ریچارډ بېنېټ په ايران کې د مېشتو افغانانو د وضعيت په اړه اندېښنه ښودلې

د هغه په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي. نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د کب ۱۴مه) ویلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۸۸زره او ۱۸۶ ټنه، د اقینې بندر له لارې ۱۰زره او ۷۶۹ ټنه، د تورغونډۍ له لارې۱۴زره او ۱۲۳ ټنه او د خواف–هرات له لارې ۱۴زره او ۵۷۲ ټنه انتقالات شوي.

د هغه په خبره؛ په دغه انتقالاتو کې نفتي، غیر نفتي او نور توکي شامل دي. حق شناس دا هم ویلي، تېره اونۍ یې ۲۶۵ ټنه صادرات ترسره کړي چې لویه برخه یې کاني ډبرې او وچه مېوه جوړوي.

طالبانو ډاډ ورکړی، چې له ټرانزیټي لویو لارو نه د انتقالاتو په بهیر کې سوداګرو او باوړونکو موټر چلوونکو ته مناسب او خوندي شرایط برابر کړي. تېره اونۍ د طالبانو یادې ادارې ویلي و، چې د روان ۱۴۰۴کال په تېرو ۱۱ میاشتو کې د تېرکال د ورته مودې پرتله د اوسپنې پټلۍ له لارې په انتقالاتو کې ۳۳.۳ سلنه زیاتوالی راغلی. دوی زیاته کړې، چې په همدې موده کې یې بېلابېلو هېوادونو ته ۷۱زره ټنه سوداګریز توکي صادر کړي.

د دغه غورځنګ له‌خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې اوس‌مهال په افغانستان کې ښځې او نجونې له بنسټیزو بشري او ټولنیزو حقونو او ازادیو بې‌برخې دي او دغه وضعیت له نړۍوالو اصولو ښکاره نقض او یو بشري، اقتصادي او اخلاقي ناورین بلل کېږي.

د افغان ښځو د همت غورځنګ له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له سازمانونو، نړۍوالو بنسټونو او رسنیو غوښتي، چې د افغان ښځو وضعیت جدي ونیسي او له پامه یې ونه غورځوي.

د اعلامیې له مخې؛ یوازې بیانیې او غونډې بسنه نه‌کوي او د جنسیتي توپیر د پای ته رسولو او د ښځو د حقونو د بېرته ترلاسه کولو لپاره عملي او اغېزمن ګامونه اړین دي. دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې د یاد ناورین پر وړاندې نړۍواله چوپتیا د بې‌طرفۍ معنا نه؛ بلکې له ظلم سره د همکارۍ په معنا ده.

د دوی په وینا؛ که بشري حقونه نړۍوال دي، نو ولې د افغانستان ښځې ترې بې‌برخې دي. د افغان ښځو د همت غورځنګ وړاندې ویلي، چې دوی به د افغان ښځو د عدالت او حقونو د ټینګښت لپاره خپلو مبارزو او اعتراضونو ته دوام ورکړي.

د طالبانو دغه وزارت تر دې وړاندې هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و. یاد وزارت تېره اونۍ په خپل اوونیز راپور کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ۱۶ کوډګرو له نیولو خبر ورکړی و.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي راپور کې راغلي، تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۱۲۷ قضیې هم حل کړې چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، په بدو کې د نجونو د ورکړې، مهر، میراث او طلاق اړوند قضیې شاملې دي. دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغې ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه زیاتوي، چې په تېره یوه اونۍ کې یې له سوداګرو سره د بیو د کنټرول، د احتکار او بې‌کیفیته توکو د واردولو د مخنیوي په اړه هم ۱۹۰ اصلاحي ناستې لرلې.

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې پر ډیورنډ کرښه تر نښتو وروسته پاکستان د بې‌اسناده افغان کډوالو د نیولو لړۍ چټکه کړې او د لارو د بندېدو له امله سلګونه کسان د دوی په لنډمهالي پنډغالو او بندخونو کې پاتې دي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نه‌شي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

په همدې ورځ ډیورنډ کرښې ته څېرمه ننګرهار کې د نښتو او په پکتیا او کندهار کې هم د پاکستان د هوايي بریدونو راپورونه ورکړل شوي دي. د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ وویل، چې د جګړو له پیل راهیسې ۴۸۱ د طالبانو غړي وژل شوي، ۶۹۶ ټپیان شوي او ۲۲۶ د طالبانو پوستې ویجاړې شوې دي.

د ناروې د کډوالو شورا اعلان وکړ، د پاکستان له‌خوا توغول شوی توغندی په کونړ کې د کډوالو پر یوه پنډغالي لګېدلی چې شاوخوا درې کسان یې وژلي او اووه نور یې ټپیان کړي دي.

په ډیپلوماټیکو پرمختګونو کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په کابل کې د چین له سفیر سره د امنیتي وضعیت او له پاکستان سره د شخړې په اړه خبرې وکړې. همدارنګه مسکو له دواړو خواوو وغوښتل، چې روان کړکېچ د خبرو له لارې حل کړي.

په ورته وخت کې برېتانیا یو ځل بیا له خپلو وګړو وغوښتل، چې افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي. د طالبانو دفاع وزارت اعلان وکړ، چې دوی د «پاکستان وسلې غنیمت» کړې او رسنیو ته یې نندارې ته وړاندې کړې.

له بلې خوا د پاکستان د لومړي وزیر سلاکار رانا ثناء الله وویل، چې له افغانستان نه د وسله‌والو د داخلېدو د مخنیوي لپاره د حایل سیمې جوړول اړین دي او دا د پاکستان د حکومت پالیسي ده؛ خو طالبانو له یادې طرحې سره مخالفت کړی دی.

د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر په وزیرستان کې د پوځ له مرکزي دفتر څخه د لیدنې پرمهال د جګړې پر دوام ټینګار وکړ او ویې ویل، تر هغه چې افغان طالبان د وسله‌والو ډلو ملاتړ ونه دروي؛ سوله به ټینګه نه‌شي.

په ورته وخت کې ملګرو ملتونو اعلان وکړ، چې یوازې په تېره اونۍ کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د نښتو له امله په افغانستان کې لږترلږه ۶۶زره کسان بې‌ځایه شوي دي.

وروسته له هغه چې په افغانستان کې طالبانو ته نږدې یوشمېر عالمانو په وروستیو ورځو کې د پاکستاني پوځ پر وړاندې د جهاد فتوا ورکړه، پاکستان کې هم ورته غبرګون ښودلی دی.

د دغه فتواګانو په ځواب کې د پاکستان د علماوو شورا مشر مولانا طاهر محمود اشرفي اعلان وکړ، چې د «افغانستان په ډیورنډ سیمو» کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ روانه جګړه جهاد دی.

هغه له یوشمېر پاکستاني عالمانو سره په ګډه خبري غونډه کې ټینګار وکړ، چې پاکستاني ځواکونه له «ترهګرو» سره جګړه کوي او د پاکستان دیني عالمان او خلک د دغه هېواد د پوځ له عملیاتو ملاتړ کوي.