سټیو وېټکاف: له ایران سره هر ډول اټومي تړون باید تلپاتې وي
د اکسیوس وېبپاڼې د راپور لهمخې، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ځانګړي استازي سټیو ویټکاف ویلي، چې د امریکا حکومت غواړي له ایران سره هره اټومي هوکړه باید تلپاتې بڼه ولري.
د اکسیوس وېبپاڼې د راپور لهمخې، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ځانګړي استازي سټیو ویټکاف ویلي، چې د امریکا حکومت غواړي له ایران سره هره اټومي هوکړه باید تلپاتې بڼه ولري.
د دغه راپور لهمخې چې د چهارشنبې په ورځ خپور شوی، سټیو وېټکاف د سېشنبې په ورځ په یوه شخصي ناسته کې څرګنده کړې ده چې د ډونالډ ټرمپ اداره ټینګار کوي، هر هغه احتمالي تړون چې له ایران سره کېږي، باید د وخت له کوم محدودیت پرته عملي شي. اکسیوس دا څرګندونې د یوه امریکایي چارواکي او دوو نورو باخبرو سرچینو له قوله خپرې کړې دي.
په همدې وخت کې، د ایران د حکومت لهخوا پر لاریون کوونکو د تاوتریخوالي ډک چلند له امله ولسمشر ټرمپ پر تهران خپل فشارونه لا زیات کړي دي. راپورونه ښيي، چې متحده ایالاتو په سیمه کې د خپلو سمندري ځواکونو پراخ حضور پیاوړی کړی او ورسره یې دا ګواښ هم کړی چې که د ایران د اټومي پروګرام په اړه د اوږدمهالو شخړو د هواري لپاره کومې هوکړې ته ونه رسېږي، نو پوځي بریدونو ته به لاس واچوي.
د ایران د اټومي پروګرام پر سر د تهران او واشنګټن ترمنځ کړکېچ له تېرو څو کلونو راهیسې دوام لري او اوس د امریکا د نوي سیاست له امله دا ترینګلتیا یوې نوې مرحلې ته ننوتې ده.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې ویلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د رسنیو په برخه کې د کار پر مهال د ۱۲۹ خبریالانو او د رسنیو کارکوونکو وژنې ثبت شوې، چې دوه پر درېمه برخه یې د اسراییلي ځواکونو په بریدونو کې وژل شوي.
د رویټرز د رپوټ له مخې، دا دویم کال دی چې په پرلهپسې توګه د خبریالانو وژنې په تاریخ کې نوی ریکارډ جوړوي او همدارنګه دویم کال دی چې د وژل شویو خبریالانو دوه پر درېمه برخه د اسراییل په بریدونو کې وژل شوي.
د راپور له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د اسراییلي ډزو له امله ۸۶ خبریالان وژل شوي، چې زیاتره په غزه کې فلسطیني خبریالان دي، خو د یمن د حوثیانو د رسنیو په مرکز کې هم ۳۱ خبریالان وژل شوي، چې دا د کمېټې د ثبت شوېو پېښو له مخې دویمه مرګونې پېښه وه.
د راپور په وینا، اسراییل له۴۷ پېښو څخه د۸۱ سلنه قصدي وژنو یا «قتل» په توګه مسوول و. د دقیقو معلوماتو ترلاسه کولو ستونزې په غزه کې د راپور تصدیق ستونزمن کړی، نو ممکن اصلي شمېر لا زیات وي.
په ډیرو پېښو کې اسراییل منلې چې په غزه کې یې خبریالان په نښه کړي، خو ادعا کوي چې هغوی له حماس سره اړیکې لرلې. نړیوالې رسنۍ دا ادعاوې ردوي.
اسراییل بهرني خبریالان غزې ته نه پرېږدي، نو ټول هغه خبریالان چې په دې سیمه کې وژل شوي، فلسطینيان ول.
د راپور له مخې، د ۱۲۹ وژل شویو خبریالانو لږ تر لږه ۱۰۴ یې د شخړو له پېښو سره تړاو درلود.
د غزې او یمن ترڅنګ، د خبریالانو لپاره تر ټولو خطرناکې سیمې سودان (۹ وژل شوي) او مکسیکو (۶ وژل شوي) وې. څلور اوکرایني خبریالان روسي ځواکونو ووژل او درې خبریالان په فلپین هېواد کې وژل شوي.
د اسلاماباد سترې محکمې د پاکستان د تحریک انصاف ګوند بنسټګر عمران خان د اېکسپاڼې د تړلو په اړه قضیه کې له ټولو خواوو وروستي استدلالونه وغوښتل او اورېدنه یې د مئ میاشتې لومړۍ اوونۍ ته وځنډوله.
د سېشنبې په ورځ د اسلاماباد ستره محکمه کې قاضي ارباب محمد طاهر د هغې عریضې اورېدنه وکړه، چې پهکې د پاکستان د تحریک انصاف ګوند بنسټګر د اېکس حساب د تړلو غوښتنه شوې ده.
د عمران خان وکیل ټینګار وکړ، نه خپله موکل او نه ګوند د یادې قضیې په اړه کوم معلومات ترلاسه کړي. هغه له محکمې وخت وغوښت، چې لومړی له خپل موکل سره په زندان کې وګوري او وروسته رسمي ځواب وړاندې کړي.
محکمې له لنډو بحثونو وروسته اورېدنه د مئ میاشتې لومړۍ اوونۍ ته وځنډوله او له ټولو لورو یې وروستي استدلالونه وغوښتل.
د برازیل په سوېل ختیځ میناس ګرایس ایالت کې د سختو او پرلهپسې بارانونو له امله لږ تر لږه ۳۰ کسان مړه شوي او ۳۹ نور لادرکه دي. سیمهییز چارواکي وايي، دغه مرګژوبله د توپاني بارانونو او سېلابونو له امله په "ژویس دي فورا" او "اوبا" ښارونو کې رامنځته شوې ده.
دا دواړه ښارونه شاوخوا ۱۱۰ کيلومتره واټن لري. د بېړنیو پېښو ایالتي ادارې د دغو شمېرو په تایيد سره ويلي، چې د لادرکه شويو کسانو د موندلو لپاره پلټنې او د ژغورنې چارې لا هم روانې دي.
د برازیل ولسمشر لوییز ایناسیو لولا دا سیلوا په اېکس کې د قربانيانو له کورنيو سره خواخوږي ښودلې او ليکلي يې دي: «زموږ ټينګار پر دې دی چې بېړنۍ بشري مرستې ورسېږي، بنسټيز خدمتونه بېرته ورغول شي، له بېځايه شويو سره مرسته وشي او د بيا رغونې چارې پيل شي».
د ژویس دي فورا ښاروالۍ ويلي، چې د سېلابونو او د ځمکې ښویېدو له امله نږدې ۴۴۰ کسان په دې ښار کې بېځايه شوي دي او د ښار ښوونځي تر بلې خبرتيا پورې تړل شوي دي. همدارنګه، د پېښو د څېړنې او د لادرکه کسانو د موندلو لپاره ځانګړي تخنيکي ټيمونه ګومارل شوي دي. د ژغورنې ایالتي ادارې د څرګندونو لهمخې، په دواړو زيانمنو ښارونو کې ۱۳۴ ژغورونکي ځای پر ځای شوي دي.
ګېبريل ويتور هغه ۲۴ کلن ژغورونکی دی چې ژویس دي فورا ته لېږل شوی او هغه حالت «بحراني» بولي او وایي: «شرايط ډېر ستونزمن دي او ګڼ کسان لادرکه دي، خو د يو بل په مرسته به بالاخره ټول پيدا کړو».
د برازیل حکومت په يوې رسمي اعلاميې کې په ژویس دي فورا ښار کې د «عامه ناورين» حالت اعلان کړی دی. دغه پرېکړه د دې لامل کېږي، چې بېړنۍ او بشري مرستې په چټکۍ سره سيمې ته ورسېږي.
د برازیل د هواپېژندنې ملي ادارې د اعلان لهمخې، د سختو بارانونو خبرداری د دغه هېواد د ۱۴ ايالتونو ځينو برخو ته چې پهکې ټوله میناس ګرایس او ریو دو ژانیرو هم شامل دي، ورکړل شوی دی.
په برازیل کې اوړی چې له ډسمبر څخه تر مارچ پورې وي، د بارانونو د موسم تر ټولو لوړه دوره بلل کېږي. په دې موده کې عموماً سخت اورښتونه، تندرونه، سېلابونه او د خټو ښویېدنې پېښېږي. د ژویس دي فورا ښاروالۍ ويلي، چې د روان کال فبروري د دې ښار په تاريخ کې تر ټولو ډېره باراني میاشت وه او د اورښت کچه تر اوسه د همدې مياشتې له عادي منځنۍ کچې څخه دوه برابره زياته ثبت شوې ده.
د ژویس دي فورا ښارواله مارګارېدا سالوماو هم په ټولنيزو رسنيو کې حالت «بحراني» بللی دی. د ښار يوه ۴۵ کلن اوسېدونکي په خواشينۍ سره ويلي: «اوسنی حالت ډېر ويروونکی دی؛ ټکي نه شي کولای زموږ د خپګان اندازه بيان کړي. يوازې له خدایه غواړو چې ژوندي پاتې شوي کسان وموندل شي او کومه معجزه وشي».
د امريکا د استخباراتو مرکزي ادارې (سيایاې) د ترهګرۍ ضد پخواني لوړپوړي چارواکي جو زکس خبرداری ورکړی، چې القاعده ډله لا هم په ايران او افغانستان کې له کوم خنډ او بنديز پرته فعاليت کوي.
نوموړي له واشنګټ څخه غوښتي، چې د دې ډلې د ملاتړ د درولو لپاره دې د ايران پر واکمنانو او همدارنګه پر طالبانو فشار راوړي.
زکس چې په دې وروستيو کې د سيایاې د ترهګرۍ ضد مرستيال ریيس له دندې تقاعد شوی، په يوه مقاله کې چې په نشنل انټرست مجله کې خپره شوې ليکلي، چې امريکا بايد له تهران سره د اټومي لانجو تر څنګ، د القاعده څخه د ايران د ملاتړ موضوع هم په جدي توګه تعقيب کړي.
هغه ويلي، سيفالعدل چې د القاعده له لوړپوړو مشرانو څخه دی، دا مهال په تهران کې د سپاه پاسداران تر ساتنې لاندې ژوند کوي. د ده په وينا، ايران له ۲۰۰۱ کال راهيسې د دې ډلې غړو ته خوندي پناهځایونه برابر کړي او د افغانستان او سوريې تر منځ يې د جنګيالو د تګراتګ او د پيسو د لېږد زمينه ورته هم برابره کړې ده.
دغه پخواني امريکايي چارواکي د طالبانو او القاعده تر منځ نږدې اړيکو ته هم اشاره کړې او ويلي يې دي، چې طالبان لا هم له دې شبکې سره تړاو لري. هغه د طالبانو د وياند ذبيحالله مجاهد د فبرورۍ د ۱۵ نېټې څرګندونو ته اشاره وکړه، چې ويلي يې وو که امريکا پر ايران بريد وکړي او تهران ترې مرسته وغواړي، طالبان به همکاري ورسره وکړي. زکس دا دريځ د ايران د رضايت د ترلاسه کولو لپاره د طالبانو هڅه بللې ده.
هغه زياته کړې، چې که څه هم دا څرګندونې د امريکا پر وړاندې مستقيم ګواښ نه ګڼل کېږي، خو دا د تهران او کابل له لوري د القاعده اوږدمهاله ملاتړ څرګندوي. القاعده هغه ډله ده، چې لا هم پر امريکا او لوېديځ د بريد ژمنه لري او څانګې يې په يمن، سوماليا او د افريقا د ساحل په سيمه کې د لوېديځ پر ضد فعاليت کوي.
د نوموړي په وينا، د طالبانو واک ته له بيا رسېدو وروسته د ايران او طالبانو اړيکې د همکارۍ او سيمهييزو اختلافونو ګډ انځور لري. دا اختلافونه د سرحدونو، اوبو سرچينو او د شيعه وګړو د حالت په اړه دي، خو بيا هم تهران د طالبانو د ادارې د رسميت پېژندنې درشل ته نږدې شوی دی.
زکس د ۲۰۲۰ کال د دوحې تړون ته چې د طالبانو او امريکا تر منځ شوی و، اشاره وکړه او ويې ويل طالبانو ژمنه کړې وه چې القاعده ته به اجازه ورنهکړي، څو د افغانستان خاوره د امريکا پر ضد وکاروي، خو هغه دا ژمنې «په عمل کې بېمانا» وبللې. هغه د بېلګې په توګه يادونه وکړه، چې طالبانو د القاعده پخواني مشر اېمنالظواهري ته د کابل په يوه سيمه کې چې د طالبانو د کورنيو چارو وزير سراجالدين حقاني تر واک لاندې وه، پناه ورکړې وه.
هغه ټينګار وکړ، چې طالبان لا هم القاعده ته پټ او ښکاره ملاتړ برابروي او د دې ډلې د ځينو فعاليتونو محدودول يوازې د دې لپاره دي چې د امريکا د بېپيلوټه الوتکو له بريدونو ځان وژغوري، نه دا چې په رښتيا د دوحې تړون ته ژمن وي.
دغه امنيتي شنونکي خبرداری ورکړی، چې طالبان او د ايران اسلامي جمهوريت دواړه د کمزورۍ او نسبي يوازيتوب په حالت کې دي، نو ځکه اوس مناسب وخت دی چې پر طالبانو فشار راوړل شي څو د دوحې تړون ټولې ژمنې په بشپړه توګه پلي کړي.
هغه همداراز غوښتنه کړې، چې سيفالعدل دې مصر ته وسپارل شي او د القاعده نور غړي دې له ايران څخه وشړل شي.
د ملګرو ملتونو د کارپوهانو د راپورونو لهمخې، سيفالعدل په ايران کې مېشت دی او د اېمنالظواهري له وژل کېدو وروسته يې د القاعده مشري پر غاړه اخيستې ده. جو زکس تر ۴۲ کلونو زيات د امريکا په پوځ او سيایاې کې دنده ترسره کړې او اوس د سيبياېس نيوز د ملي امنيت سلاکار او د دفاع ډيموکراسۍ بنسټ څېړونکی دی.
په همدې حال کې، ځينو سرچينو افغانستان انټرنشنل ته ويلي چې سيفالعدل په يوه ليک کې د طالبانو له مشر ملا هبتالله سره د خپلې رهبرۍ د مرکز د لنډمهاله لېږد په اړه سلا مشوره کړې ده. امريکا او د ملګرو ملتونو کارپوهانو تر دې وړاندې ويلي وو، چې د القاعده مشر په ايران کې مېشت دی.
په دغه ليک کې ويل شوي، چې که د امريکا او اسرایيل تر فشار لاندې د ايران اسلامي جمهوريت نسکور شي، نو القاعده به اړه شي خپله مشري داسې هېوادونو لکه عراق يا سوريې ته ولېږدوي.
همداراز په ليک کې وړانديز شوی، چې تر هغه وخته پورې دې د القاعده مشرتابه ته اجازه ورکړل شي چې په لنډمهاله توګه په افغانستان کې واوسي.
د يکشنبې په ورځ د (کب ۳مه) د مکسیکو امنيتي ځواکونو په يو لړ پراخو او بېساري عملياتو کې نمیسیو اوسېګیرا چې په المنچو مشهور و او د دغه هېواد له تر ټولو وېروونکو مافيايي مشرانو څخه شمېرل کېده، وواژه.
اوس د مکسیکو چارواکو څرګنده کړې، چې دا عمليات د المنچو د معشوقې تر څار او د هغه د پټنځای تر پېژندلو وروسته بريالي شول.
د نیویارک ټایمز د راپور لهمخې، د مکسیکو امنيتي چارواکو د المنچو د نيولو د عملياتو نور جزييات هم خپاره کړي دي. په راپور کې زیاته شوې، د دې پر ځای چې د پيسو لړۍ يا د نشهیي توکو د قاچاق شبکې وڅاري، د هغه معشوقه يې تر څار لاندې ونيوله. چارواکو د دغې ښځې د هويت په اړه څه نه دي ويلي.
سره له دې چې المنچو سخت تر تعقيب لاندې و، خو ونه توانېد چې د خپلې خوښې له معشوقې څخه تېر شي، ځکه همدا کار سبب شو چې امنيتي ځواکونو د هغه پټنځای د خاليسکو ايالت په يوه غرني سيمه کې ومومي.
د المنچو ښکار
عمليات د جمعې په ورځ د کب په لومړۍ نېټه هغه مهال پيل شول، چې د مکسیکو استخباراتي مامورينو يو سړی تعقيب کړ چې د المنچو له يوې معشوقې سره یې نږدې اړيکه لرله. دغه سړي یاده مېرمن د المنچو پټنځای ته يوړه. ښځه يوه ورځ وروسته بېرته ولاړه، خو د خاليسکو د کارتل مشر هماغلته پاتې شو او همدا چاره د هغه د نيولو د پلان د پلي کېدو لامل وګرځېده.
د پوځ کومانډو ځواکونو د يکشنبې په سهار وختي د تاپالپا کوچني ښار ته ننوتل. د مکسیکو د دفاع وزير جنرال ریکاردو ترویلا وويل، چې کله ځواکونه پټنځای ته ورسېدل، المنچو د تېښتې هڅه وکړه او سملاستي د عسکرو او د هغه د ساتونکو ترمنځ سخته نښته پيل شوه.
جنرال ترویلا وويل، المنچو او ملګري يې په درنو وسلو سمبال وو او دوه راکټتوغندي ويشتونکي هم ورسره وو. د مکسیکو د ځانګړو ځواکونو په ډزو کې د کارتل اته غړي ووژل شول، خو المنچو له سيمې وتښتېد او ځنګله ته ننوت او ځان يې پټ کړ. د هغه په وينا: «هغوی هغه په داسې حال کې وموند چې ځان یې بوټو کې پټ کړی و».
د ډزو د تبادلې پر مهال المنچو او د هغه دوه ساتونکي سخت ټپيان شول. هغوی په چورلکه کې روغتيايي مرکز ته ولېږدول شول، خو د لارې په اوږدو کې او تر روغتونه تر رسېدو مخکې د سختو ټپونو له امله مړ شو. په دغو پراخو عملياتو کې شاوخوا دوه زره امنيتي ځواکونه چې پوځ او ملي ګارډ هم پهکې شامل وو، برخه لرله.
د هغه د وژل کېدو له خبر خپرېدو وروسته، د مکسیکو په شلو ايالتونو کې د تاوتريخوالي څپه راپورته شوه. د المنچو د ډلې غړو لويې لارې وتړلې، بانکونه او دوکانونه يې وسوځول او د دغو تاوتريخوالو له امله لږ تر لږه ۶۲ تنه ووژل شول.
د مکسیکو حکومت د سېشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې هېواد ته بېرته ارامي راګرځېدلې ده.
تر دې مخکې د امریکا د بهرنيو چارو وزارت د دغه مافيايي مشر د نيولو لپاره ۱۵ ميليونه ډالره انعام ټاکلی و. نیویارک ټایمز ليکلي، چې د هغه وژل کېدل د مکسیکو د حکومت لپاره يوه مهمه لاسته راوړنه بلل کېدای شي او ښايي د ډونالد ټرمپ سياسي فشارونه کم کړي. ټرمپ مخکې ګواښ کړی و، چې د مکسیکو د مخدره توکو د کارتلونو پر ضد به پوځي عمليات وکړي.
ټرمپ د دغه مافيايي مشر د وژل کېدو تر خبر وروسته، په ټولنيزو رسنيو کې په يو پيغام کې له مکسیکو وغوښتل چې د نشهیي توکو د کارتلونو پر ضد خپلې هڅې لا پياوړې کړي.
په مقابل کې، د مکسیکو چارواکو څو ځله له متحده ايالاتو غوښتي چې د وسلو ناقانونه پلور چې د دې هېواد دننه د مافيايي ډلو د پياوړتيا لامل ګرځي، مهار کړي. د امريکا د حکومت د شمېرو لهمخې، په مکسیکو کې شاوخوا ۷۰ سلنه هغه ناقانونه وسلې چې نيول شوې دي، له امريکا څخه قاچاق شوې دي.