د «طالبانو بېرته راستنېدل» کتاب لیکوال او نامتو څېړونکی ډاکټر حسن عباس باور لري، چې د طالبانو او اسلاماباد ترمنځ جګړه کولای شي د پاکستان سرچینې کمې کړي، پانګوال ووېروي، داخلي درزونه ژور کړي او په پایله کې پاکستان ته زیان ورسوي.
نوموړي د دوشنبې په ورځ په اناتولي خبري اژانس کې په خپله خپره شوې مقاله کې ویلي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان منزوي، تر بندیزونو لاندې او له جنګي شرایطو سره عادت دی، خو پاکستان یو اټومي هېواد دی چې د اقتصادي ثبات، بهرنۍ پانګونې د جذب او د خپل ډیپلوماتیک موقعیت د ښه کولو په لټه کې دی.
حسن عباس په واشنګټن کې د امنیت او سوېلي اسیا څېړونکی دی، چې د څېړنو لویه برخه یې د طالبانو پر مسایلو، د افغانستان او پاکستان پر پوله او په سیمه کې پر تروریزم متمرکزه ده.
هغه مخکې د افغانستان په اړه دوه کتابونه لیکلي دي. لومړی کتاب یې د «طالبانو احیا» تر سرلیک لاندې په ۲۰۱۴ کال کې او دویم کتاب یې د «طالبانو بېرته راستنېدل» تر سرلیک لاندې په ۲۰۲۳ کال کې خپاره شول.
هغه د طالبانو د بېرته راستنېدو په کتاب کې د طالبانو دننه د سخت دریځو او عملګرا څېرو ترمنځ د اختلافونو، د داعش خراسان څانګې د ګواښ او د سیمهییزو اړیکو د پراختیا لپاره د طالبانو د هڅو په اړه په تفصیل سره خبرې کړې وې.
طالبان جوړښتي محدودیتونه لري
حسن عباس باور لري، چې ان که افغان طالبان وغواړي هم نهشي کولای په اسانۍ سره د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) مهار کړي.
د هغه په باور، د طالبانو حکومت بېوزله او منزوي دی او امنیتي او استخباراتي بنسټونه یې لا هم دومره پیاوړي او منسجم نه دي. هغه څرګندوي، چې د طالبانو د نوي جوړ شوي حکومت جوړښت په ځینو برخو کې منظم دی، خو په نورو برخو کې کمزورې کړنلارې لري.
د هغه په وینا، تحریک طالبان پاکستان یوه کوچنۍ او ساده ډله نه ده چې په لنډه موده کې لهمنځه یووړل شي. دا ډله جنګي تجربه لري، بېلابېلې او خپلواکې شبکې لري او په اسانۍ سره نه شلېږي.
په همدې توګه، د هغه له نظره، ستونزه یوازې د طالبانو سیاسي اراده نه ده، بلکې عملي محدودیتونه، بنسټیزه کمزوري او اقتصادي شرایط هم د دې لامل شوي چې د افغان طالبانو لپاره د دې ډلې بشپړ مهارول اسانه کار نه وي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ نېغ په نېغه نښتې د روان کال په منځ کې پیل شوې. اسلاماباد طالبان تورنوي، چې ټيټيپي ته د افغانستان له خاورې د فعالیت اجازه ورکوي.
دا کړکېچونه له یوې اوونۍ راهیسې د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې د پاکستان د هوایي بریدونو او د طالبانو د متقابل ځواب له امله سخت شوي او د پولې په اوږدو کې د پراخو نښتو لامل شوي دي.
پاکستاني چارواکي وایي، فکري نږدېوالی او قبیلوي اړیکې د دې لامل شوي چې طالبان له ټيټيپي سره مدارا وکړي. د پاکستان له نظره، په افغانستان کې د ټيټيپي فعالیت د تروریستي او وسلهوالو ډلو د فعالیت د مخنیوي لپاره د دغه هېواد له مسوولیت سره سمون نه لري.
د امنیتي چارو لیکوال او شنونکی حسن عباس پر دې باور دی، چې افغان طالبان پاکستاني طالبانو ته د یوې لانجې او سرخوږي په سترګه نه ګوري. د هغه په عقیده، د طالبانو مشران د پخواني حکومت پر وړاندې د جګړې پر مهال د تبعید سختې ورځې نه دي هېرې کړې او ښه پوهېږي، چې پرانیستې پولې او همفکره قبیلې د سرحد په هغې غاړه کې یو وخت دوی ته خوندي پټنځایونه او د اکمالاتو سرچینې وې.
دوی وړاندوینه کوي، چې که په راتلونکي کې له کورنیو ناورینونو یا نړۍوالو فشارونو سره مخ شي، دا شبکې به بیا ورسره همکاري وکړې. له همدې امله، له دې ډلې سره د اړیکو بشپړ پرې کول د دوی د یوې مهمې ستراتیژیکې انتخاب له لاسه ورکول دي.
دا پاکستاني-امریکایی لیکوال باور لري، چې له هند سره د کابل نږدېوالي هم پاکستان اندېښمن کړی دی. پاکستان تل افغانستان د هند پر وړاندې د خپل ستراتیژیک ژوروالي برخه ګڼله او اوس د کابل او نوي ډیلي ترمنځ د اړیکو له پراختیا د اندېښنې احساس کوي.
د پاکستان دننه، د پاکستاني طالبانو بریدونو ډېر سیاسي فشارونه رامنځته کړي دي. دې ډلې نظامي کاروانونه او امنیتي مرکزونه په نښه کړي او د امنیتي ځواکونو پر روحیې یې منفي اغېز کړی دی. په داسې شرایطو کې، د افغانستان پر خاوره بریدونه د پاکستان لپاره هم د مخنیوي اړخ لري او هم دننه خلکو ته د ځواک پیغام دی.
د حسن عباس په باور، طالبانو په تېرو درېیو لسیزو کې ښودلې چې په جنګي شرایطو کې دوام راوړي، خو په مقابل کې پاکستان له کمزوري اقتصاد، قطبي سیاست او داخلي امنیتي ننګونو سره لاس او ګرېوان دی.
