د پاکستان د پارلماني چارو وزير ډاکټر طارق فضل چوهدري ويلي، چې د دغه هېواد اټومي وسلې يوازې د پاکستان د دفاع لپاره دي. د ده په خبره، پاکستان له سعودي سره دفاعي تړون لري او د همدې هوکړې لهمخې به اسلاماباد د حرمين شريفين د ساتنې لپاره له هېڅ ډول هڅې څخه ډډه ونهکړي.
د هغه په وينا، د هېواد د ځمکنۍ بشپړتيا ساتنه او د ملي واکمنۍ خوندي کول د حکومت تر ټولو مهم لومړيتوب ګڼل کېږي.
د جیونیوز په یوې خپرونه کې د تحريک انصاف پاکستان ګوند غړي ډاکټر نثار جټ هم له دې دريځ سره موافقه څرګنده کړه. هغه وويل، چې د حرمين شريفين د دفاع لپاره يې لبيک ويلی او هر ډول همکارۍ ته چمتو دی.
بل لور ته د دفاعي چارو شنونکي جاوېد اقبال وويل، چې پاکستان دا مهال د ۲۸ ورځو لپاره د تېلو زېرمې لري او د مايع ګاز (اېل پي جي) زېرمه يې نږدې د ۱۲ ورځو لپاره بسنه کوي. هغه زياته کړه، که د هرمز تنګي لاره وتړل شي، نو پاکستان له سعودي عربستان سره د شوې هوکړې له مخې کولای شي د بديلو لارو له لارې تېل هېواد ته وارد کړي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې ویلي، چې په منځني ختیځ کې د جګړو د شدت او د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړې زیاتېدو له امله له ۳۳۰ زره څخه ډېر کسان په جبري ډول بېځایه شوي دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې ویلي، چې پر ایران د وروستیو بریدونو له امله سل زره کسان یوازې له تهران څخه بېځایه شوي دي.
په راپور کې راغلي، چې په لبنان کې د کړکېچ له رامنځته کېدو راهیسې له ۳۰ زره څخه ډېر کسان سوریې ته کډوال شوي دي.
دغې ادارې ویلي، چې د ډیورند کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د جګړې له امله په افغانستان کې د شاوخوا ۱۱۵۰۰۰ کسانو د بېځایه کېدو او په پاکستان کې د ۳۰۰۰ کسانو د داخلي بېځایه کېدو اټکل شوی دی.
دا کسان پر داسې مهال له خپلو اصلي مېنو څخه بېځایه شوي، چې له څه باندې یوې اوونۍ راهیسې پر ډیورنډ کرښه د طالبانو او پاکستان ترمنځ نښتې او همدارنګه پر ایران د امریکا او اسراییل ګډ بریدونه دوام لري او په مقابل کې یې ایران پر یو شمېر ګاونډویو هېوادونو توغندیزو بریدونو ته مخه کړې ده.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، په روانه اونۍ کې ۲۰۰ افغان کډوال چې د پاکستان په زندانونو کې بندیان وو؛ له زندانه تر خوشې کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نهدي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو لهخوا نیول کېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې پر ډیورنډ کرښه تر نښتو وروسته پاکستان د بېاسناده افغان کډوالو د نیولو لړۍ چټکه کړې او د لارو د بندېدو له امله سلګونه کسان د دوی په لنډمهالي پنډغالو او بندخونو کې پاتې دي. په تېرو وروستیو کې دغه لړۍ د خیبرپښتونخوا ایالت ته هم غځېدلې ده.
په پېښور کې مېشت افغان کډوال وایي، چې د پولیسو له وېرې له کوره بهر نهشي وتلای او که پولیس یې ونیسي؛ نو بېرته یې په جبري توګه افغانستان ته ستنوي.
له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلاماباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ پوځي نښتې د چهارشنبې په ورځ (د کب ۱۳مه) اوومې ورځې ته وغځېدې. جګړه د طالبانو له لوري پر ډیورنډ کرښه له پراخو بریدونو سره پيل شوه، هغوی دغه بریدونه «غچ اخیستونکي» وبلل.
په همدې ورځ ډیورنډ کرښې ته څېرمه ننګرهار کې د نښتو او په پکتیا او کندهار کې هم د پاکستان د هوايي بریدونو راپورونه ورکړل شوي دي. د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ وویل، چې د جګړو له پیل راهیسې ۴۸۱ د طالبانو غړي وژل شوي، ۶۹۶ ټپیان شوي او ۲۲۶ د طالبانو پوستې ویجاړې شوې دي.
د ناروې د کډوالو شورا اعلان وکړ، د پاکستان لهخوا توغول شوی توغندی په کونړ کې د کډوالو پر یوه پنډغالي لګېدلی چې شاوخوا درې کسان یې وژلي او اووه نور یې ټپیان کړي دي.
په ډیپلوماټیکو پرمختګونو کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په کابل کې د چین له سفیر سره د امنیتي وضعیت او له پاکستان سره د شخړې په اړه خبرې وکړې. همدارنګه مسکو له دواړو خواوو وغوښتل، چې روان کړکېچ د خبرو له لارې حل کړي.
په ورته وخت کې برېتانیا یو ځل بیا له خپلو وګړو وغوښتل، چې افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي. د طالبانو دفاع وزارت اعلان وکړ، چې دوی د «پاکستان وسلې غنیمت» کړې او رسنیو ته یې نندارې ته وړاندې کړې.
له بلې خوا د پاکستان د لومړي وزیر سلاکار رانا ثناء الله وویل، چې له افغانستان نه د وسلهوالو د داخلېدو د مخنیوي لپاره د حایل سیمې جوړول اړین دي او دا د پاکستان د حکومت پالیسي ده؛ خو طالبانو له یادې طرحې سره مخالفت کړی دی.
د پاکستان د پوځ مشر عاصم منیر په وزیرستان کې د پوځ له مرکزي دفتر څخه د لیدنې پرمهال د جګړې پر دوام ټینګار وکړ او ویې ویل، تر هغه چې افغان طالبان د وسلهوالو ډلو ملاتړ ونه دروي؛ سوله به ټینګه نهشي.
په ورته وخت کې ملګرو ملتونو اعلان وکړ، چې یوازې په تېره اونۍ کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د نښتو له امله په افغانستان کې لږترلږه ۶۶زره کسان بېځایه شوي دي.
وروسته له هغه چې په افغانستان کې طالبانو ته نږدې یوشمېر عالمانو په وروستیو ورځو کې د پاکستاني پوځ پر وړاندې د جهاد فتوا ورکړه، پاکستان کې هم ورته غبرګون ښودلی دی.
د دغه فتواګانو په ځواب کې د پاکستان د علماوو شورا مشر مولانا طاهر محمود اشرفي اعلان وکړ، چې د «افغانستان په ډیورنډ سیمو» کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ روانه جګړه جهاد دی.
هغه له یوشمېر پاکستاني عالمانو سره په ګډه خبري غونډه کې ټینګار وکړ، چې پاکستاني ځواکونه له «ترهګرو» سره جګړه کوي او د پاکستان دیني عالمان او خلک د دغه هېواد د پوځ له عملیاتو ملاتړ کوي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ پوځي نښتې د سېشنبې په ورځ شپږمې ورځې ته وغځېدې. جګړه د طالبانو له لوري پر ډیورنډ کرښه له پراخو بریدونو سره پيل شوه، هغوی دغه بریدونه «غچ اخیستونکي» وبلل. دغه نښتې په وروستيو کلونو کې د دواړه خواوو ترمنځ تر ټولو سختې مخامخ نښتې شمېرل کېږي.
سره له دې چې ځينو هېوادونو د منځګړيتوب چمتووالی ښودلی؛ خو لاهم د خبرو اترو د پيل يا هوکړې ته د رسېدو روښانه څرک نه ليدل کېږي. پاکستان د طالبانو پر ضد خپل پوځي عمليات «غضبللحق» نومولي او طالبانو د پاکستان پر ضد خپلو بريدونو ته «ردالظلم» نوم ورکړی دی.
سېشنبې (د کب ۱۲مه) ځينو سرچينو افغانستان انټرنشنل ته راپور ورکړی، چې په پنجشېر، کابل، بدخشان، کونړ او کاپيسا ولايتونو کې د الوتکو د ګزمې، چاودنو او له ځمکې هوا ته د توغنديو د توغولو غږونه اورېدل شوي دي.
پاکستان ادعا کړې، چې تراوسه يې لږترلږه ۴۶۴ طالب جنګيالي وژلي او ۶۶۵ نور يې ټپيان کړي دي. د پاکستان د اطلاعاتو وزير هم ويلي، چې ۱۸۸ د طالبانو پوستې ويجاړې شوې، ۳۱ پوستې نيول شوې او ۱۹۲ټانکونه او زغروال وسايط لهمنځه وړل شوي دي.
طالبانو بيا ويلي، چې په تېرو ورځو کې يې ۱۰ پاکستاني پوستې نيولې او يو ټانک يې ويجاړ کړی، له ۱۵۰ زيات پاکستاني ځواکونه وژل شوي او ۲۰۰ نور ټپيان دي. طالبانو يوازې د خپلو ۲۸ جنګيالو وژل کېدل تاييد کړي او ويلي يې دي، چې ۴۲ تنه ټپيان شوي هم دي. هغوی همداراز ادعا کړې، چې پنځه پاکستاني بېپيلوټه الوتکې يې نسکورې کړې دي.
طالبانو تور پورې کړی، چې د پاکستان په بريدونو کې ملکي وګړي په نښه شوي او کورونه، جوماتونه، ښوونځي او کلينيکونه په قصدي ډول ويجاړ شوي دي. هغوی له ملګرو ملتونو او د بشري حقونو له بنسټونو غوښتي، چې دغه کړنې وغندي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) اعلان کړی، د پنځو ورځو نښتو پرمهال لږترلږه ۴۲ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۰۴ نور ټپيان دي چې ښځې او ماشومان هم پهکې شامل دي. شاوخوا ۱۶زره کورنۍ بېځايه شوې دي. بريدونو بشري تاسيساتو ته هم زيان رسولی.
پاکستان د يوناما راپور رد کړی او ويلي يې دي، چې دغه راپور د طالبانو پر شمېرو ولاړ دی. په پاکستان کې امنيتي سرچينو ادعا کړې، يو مشهور افغان طالب قوماندان چې غوښتل يې له ډیورنډ کرښې هغې غاړې ته واوړي؛ په لنډي کوتل کې وژل شوی دی.
د طالبانو وياند مرستيال حمدالله فطرت له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د پاکستان بريدونه وغندي او خبرداری يې ورکړی که بريدونه همداسې دوام وکړي؛ نو په کابل کې به د پاکستان سفارت وتړل شي.
د برېتانیا کورنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان اوسېدونکو ته د تحصیلي ویزې بهیر دروي. دغه وزارت همداراز ویلي، له دې سربېره افغانانو ته د کاري ویزې بهیر هم بندوي.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې تر دې وروسته په دغه هېواد کې کډوالي هم لنډمهالې ده او په هرو ۳۰ میاشتو کې به د کډوالو وضعیت وارزول شي.
د دغه هېواد د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود د لنډمهالې کډوالۍ وضعیت په اعلانولو سره ویلي، تر دې وروسته بالغ کسان به په لنډ مهالي توګه د کډوال په توګه ومنل شي او تر ۳۰ میاشتو وروسته به یې وضعیت بیا له سره وارزول شي او که هېوادونه یې خوندي وګڼل شي، نو باید بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
د نوموړې په وینا، هغه کډوال چې لا هم په خپلو هېوادونو کې له ګواښ سره مخ دي ملاتړ ته به یې دوام ورکړل شي، خو هغه کسان چې هېوادونه یې خوندي شوي او نور محافظت ته اړتیا نهلري، نو تمه ترې کېږي چې بېرته خپلو هېوادونو ته ستانه شي.
دغه پالیسي د ډنمارک له تجربې څخه په الهام اخیستنې جوړ شوی چې په تېره یوه لسیزه کې یې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ۹۰ سلنه کم شوي دي.
د کډوالو او پناه غوښتونکو په تړاو د برېتانیا په نوې پالیسۍ کې یو کس ته تر ۲۰ کلونو پورې د دایمي استوګنې حق نهورکول کېږي او همداراز د اوس لپاره د کورنیو د یو ځای کېدو بهیر هم ځنډول شوی دی.
د دغې پالیسۍ لهمخې، برېتانیا ماهرو کسانو ته په برېتانوي ټولنه کې د ادغام زمینه برابروي او بېسرپرسته ماشومان به یوازې د ۵ کلونو لپاره د اوسېدو اجازه ولري.
د برېتانیا د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود ویلي: «دا هېواد به تل د هغو کسانو لپاره امن ځای وي چې له جګړې او ځورونې تښتي. خو موږ باید ډاډ ترلاسه کړو چې زموږ د پناه غوښتنې سیستم داسې انګېزې نهرامنځته کوي چې خلک خطرناکو سفرونو ته وهڅوي او د انسانانو د قاچاق وړونکو جېبونه ډک کړي».
د هغې په وینا، کله چې د یوه کډوال هېواد خوندي شي نو یاد کډوال باید بېرته خپل هېواد ته ستون شي.