د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ پرون د خپلې کلنۍ وینا پرمهال وویل، چې د ایلهان عمر او رشیده طلیب په نوم دوه ډیموکراټې استازې باید د «رواني درملنې مرکزونو ته ولېږل شي» او «هغه ځای ته بېرته ولاړې شي، چې ترې راغلې دي».
دغه څرګندونې د هغوی ترمنځ د ټرمپ د کلنۍ وینا پرمهال تر لفظي شخړې وروسته شوې دي. د ټرمپ دغه خبرې د ډیموکراټ ګوند د غړو او د بشري حقونو د ډلو له تندو غبرګونونو سره مخ شوې دي.
د خبریالانو د خوندیتوب کمیټې ویلي، چې د دویم پرلهپسې کال لپاره په ټوله نړۍ کې د وژل شویو خبریالانو او رسنیو کارکوونکو شمېر تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی دی. د دغه بنسټ د کلني راپور له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې ټولټال ۱۲۹ خبریالان او د رسنیو کارکوونکي وژل شوي دي.
د یادې کمیټې اجرایوي مشر جوډي ګېنسبرګ په یوه اعلامیه کې ویلي: «خبریالان په بېسارې کچه داسې مهال وژل کېږي، چې معلوماتو ته لاسرسی تر بل هر وخت ډېر مهم دی». هغه زیاته کړې: «کله چې خبریالان د راپور ورکولو له امله وژل کېږي؛ نو موږ ټول له ګواښ سره مخ کېږو».
د راپور له مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې د خبریالانو د وژنې درې پر څلورمې برخه زیاتې پېښې د وسلهوالو شخړو پر مهال رامنځته شوې دي. دغه کمېټې وړاندې ویلي، چې د دغه تلفاتو د دوه پر درېیمه برخه مسوولیت اسراييلي ځواکونو ته ورګرځي.
د یاد بنسټ په وینا؛ ۸۶ د رسنیو غړي د اسراييلي ځواکونو لهخوا وژل شوي، چې له ۶۰ سلنه ډېر یې فلسطینیان وو او له غزې یې راپورونه ورکول. خو اسراییلي پوځ بیا د خبریالانو د قصدي په نښه کولو هر ډول تور رد کړی دی.
د غزې ترڅنګ اوکراین او سوډان چې د جګړې او تاوتریخوالي سره مخ دي، هم د تېر کال پرتله د خبریالانو د تلفاتو د زیاتوالي شاهدان دي. په راپور کې راغلي، چې د بېپیلوټه الوتکو په بریدونو کې د وژل شویو خبریالانو شمېر مخ په زیاتېدو دی.
په دې برخه کې د ۳۹ ثبت شویو قضیو څخه ۲۸ یې په غزه کې د اسراییل لهخوا، پنځه تنه په سوډان کې د چټک ملاتړ ځواکونو لهخوا او څلور یې په اوکراین کې د روسیې د بېپیلوټه الوتکو لهخوا وې.
یادې کمېټې د خبریالانو د وژنې په ډېرو قضیو کې د رڼو څېړنو نشتوالي یادونه هم کړې. د بېلګې په توګه په ۲۰۲۵کال کې په مکسیکو کې شپږ خبریالان ووژل شول او د دغه وژنو عاملین لا تر اوسه نهدي پېژندل شوي.
په بنګلهدېش، هند او پیرو کې هم د جرمونو په اړه د راپور ورکولو پر مهال د خبریالانو د مړینې پېښې ثبت شوې دي. د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې په وېبپاڼه کې د خپرو شویو معلوماتو له مخې؛ د ۲۰۲۵کال د دسمبر تر لومړۍ نېټې په ټوله نړۍ کې ۳۲۹ خبریالان په زندانونو کې وو او ۸۴ نور تري تم دي.
راپور ښیي، چې د بیان ازادۍ او د خبریالانو خوندیتوب ته ګواښونه په نړۍواله کچه مخ په زیاتېدو دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، چې د ایران اسلامي جمهوریت اټومي او توغندويي پروګرام د امریکا د امنیت او ګټو لپاره ګواښ دی.
روبیو د چهارشنبې په شپه واشنګټن کې خبریالانو ته وویل: «ولسمشر تېره شپه په خپلو خبرو کې په ښکاره ډول وویل چې هغه تل ترجیح ورکوي چې خبرې وکړي، خو زه غواړم هر څوک پوه شي چې د ایران حکومت د امریکا لپاره ډېر جدي ګواښ دی او دا حالت له اوږدې مودې راهیسې شته».
هغه د ایران اټومي پروګرام لومړنی او تر ټولو لوی ګواښ وباله. روبیو زیاته کړه، ایران هڅه کوي خپل هغه اټومي تاسیسات بیا ورغوي چې د امریکا له لوري ویجاړ شوي وو. د نوموړي په وینا: «تاسو وینئ چې هغوی په دوامداره توګه د ځینو برخو د بیا رغولو هڅه کوي؛ که څه هم اوسمهال غني کول نه کوي، خو هڅه یې دا ده چې داسې کچې ته ورسېږي چې په پای کې دا کار ترسره کړي».
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د ایران بل ګواښ توغندویي پروګرام وباله او ویې ویل: «د ایران حکومت د ډېرو بالسټیک توغندیو خاوند دی؛ په ځانګړې توګه د لنډ واټن بالسټیک توغندي چې امریکا، په سیمه کې زموږ پوځي اډې، زموږ سیمهییز شریکان او په متحده عربي اماراتو، قطر او بحرین کې زموږ ټولې اډې ګواښي».
روبیو زیاته کړه، چې د ایران رژیم سمندري تجهیزات هم لري چې د کښتۍ چلولو لپاره ګواښ دی او هڅه کوي د امریکا بحري ځواک سره مقابله وکړي. د هغه په وینا، ایران له اټومي پروګرام څخه بهر داسې وسلې هم لري چې یوازې پر امریکا او امریکایانو باندې د برید لپاره ډیزاین شوي.
د امريکا د خزانې وزارت اعلان کړی، چې شرکتونو ته به اجازه ورکړي څو له رسمي جواز ترلاسه کولو وروسته د ونزوېلا تېل ناورین ځپلې کيوبا باندې وپلوري. دا ګام کولی شي، چې په دغه هېواد کې د سون توکو سخت کمښت راکم کړي.
د نوي چوکاټ لهمخې، د ونزوېلا حکومت نه، بلکې یوازې شرکتونه کولای شي د دغه هېواد تېل پر کیوبا وپلوري چې اوسمهال د تېلو له سخت کمښت او ناورین سره مخ ده. د امریکا د خزانې وزارت لارښوونه کړې، چې تېل باید د کیوبا د خصوصي سکټور په واک کې ورکړل شي او له دولتي بنسټونو سره هر ډول مستقیمه یا غېرمستقیمه معامله منع ده.
دا پرېکړه په داسې مهال شوې، چې کيوبا د انرژۍ له بېساري ناورین سره لاس او ګرېوان ده. وروسته له هغه چې امريکا د روان کال په پيل کې د ونزوېلا د تېلو پر صادراتو او له هغو څخه پر تر لاسه کېدونکو عوايدو کنټرول واخيست چې دا کار يې د دغه هېواد له موقتي حکومت سره د هوکړې په چوکاټ کې وکړ، کيوبا ته د تېلو لېږد درېدلی و.
ونزوېلا تر ۲۵ کلونو زيات د کيوبا د خام تېلو او تېليزو توليداتو اصلي تمويلوونکې وه. دغه همکاري ډېری وخت د تېلو په بدل کې د توکو او خدمتونو د تبادلې پر بنسټ ترسره کېده، څو کيوبا وکولای شي خپلې بهرنۍ زېرمې وساتي.
مکسیکو چې په وروستیو میاشتو کې د بدیل تمویلونکي په توګه یادېده، د جنورۍ له میاشتې راهیسې یې کیوبا ته د تېلو نوې جوپه نه ده لېږلې.
لويې نړۍوالې سوداګريزې کمپنۍ لکه وېتول او ترافيګورا د ونزوېلا د تېلو د صادراتو ډېره برخه سمبالوي. د دغه هېواد ميليونونه بېرله تېل د امريکا، اروپا او هند بازارونو ته صادر شوي او د پام وړ اندازه يې د کارایېب په بندرونو کې د بيا پلور لپاره زېرمه شوې ده.
د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ مخکې ويلي وو، هغه هېوادونه لکه کيوبا او چين چې د ونزوېلا تېل يې په ټيټه بيه اخيستل، له دې وروسته به يې د بازار د بيې لهمخې پيسې ورکوي.
له دې نوې تګلارې سره، لا روښانه نه ده چې کيوبا به وکولای شي د عادي سوداګريزو شرايطو له مخې تېل وپېري، لکه بانکي تضمين او نغدي ورکړه. دغه هېواد په وروستيو کلونو کې د سون توکو د وارداتو د بيې په ورکړه کې له جدي مالي ستونزو سره مخ و.
د تېر ډسمبر مياشتې راهيسې د سون توکو څو بارګاوې چې کيوبا ته روانې وې، د امريکا لهخوا د لګېدلو صادراتي محدوديتونو له امله بې برخليکه پاتې دي. يوه تېل وړونکې بېړۍ چې د ونزوېلا بنزين لېږدوي، لا هم د دغه هېواد په اوبو کې د تګ د اجازې په تمه ولاړه ده. همداراز د «سي هورس» په نوم بېړۍ چې د هانګ کانګ بيرغ لري او ګومان کېږي کيوبا ته روانه وي، په اتلانتيک سمندر کې درول شوې ده.
د امريکا د بهرنيو چارو وزير مارکو روبيو هممهاله د کارایېب سيمې ته خپل سفر پيل کړی، څو د کيوبا د بشري ناورین د پايلو او د سيمهييزې بېثباتۍ د ګواښ په اړه خبرې وکړي. دا ګام ښيي چې واشنګټن سره له دې چې د کيوبا پر حکومت فشار ساتي، هڅه کوي چې د دغه هېواد د خصوصي سکټور او ملکي اړتياوو لپاره د سون توکو د برابرولو لارې چارې هم ومومي.
د شمالي کوریا مشر کېم جونګ اون ویلي، چې د شمالي کوریا او امریکا د اړیکو راتلونکی په بشپړه توګه د امریکا په چلند پورې تړلی دی.
د شمالي کوریا دولتي رسنۍ راپور ورکړی، چې کېم جونګ اون د خپل واکمن ګوند د نهمې کنګري پرمهال نظامي پریډ ترسره کړی او هم یې وینا کړې ده.
د یاد نظامي پریډ پرمهال کېم جونګ اون ویلي، چې شمالي کوریا پلان لري چې په راتلونکو کلونو کې خپل اټومي زېرمتون په بېساري ډول پراخ کړي. نوموړې زیاته کړې: «موږ د خپل ملي اټومي ځواک د پیاوړتیا لپاره یو راتلونکی پلان لرو او پر هغو پروژو به تمرکز وکړو چې د اټومي وسلو شمېر زیاتوي او د اټومي عملیاتي وسلو او د کارولو فضا پراخوي».
پر همدغه مهال نوموړي د شمالي کوریا او امریکا د اړیکو په تړاو زیاته کړې: «که امریکا زموږ د هېواد اوسني وضعیت ته په درناوي سره له شمالي کوریا سره د مقابلې پالیسي پای ته ورسوي، نو هېڅ دلیل نهشته چې موږ له امریکا سره ښې اړیکې ونهلرو».
د شمالي کوریا مشر کېم جونګ اون د خپلې وینا پرمهال سوېلي کوریا د خپل هېواد تر ټولو لوی دوښمن وباله او له خپل دغه ګاونډې سره یې هر ډول خبرې اترې رد کړې.
ایران انټرنشنل ته له یوې باوري سرچینې رسېدلي معلومات ښيي، چې پر ایران د پوځي برید د ګواښ او د کړکېچ له زیاتېدو وروسته، اوس له علي خامنهيي سره ملاقات کوونکي چارواکي په تړلو سترګو د هغه پټنځای ته وړل کېږي. دا کار د دې لپاره کېږي، چې د نوموړي ټنځای افشا نهشي.
د سپاه پاسداران يوه غړي چې نه يې غوښتل نوم يې څرګند شي، په دې اړه ايران انټرنشنل ته ويلي چې د اسلامي جمهوريت د عالي امنيت شورا منشي علي لاريجاني له هغو چارواکو څخه دی چې په وروستيو کې په تړلو سترګو د خامنهيي پټنځای ته بېول شوی و. هغه د عمان له سفر او د دغه هېواد له چارواکو سره له کتنې مخکې د خامنهيي د ليدنې لپاره ورغلی و.
د سلواغې په مياشت کې او له اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته د دويم ځل لپاره د اسلامي جمهوريت د لوړپوړو پوځي او امنيتي چارواکو د ارزونو لهمخې چې د امريکا د بريد احتمال زيات شوی، خامنهیي په تهران کې په يوه ځانګړي ځمکتل کې چې پېچلې او يو له بل سره تړلې تونلونه لري، پټ شوی دی.
د دغو معلوماتو لهمخې، د هغه درېيم زوی مسعود خامنهيي ورځنۍ دفتري چارې پر مخ وړي او د هغه بل زوی مجتبی خامنهيي له حکومتي چارواکو سره اړيکې ساتي. په وروستيو اوونيو کې دا اندېښنه زياته شوې، چې کېدای شي د يو پوځي بريد پر مهال علي خامنهیي او د اسلامي جمهوريت نور لوړپوړي مشران په نښه شي.
د ۱۲ ورځنۍ جګړې پر مهال هم د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو ځله ټينګار کړی و، چې د اسلامي جمهوريت د مشر د پټنځای په اړه معلومات لري، خو تر اوسه د هغه د نښه کولو نيت نه لري. ټرمپ د تېرې غبرګولي میاشتې په ۲۷مه د ۱۲ ورځنۍ جګړې په منځ کې په خپلې ټولنيزې شبکې ټروټ سوشال وليکل، چې د علي خامنهيي د پټې هستوګنې له ځایه خبر دی، خو اوس مهال د هغه د وژلو نيت نه لري.
هغه وليکل: «موږ په بشپړه توګه خبر يو چې په اصطلاح "لوی مشر" چېرته پټ دی؛ هغه يو اسانه هدف دی، خو په خپل اوسني ځای کې خوندي دی. لږ تر لږه تر اوسه د هغه د لهمنځه وړلو نيت نه لرو». ټرمپ همدارنګه د ۱۲ ورځنۍ جګړې له پای ته رسېدو وروسته د چنګاښ په شپږمه په همدې ټولنيزه شبکه کې په يوې بلې ليکنه کې وليکل، چې هغه خامنهيي له يو ډېر بد او له سپکاوي ډک مرګ څخه ژغورلی دی.
هغه د علي خامنهيي هغو څرګندونو ته په اشارې سره چې د اوربند وروسته له يوې پټ ځمکتل لاندې خونې څخه ثبت او خپرې شوې وې وويل، چې د بنديزونو د لرې کولو لپاره د ده هڅې چې پر ايران يې سخت اغېز کړی او نور اړوند موضوعاتو کولای شول د ايران د چټک، بشپړ او هر اړخيزې بيا رغونې لپاره ډېر زيات فرصت برابر کړي، خو دا بهير درېدلی دی.
ټرمپ ليکلي: «ولې خامنهيي دومره ښکاره او ناپوهانه اعلان کړی چې له اسرایيل سره په جګړه کې بريالی شوی، حال دا چې خپله هم پوهېږي دا خبره دروغ ده او له حقيقت سره اړخ نه لګوي؟ هغه چې ځان باايمانه سړی بولي، بايد دروغ ونه وايي. هېواد يې ويجاړ شوی، درې شرير اټومي مرکزونه يې لهمنځه تللي دي».
د امريکا ولسمشر زياته کړه: «زه په کره توګه پوهېدم چې هغه چېرته پټ دی او ما اجازه ورنهکړه چې اسرایيل يا د امريکا متحده ايالاتو وسلهوال ځواکونه چې بې له شکه د نړۍ تر ټولو ستر او ځواکمن پوځ دی، د هغه ژوند واخلي».
ټرمپ په پای کې وليکل: «ما هغه له يو ډېر بد او له سپکاوي ډک مرګ څخه وژغوره؛ ايا نه ده پکار چې ووايي: مننه، ولسمشر ټرمپ!».