امیرخان متقي د ترکیې د یوه خیریه بنسټ د بشري ډیپلوماسۍ له مسوول سره کتلي

په شمال کې د کرکر کان تخنیکي انجینر حشمت‌الله ابرار وايي، چې شاوخوا ۲۰۰ کسان ورسره په درېیو وختونو کې په کار بوخت دي او هره ورځ ۱۰۰ ټنه د ډبرو سکاره استخراجېږي. د دوی په خبره؛ د همدې کان د سکرو ظرفیت لوړ دی او دامهال د سېمنټو په فابریکو کې ترې ګټه اخیستل کېږي.

د دغه کان تخنیکي مسوولین وايي، چې یوشمېر د سمنټو فابریکو ورسره قراردادونه هم کړي دي.

که څه هم د کانونو استخراج د طالبانو د حکومت لپاره د عوایدو مهمه سرچینه ګڼل کېږي؛ خو په دې برخه کې د روڼتیا نشتوالی، چاپېريالي زیانونه، د کارګرو ناخوندیتوب، ناقانونه او نامسلکي کېندنې لاهم د ډېرو افغانانو او په ځانګړي ډول د اقتصاد پوهانو اندېښنې او نیوکې زیاتې کړې؛ خو طالبانو دغه اندېښنو او نیوکو ته روښانه ځواب نه‌دی ویلی.

نوموړي زیاته کړې، چې د شخړو زیاتوالی کولای شي د دغه کډوالو وضعیت لاپسې کړکېچن کړي. هغه ټینګار کړی، چې د تاوتریخوالي کمښت او د ښکېلو اړخونو حساب‌ورکونه باید لومړیتوب ولري.

د بېنېټ په وینا، جګړه د شته ستونزو حل نه‌دی؛ بلکې وضعیت لا پېچلی کوي او د ملکي وګړو په ځانګړې توګه په ايران کې د افغان کډوالو کړاو زیاتوي. هغه د سیمې پر پوځي بریدونو د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د کارپوهانو له ګډې اعلامیې سره په یوځای کېدو سره ویلي، چې په ايران کې مېلیونونه افغانان په سختو شرایطو کې ژوند کوي.

د هغه په وینا؛ ډېری دغه کسان د ټولنې په څنډه کې ژوند کوي او له کافي قانوني وضعیت او ټولنیز ملاتړ څخه برخمن نه‌دي. بېنېټ ټینګار کړی، چې په دغه کسانو کې ښځې تر ټولو ډېرې زیان منونکې دي.

د هغه په وینا؛ یاد انتقالات د حیرتان، اقينې، تورغونډۍ او خواف-هرات بندرنونو له لارې شوي دي. نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د کب ۱۴مه) ویلي، له دې ډلې د حیرتان بندر له لارې ۸۸زره او ۱۸۶ ټنه، د اقینې بندر له لارې ۱۰زره او ۷۶۹ ټنه، د تورغونډۍ له لارې۱۴زره او ۱۲۳ ټنه او د خواف–هرات له لارې ۱۴زره او ۵۷۲ ټنه انتقالات شوي.

د هغه په خبره؛ په دغه انتقالاتو کې نفتي، غیر نفتي او نور توکي شامل دي. حق شناس دا هم ویلي، تېره اونۍ یې ۲۶۵ ټنه صادرات ترسره کړي چې لویه برخه یې کاني ډبرې او وچه مېوه جوړوي.

طالبانو ډاډ ورکړی، چې له ټرانزیټي لویو لارو نه د انتقالاتو په بهیر کې سوداګرو او باوړونکو موټر چلوونکو ته مناسب او خوندي شرایط برابر کړي. تېره اونۍ د طالبانو یادې ادارې ویلي و، چې د روان ۱۴۰۴کال په تېرو ۱۱ میاشتو کې د تېرکال د ورته مودې پرتله د اوسپنې پټلۍ له لارې په انتقالاتو کې ۳۳.۳ سلنه زیاتوالی راغلی. دوی زیاته کړې، چې په همدې موده کې یې بېلابېلو هېوادونو ته ۷۱زره ټنه سوداګریز توکي صادر کړي.

د دغه غورځنګ له‌خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې اوس‌مهال په افغانستان کې ښځې او نجونې له بنسټیزو بشري او ټولنیزو حقونو او ازادیو بې‌برخې دي او دغه وضعیت له نړۍوالو اصولو ښکاره نقض او یو بشري، اقتصادي او اخلاقي ناورین بلل کېږي.

د افغان ښځو د همت غورځنګ له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له سازمانونو، نړۍوالو بنسټونو او رسنیو غوښتي، چې د افغان ښځو وضعیت جدي ونیسي او له پامه یې ونه غورځوي.

د اعلامیې له مخې؛ یوازې بیانیې او غونډې بسنه نه‌کوي او د جنسیتي توپیر د پای ته رسولو او د ښځو د حقونو د بېرته ترلاسه کولو لپاره عملي او اغېزمن ګامونه اړین دي. دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې د یاد ناورین پر وړاندې نړۍواله چوپتیا د بې‌طرفۍ معنا نه؛ بلکې له ظلم سره د همکارۍ په معنا ده.

د دوی په وینا؛ که بشري حقونه نړۍوال دي، نو ولې د افغانستان ښځې ترې بې‌برخې دي. د افغان ښځو د همت غورځنګ وړاندې ویلي، چې دوی به د افغان ښځو د عدالت او حقونو د ټینګښت لپاره خپلو مبارزو او اعتراضونو ته دوام ورکړي.

د طالبانو دغه وزارت تر دې وړاندې هم په کابل او یوشمېر نورو ولایتونو کې د کوډګرو د نیولو خبر ورکړی و. یاد وزارت تېره اونۍ په خپل اوونیز راپور کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ۱۶ کوډګرو له نیولو خبر ورکړی و.

د دغه وزارت له‌خوا په خپور شوي راپور کې راغلي، تېره اونۍ یې د مېرمنو د حقونو اړوند ۱۲۷ قضیې هم حل کړې چې په‌کې د ظلم، جبري نکاح، په بدو کې د نجونو د ورکړې، مهر، میراث او طلاق اړوند قضیې شاملې دي. دا په داسې حال کې ده، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې دغې ډلې په خپله پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي دي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت خبرپاڼه زیاتوي، چې په تېره یوه اونۍ کې یې له سوداګرو سره د بیو د کنټرول، د احتکار او بې‌کیفیته توکو د واردولو د مخنیوي په اړه هم ۱۹۰ اصلاحي ناستې لرلې.