدماتو ته د هغوی لاسرسی محدود کړی دی.

ریچارډ بېنیټ لیکلي چې دا شرط په خپلواکه او محرم ډول روغتیايي خدماتو ته د ښځو د لاسرسي وړتیا سخته کمزورې کوي. راپور زیاتوي چې نارینه محرم باید ښځینه کارکوونکې تر کاري ځایه بدرګه کړي او په ځینو مواردو کې باید ورسره نږدې پاتې شي.

راپور همدارنګه د ښځو او نجونو د حیض د حفظ‌الصحې ستونزو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې د حفظ‌الصحې د کڅوړو د وېش د پروګرامونو کمېدو د بې‌ځایه شویو او راستنېدونکو ښځو او نجونو وضعیت لا ستونزمن کړی دی.

د دولتي ادارو یو شمېر مامورینو د چارشنبې په ورځ، د کب په شپږمه، افغانستان انټرنشنل ته په یو لیک کې ویلي چې تر اوسه یې د سلواغې میاشتې معاش نه دی ترلاسه کړی. هغوی ټینګار کړی چې په تېرو میاشتو کې یې هم معاشونه په ځنډ ترلاسه کړي او له جدي اقتصادي ستونزو سره مخ دي.

د دغو مامورینو په لیک کې راغلي: «په داسې سختو اقتصادي شرایطو کې او په داسې حال کې چې د روژې میاشت را رسېدلې ده، ډېری دولتي کارکوونکي ان د ژوند لومړنیو اړتیاوو په برابرولو کې پاتې راغلي دي.» د هغوی په وینا، د ډېری دولتي مامورینو معاش د ۸ زره او ۱۵ زره افغانیو ترمنځ دی چې ډېر وخت د یوې کورنۍ د میاشتنیو لګښتونولپاره بسنه نه کوي.

دغه مامورین وایي چې په دولتي ادارو کې په طالبانو پورې تړلو کسانو د معاش اوسط شاوخوا ۷۰ زره افغانۍ دی. هغوی د طالبانو د غړو او عادي مامورینو ترمنځ «لوی توپیر» توپیري چلند بللی او د معاشونو ځنډ یې بې‌عدالتي ګڼلې ده.

دولتې کارکوونکو څرګنده کړې چې د مامورینو معاش ورکول نه احسان دی او نه امتیاز، بلکې د هغوی قانوني او مسلم حق دی. هغوی له طالبانو غوښتي چې د دولتي کارکوونکو د معاشونو په برخه کې بېړنی، روڼ او عادلانه اقدام وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د دولت یو شمېر کارکوونکو د سلواغې پر ۱۲مه هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو چې طالبان منظم معاشونه نه شي ورکولای.

د راپور له مخې، دا پېښه د سې‌شنبې په ورځ، د کب پر پنځمه، د ایران د سیستان او بلوچستان ولایت په سراوان ولسوالۍ کې شوې ده.

حال‌وش لیکلي چې د ایران پولیسو له خبرداري پرته د یا د موټر د درولو هڅه کړې، د کډوالو موټر یې تعقیب کړی او پر موټر یې مستقیمې ډزې کړې دي.