ملګري ملتونه: په منځني ختیځ او سیمه کې د جګړو له امله له ۳۳۰ زره څخه ډېر کسان بې‌ځایه شوي

شهرزاد اکبر د افغانستان لپاره د بریتانیا دځانګړي استازي ریچارډ لینډسي د څرګندونو په اړه یو پیغام خپور کړی او له هغه یې پوښتلي: «ایا د افغانانو د زده کړې فرصت محدودول د نجونو پر زده کړو د طالبانو د بندیز سره ورته نه دي؟»

ریچارډ لینډسي ویلي وو چې بریتانیا د افغانانو لپاره د کار او تحصیل ویزې د لنډمهال لپاره بند کړي، ځکه ځینو کسانو له دغو ویزو د پناه غوښتنې لپاره ناوړه ګټه اخیستې.

هغه ټینګار وکړ چې په دې سره د افغانانو له حقوقو او ازادیو د برېتانیا ملاتړ نه کمیږي او هېواد یې لا هم د ریښتینې اړتیا لرونکو ملاتړ ته ژمن دی.

خو مېرمن اکبر د ځواب په ډول د بریتانیا پر سیاستونو نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې ولې د بریتانیا حکومت د جګړو پر ملاتړو، د کډوالو په وړاندې د خپلو ژمنو پر نه پاملرنه، او د کډوالو په اړه د ښي اړخو پر سیاستونو لنډمهاله بندیز نه لګوي.

د بریتانیا حکومت تېره ورځ اعلان وکړ چې د افغانانو ترڅنګ د کامرون، میانمار او سوډان وګړي هم د تحصیلي ویزو او د کاري ویزو د ترلاسه کولو څخه د لندمهال لپاره محروم شوي دي.

له نوي ډیلي نه یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د دې پرېکړې له امله ۳۳ افغان مسافر، چې ښځې، ماشومان، سپین‌ږیري او ځینې ناروغان هم پکې شامل دي، له دوو ورځو زیات د اندرا ګاندي نړیوال هوايي ډګر د ټرانزېټ په برخه کې پاتې دي.

د مسافرو په وینا، سره له دې چې ځنډ اوږد شوی، هوايي شرکت تر اوسه د استوګنې ځای، مناسب خوراک او نور اړین خدمات نه دي برابر کړي او له هغوی غوښتل شوي چې د هوايي ډګر په ټرانزېټ سالون کې پاتې شي.

مسافر وايي، د هوايي شرکت مسوولانو ورته ویلي چې «الوتنه د هند د بهرنیو چارو وزارت له لوري د الوتنې د جواز نه صادرېدو له امله لغوه شوې ده». خو افغان مسافر ټینګار کوي چې «باید د اداري او سیاسي ستونزو قرباني نه شي او لږ تر لږه د مسافرو بنسټیز حقونه ورته برابر شي».

دغو مسافرو په ډيلي کې د طالبانو له سفارت، د هوايي ډګر له مسوولانو او اړوندو ادارو غوښتنه کړې چې ژر تر ژره دې د دوی ستونزې ته رسېدنه وکړي او د حل لپاره دې عملي ګامونه واخلي.

کام ایر شرکت په دې اړه تر دې دمه څه نه دي ویلي او نه یې هم د مسافرو یادې ادعاوې تصدیق کړې دي.

د طالبانو د عدلیې وزیر د پنجشنبې په ورځ، د کب پر ۱۴مه د سوداګرو او معاملاتو د لارښوونې د اتحادیو له رییسانو او مسولانو سره په خبرو کې ویلي، چې د اتحادیو مسوولان باید خپلې دندې «په سمه او جدي توګه ترسره کړي او خلکو ته اغیزناک خدمتونه وړاندې کړي».

عبدالحکیم شرعي زیاته کړې چې د سوداګرو اتحادیه او د معاملاتو د لارښودانو اتحادیه باید د لومړنیو خوراکي توکو د احتکار د مخنیوي او همداراز د کورونو د کرايې د بیو د لوړوالي د کنټرول په برخه کې خپلو مسوولیتونو ته ځیرې شي.

د طالبانو د عدلیې وزیر همدارنګه ټینګار کړی چې یادې اتحادیې دې له اړوندو ادارو، په ځانګړي ډول له ښاروالۍ سره په همغږۍ، د بیو د تنظیم او کنټرول لپاره ګډ ګامونه واخلي.

د طالبانو د عدلیې وزارت د معلوماتو له مخې، د سوداګرو او د معاملاتو لارښوونې د اتحادیو مسوولانو ژمنه کړې چې د بازار د نظم او ثبات د ساتنې او د بیو د کنټرول لپاره به جدي هڅې کوي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ له جګړې او پر ایران د اسراییل او امریکا له بریدونو وروسته په افغانستان کې د کډوالو د بهیر را ماتېدو او خوراکي توکو د وارداتو د اصلي لارې د اغیزمنېدو له امله د احتکار پېښې ډېرې او د خوراکي توکو بیې لوړې شوې دي.

د یاد سازمان په وینا، د ډیورڼد کړښې په اوږدو کې روانې پوځي نښتو د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې، د بنسټیزو تاسیساتو د زیانمنېدو او د افغانستان په ختیزو او سوېل ختیزو سیمو کې د نږدې ۶۶زره کسانو د بې‌ځایه کېدو لامل شوې دي.

د سازمان په وینا، دا وضعیت ښايي د لا زیاتو بې‌ځایه کېدو او جبري ستنېدو سبب شي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان ویلي چې افغانستان دا مهال د راستنېدونکو له اړخه د بې‌ځایه کېدو له سترو بحرانونو څخه یو تجربه کوي. د راپور له مخې، په تېرو دوو کلونو کې له پنځو میلیونو ډېر کسان هېواد ته ستانه شوي چې یوازې په ۲۰۲۵کال کې یې شمېر شاوخوا ۲.۶میلیونو ته رسېږي.

دغه سازمان زیاتوي چې د افغانستان په ختیځ ننګرهار ولایت کې د دوی لږ تر لږه یو د لېږد یا ټرانزیټ مرکز د وروستیو نښتو له امله زیانمن شوی دی. همداراز د امنیتي اندېښنو له امله دتورخم او بهرامچې دروازې تړل شوې دي چې له امله یې بشري مرستو ته لاسرسی محدود شوی.

دغه سازمان ټینګار کوي چې حتا په عادي شرایطو کې هم هېواد ته راستنېدونکي کډوال د لومړنیو خدماتو، سرپناه، ساتنې او ټولنیز ملاتړ ته اړتیا لري، خو د جګړو پر مهال دا اړتیاوې څو برابره زیاتېږي.

یاد سازمان خبرداری ورکړی چې د تاوتریخوالي زیاتوالی ښايي له ګاونډیو هېوادونو څخه د جبري ایستلو، بې‌ځایه کېدو او ناڅاپي راستنېدو کچه هم لوړه کړي، چې دا به د سرحدي او ډیورڼد کرښې ته په نږدې ولایتونو او بشري مرستو پر سیستمونو لا ډېر فشار واچوي.

د راپور له مخې، د کونړ په ولایت کې هغه کورنۍ هم سختې اغېزمنې شوې دي چې مخکې د وروستۍ زلزلې له امله بې‌ځایه شوې وې او په لنډمهاله مېنو کې اوسېدې.

د یادې محکمې له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه سزاوې د یکشنبې، سې شنبې، چارشنبې او پنجشنبې په ورځو کې د هېواد په څو ولایتونو کې تطبیق شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، د یکشنبې په ورځ ۸ کسان په خوست کې، د سې شنبې په ورځ بیا یو کس په بامیان کې، د چار شنبې په ورځ یو کس په ارزګان کې،دوه کسان بغلان کې، یو کس په بلخ کې او په همدې ورځ درې کسان په هرات کې او همداراز د پنجشنبې په ورځ دوه کسان په بغلان کې په بدني سزاوو محکوم شوي دي.

د طالبانو ستره محکمه وایي، چې یاد کسان په غلاوو او هغه څه چې دوی یې «اخلاقي فساد» بولي، تورن وو.

طالبان په داسې حال کې بدني سزاوې عملي کوي، چې د بشري حقونو نړیوال بنسټونه او د ملګرو ملتونو ادارې دا ډول سزاوې د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې بولي او له طالبانو یې د بندولو غوښتنه کړې ده. خو طالبانو تر اوسه د دغو نیوکو پر وړاندې خپل دریځ نه دی بدل کړی او ټینګار کوي چې دا سزاوې د هغوی د قضايي نظام برخه ده.