پاکستاني پولیسو د پاکستان په بهاولپور ښار کې ۱۲ نیول شوي افغان محصلان بېرته خوشې کړل

د همدې ادارې د معلوماتو له مخې؛ تېر کال د اګسټ په ۳۱مه د افغانستان په ختیځ کې تر ټولو خونړۍ زلزلې له ۲زره ډېر کسان مړه او له ۸زره زیات کورونه ویجاړ او زیانمن کړل، چې له کبله یې ماشومان او کورنۍ په خېمو کې ژوند کولو ته اړ اېستل شول.

د ماشومانو د ژغورنې نړۍوالې ادارې د پنجشنبې په ورځ (د کب ۷مه) په یوه راپور کې ویلي، کورنۍ د خېمو دننه د سړې هوا له کبله د لرګیو یا سکرو له بخاریو کار اخلي چې د اور لګېدنې ګواښ هم رامنځته کوي.

د ماشومانو د ژغورنې نړۍواله اداره وايي، په غرنیو سیمو کې د کورونو بیارغونه لا نه‌ده پیل شوې او په ځینو کلیو کې د ویجاړۍ کچه دومره لوړه ده چې ښايي هېڅکله بیا ونه‌رغول شي.

د همدې ادارې په خبره؛ له زلزلې وړاندې په کونړ کې ۵۰زره هغه ماشومان چې عمرونه یې ښوونځیو ته برابر وو، له زده‌کړو بې‌برخې وو. دوی وايي، د وروستۍ زلزلې له کبله د شاوخوا ۱۳۰۰ ټولګیو له نیمایي زیات یې په بشپړ ډول ویجاړ شوي‌ دي.

یاده اداره زیاتوي، چې د ویجاړو او زیانمنو ټولګیو د بیارغولو چارې لا نه‌دي پیل شوي او شاوخوا ۱۷زره ماشومان په زلزله ځپلو سیمو کې په لنډمهالي ځایونو کې زده‌کړې کوي. راپور زیاتوي، په کونړ کې له ۶زره زیاتې کورنۍ په پنډغالو کې ژوند کوي چې پر مرستو او بشري ملاتړ یې تکیه ده.

په افغانستان کې د ماشومانو د ژغورنې نړۍوالې ادارې مشر بوجار هوکسا وایي:«له هغې زلزلې چې ژوند او ټولنې یې ویجاړې کړې شپږ میاشتې تېرې شوې؛ خو ماشومان لا هم په خېمو کې ژوند او زده‌کړه کوي. دا ډېره مهمه ده، چې ښوونځي او کورونه بېرته ورغول شي».

نوموړي ویلي، چې په افغانستان کې اړتیا ورځ تر بلې زیاتېږي او مرستې کمېږي. د هغه په وینا؛ د افغانستان په ختیځ کې د مالي مرستو اړتیا لاهم ډېره لوړه ده.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۳۶۸ کورنۍ د تورخم له لارې، ۴۹ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، ۲۶کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۱۶کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویلي، چې په تېرو دوه نیمو کلونو کې له دغه هېواده تر ۲ مېلیونه ډېر افغان کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. دغه سازمان زیاته کړې، چې لاهم له پاکستان نه د افغان کډوالو د وتلو او اېستلو لړۍ دوام لري.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.

په دغه مقاله کې د ایران د اقتصادي چارو شنونکي رضا غلامي دغه طرحه د درېیو هېوادونو د همکارۍ په جوړېدو کې مهمه یاده کړې. نوموړي ویلي: «که ګډه ازاده سیمه د تولید، صادراتو او د ټېکنالوژۍ د لېږد پر بنسټ طرحه شي؛ نو د کارموندنې زیاتوالي، د هېواد د ختیځې برخې د پراختیا او د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د ګټو همکارۍ رامنځته کولای شي».

نوموړي ویلي، چې په دې سیمه کې باید د سوداګریز زون پر ځای تولیدي زون جوړ شي. هغه زیاته کړې: «که موږ غواړو یو ازاد زون جوړ کړو؛ نو دا باید داسې زون وي چې سوداګریز کار په‌کې شامل نه‌وي. یعنې موږ باید په هغه کې هوټل یا بازار جوړ نه‌کړو؛ بلکې موږ باید یوازې د تولید واحد جوړ کړو او له چین څخه پر وارد شويو توکو تمرکز وکړو».

نوموړي د افغانستان لپاره د دغه سیمې جوړول هم مهم یاد کړي او زیاته کړې یې ده: «دا کولای شي ارزانه پانګه جذب کړي، کارموندنه زیاته کړي، عاید زیات کړي او افغانستان د چین او ایران دوو لویو بازارونو سره وصل کړي».

تر دې وړاندې د ایران د سوېلي خراسان د اقتصادي او مالي چارو عمومي رییس مرتضی ذاکریان هم ویلي و، د ایران، افغانستان او چین ترمنځ د درې‌اړخیزې سوداګریزې، صنعتي ازادې سیمې د جوړېدو طرحه چې مرکز یې د سوېلي خراسان ولایت ټاکل شوی؛ کولای شي د ایران ختیځ د سیمې په یوه مهم ترانزیتي مرکز بدل کړي.
هغه د دغه نوښت اساسي موخه د اقتصادي پراختیا ترڅنګ د سیمې د هېوادونو ترمنځ د همکاریو پراختیا او د بندیزونو بې‌اغېزې کول یاد کړي وو.

نيومن د چهارشنبې په ورځ په يوه ويډيويي پيغام کې وويل: «ښځې له کار کولو منع شوې دي. نجونې له زده‌کړو بې‌برخې شوې دي او ان له يوه نارينه محرم څخه پرته د تګ‌راتګ اجازه نه‌لري. دا يوازې بنديز نه‌دی؛ دا جبري تړل دي. دا غلامي ده».

هغې ټينګار وکړ، چې قانون بايد د خلکو ساتنه وکړي، خو په افغانستان کې له قانون څخه د ښځو د ګوښه کولو لپاره کار اخېستل کېږي. د اروپايي پارلمان د دې غړې په وينا، د طالبانو قوانين د ټولنې د خونديتوب لپاره نه دي او هغه څه چې طالبان يې وړاندې کوي «نه کلتور دی، نه دين؛ بلکې د جنسيت پر بنسټ يو بېلوالی پالونکی حقوقي نظام دی».

نيومن له اروپايي ټولنې وغوښتل، چې د طالبانو د ښځو ضد کړنو په غبرګون کې «هدفمند بنديزونه» ولګوي. هغې زياته کړه، چې د جنسيت پر بنسټ بېلوالی بايد د بشريت پر ضد د جرم په توګه د اروپايي ټولنې په قوانينو کې ثبت شي او د افغان نجونو او ښځو ملاتړ وشي. هغې ټينګار وکړ، چې د طالبانو د کړنو پر وړاندې چوپتيا «بې پرېتوب نه دی؛ بلکې ورسره ملګرتيا ده».

په تېر يوه کال کې د اروپايي ټولنې ځينو غړو هېوادونو هڅه کړې، چې له طالبانو سره اړيکې ټينګې کړي. د کډوالو اېستل، د پناه‌غوښتونکو د هويت او اسنادو تثبيت او د افغانستان له خاورې د احتمالي ګواښونو مخنيوی هغه لاملونه بلل کېږي، چې له امله يې ځينې اروپايي هېوادونه له طالبانو سره تعامل کوي. جرمني په خپل هېواد کې د افغانستان سفارت او کونسلګرۍ د طالبانو استازو ته سپارلي دي او ناروې او اتريش هم د طالبانو استازي منلي دي.

افغانستان انټرنشنل د ریچارډ بېنېټ د یوه نوي راپور نسخه ترلاسه کړې، چې نوموړي په‌کې لیلکي چې له سمدستي نړۍوال اقدام پرته به د روغتیايي خدمتونو په ګډون د افغان ښځو محرومیت پر خپل ځای پاتې وي.

بېنیټ خبرداری ورکړی، چې د طالبانو له لوري د محدودیتونو زیاتوالي او د نړۍوالو مرستو کمښت د افغان ښځو او نجونو پر وضعیت ژور منفي اغېز کړی دی.

هغه په خپل تازه راپور کې چې د ښځو او نجونو د روغتیا پر حق تمرکز لري، ټینګار کړی چې د طالبانو پالیسۍ د ښځو بنسټیز حقونه په سیستماتیک ډول نقض کوي. په دغو پالیسیو کې پر زده‌کړو، کار، د تګ‌راتګ پر ازادۍ او روغتیایي خدمتونو ته پر لاسرسي پراخ محدودیتونه شامل دي. نوموړي دا اقدامات د «جنسیتي تبعیض» ښکاره بېلګه بللې ده.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د طالبانو له ادارې سره د اړیکو له هر ډول عادي کولو یا مشروعیت ورکولو څخه ډده وکړي.

همدارنګه بېنېټ له هېوادونو غوښتنه کړې، چې «جنسیتي اپارټایډ» په نړۍوالو اسنادو کې د بشریت پر وړاندې د جنایت په توګه ثبت کړي او طالبان د جنیسیتي جرمونو په ځانګړې توګه د جنسیت له امله د ښځو د ځورونې له امله تر عدلي څار لاندې ونیسي.

په یاد راپور کې راغلي، چې د نړۍوالې ټولنې له سمدستي او دوامداره اقدام پرته به په میلیونونه افغانان په ځانګړي ډول ښځې او نجونې له اړینو پاملرونو محرومې پاتې شي.

نوموړي همدارنګه د نړۍوالو مرستو د کموالي په ځانګړې توګه د افغانستان د روغتیايي سیسټم په اړه خبرداری وکړی او وايي، چې د افغانستان روغتیايي سیسټم به د پاشل کېدو تر مرحلې ورسېږي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا ناسته د دوشنبې په ورځ د کب له ۴مې پیل شوې او د راتلونکي کال د وري تر ۲مې به دوام وکړي او بېنېټ به د افغانستان په اړه خپل یاد راپور د کب په ۸مه وړاندې کړي.