د بښنې نړیوال سازمان: طالبان دې خپله نوې جزایي اصولنامه لغوه یا تعدیل کړي

د دغه غورځنګ له‌خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې اوس‌مهال په افغانستان کې ښځې او نجونې له بنسټیزو بشري او ټولنیزو حقونو او ازادیو بې‌برخې دي او دغه وضعیت له نړۍوالو اصولو ښکاره نقض او یو بشري، اقتصادي او اخلاقي ناورین بلل کېږي.

د افغان ښځو د همت غورځنګ له نړۍوالې ټولنې، د بشري حقونو له سازمانونو، نړۍوالو بنسټونو او رسنیو غوښتي، چې د افغان ښځو وضعیت جدي ونیسي او له پامه یې ونه غورځوي.

د اعلامیې له مخې؛ یوازې بیانیې او غونډې بسنه نه‌کوي او د جنسیتي توپیر د پای ته رسولو او د ښځو د حقونو د بېرته ترلاسه کولو لپاره عملي او اغېزمن ګامونه اړین دي. دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې د یاد ناورین پر وړاندې نړۍواله چوپتیا د بې‌طرفۍ معنا نه؛ بلکې له ظلم سره د همکارۍ په معنا ده.

د دوی په وینا؛ که بشري حقونه نړۍوال دي، نو ولې د افغانستان ښځې ترې بې‌برخې دي. د افغان ښځو د همت غورځنګ وړاندې ویلي، چې دوی به د افغان ښځو د عدالت او حقونو د ټینګښت لپاره خپلو مبارزو او اعتراضونو ته دوام ورکړي.

په اعلامیه کې د اروپايي ټولنې د ځینو استازو هغو څرګندونو ته غبرګون ښودل شوی، چې ویلي یې وو: «د افغانستان دننه څوک د طالبانو مخالف نه‌دي». د اعلامیې لاسلیک کوونکو دغه ادعا «ناسمه او د ښځو د مبارزې سپکاوی» بللی او ټینګار یې کړی، چې ګڼې مېرمنې په کوڅو او زندانونو کې د خپل حق لپاره مبارزه کوي.

اعلامیه د طالبانو پر وروستیو قوانینو هم نیوکه کوي، په ځانګړي ډول د «امربالمعروف» قانون چې د ۲۰۲۴کال په اګست کې نافذ شوی او په عامه ځایونو کې د ښځو پر غږ او څېره محدودیتونه لګوي.

د اعلامیې له مخې؛ دغه قانون د ښځو بنسټیز حقونه تر پښو لاندې کوي او د جنسیتي توپیر څرګنده بېلګه ده. همدارنګه د طالبانو پر جزایي اصولنامې نیوکه شوې، چې خلک په بېلابېلو ټولنیزو طبقو وېشي او د قانون پر وړاندې برابري زیانمنوي.

د اعلامیې په پای کې څو غوښتنې مطرح شوې؛ له هغې ډلې د طالبانو لپاره د لابي‌ګرۍ بندول، د جنسیتي توپیر په رسمیت پېژندل، د نړۍوالې جنایي محکمې له لوري د طالب مشرانو د محاکمې غوښتنه او دا خبرداری چې هر ډول نړۍواله ناسته چې د ښځو د واقعي استازو له ګډون پرته ترسره شي؛ مشروعیت نه‌لري.

په دې ارزونه کې ډنمارک د ښځو لپاره د غوره فعالیت له امله لومړی مقام خپل کړی دی.

تېر کال هم د سولې، امنیت او د ښځو د وضعیت په تړاو د جورج‌ټاون انسټیټوټ دراپور له مخې، افغانستان د نړۍ له ۱۸۸هېوادونو څخه د ښځو لپاره تر ټولو ناوړه هېواد ګڼل شوی و.

د راپور له مخې، د هغو لسو هېوادونو په ډله کې چې د ښځو د وضعیت او د هغوی د حقونو په برخه کې تر ټولو ټیټه کچه لري، چې افغانستان هم پکې شامل دی، له هرو پنځو ښځو څخه یوه یې د خپل ژوند له ملګري څخه د تاوتریخوالي تجربه لري.

په دې درجه بندۍ کې حتا سویلي سوډان، د کانګو دیموکراتیک جمهوریت، سوریه، د مرکزي افریقا جمهوریت او یمن له افغانستان څخه په لوړو رتبو کې راغلي دي.

دغه راپور چې د نړۍ په هېوادونو کې د ښځو د وضعیت د ارزونې لپاره په ۱۳ معیارونو ولاړ معلومات ارزولي، ښيي چې د افغانستان په ګډون له نیمایي زیاتو ښځو ویلي چې خپلو ټولنو کې د امنیت احساس نه کوي.

سربېره پر دې، له هرو څلورو ښځو څخه نږدې درې ښځې له وسله والو شخړو سره نږدې واټن کې ژوند کوي.

نوې شمېرې ښيي چې په نړۍ کې له هرو شپږو کسانو څخه یو تن د شخړو له ګواښ سره مخ دی.

خو له دې سره سره، د ښځو په حقونو کې شاتګ د شخړو او تاوتریخوالي له زیاتوالي سره په اندېښمنوونکي ډول هم‌مهاله شوی دی.

شخړو ته د ښځو نږدېوالی د هغوی پر هوساینې منفي اغېز کوي.

د افغانستان په څېر هېوادونه چې په دې درجه بندۍ کې تر ټولو کمزوری ځای لري، په څو نورو درجه بندیو کې هم کمزوری وضعیت لري.

ریچارډ لېنډسي د جمعې په ورځ پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي، چې د برېتانیا د سرې میاشتې، نړۍوال فدراسیون او د افغان ښځو د ملاتړ ټولنې له غړو سره یې په لیدنه کې په افغانستان کې د بشري ناورین په اړه اغېزناکې او جدي خبرې کړې دي.

نوموړي د افغان مرستندویه کارکوونکو زړورتیا د ستاینې وړ بللې ده.

پر همدغه مهال ریچارډ لېنډسي زیاته کړې: «برېتانیا به د افغان ښځو او نجونو او هغو کسانو ملاتړ ته دوام ورکړي چې د هغوی لپاره نه ستړي کېدونکي هڅې کوي».

دا په داسې حال کې ده، چې برېتانیا یو له هغو هېوادونو دی چې په تېرو څو کلونو کې یې د افغان ښځو د حقونو او د هغوی د بشري وضعیت په اړه فعال ډیپلوماټیک او مالي رول لوبولی دی

په دغه لیک کې راغلي، چې افغانستان له ژور بشري ناورین سره مخ دی او دوی د طالبانو تګلارې او فرمانونه «قصدي، هدفمند او سیستماتیک» بللي دي. د دوی په باور؛ له زده‌کړو، کار او ټولنیز ګډون څخه د ښځو ګوښه کول د هېواد د نیمایي نفوس له انسانیت او کرامت «سیستماتیک انکار» او یو «نړۍوال جرم» ګڼل کېږي.
دوی د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ د مشرې له پخوانیو دریځونو هرکلی کړی او ترې غوښتنه یې کړې، چې د خپلو حقوقي او ډیپلوماتیکو صلاحیتونو په کارولو سره هغه څه چې دوی یې «جنسیتي اپارتاید» بولي په رسمیت وپېژني او د طالبانو د مشرانو د څار لپاره په نړۍوالو عدلي بنسټونو کې اقدام وکړي.
دوی دغه راز غوښتي، چې د دوحې بهیر په ګډون د طالبانو له حکومت سره د اړیکو عادي کېدو او مشروعیت ورکولو بهیرونه دې ودرول شي. په لیک کې ټینګار شوی، چې د نړۍوالې ټولنې چوپتیا یا کمزوری غبرګون کولای شي په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو دوام ته لاره هواره کړي او د نړۍوال حقوقي نظام اعتبار تر پوښتنې لاندې راولي.

د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ مشرې انالینا بېربوک هم پر نړۍوالو غږ کړی، چې د طالبانو پر کړنو د سترګو پټولو وخت پای ته رسېدلی او باید د یادې ډلې پر وړاندې په متحدانه ډول عمل وکړي.

بېربوک چې په جېنوا کې یې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ۶۱مې غونډې ته وینا کوله وویل، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت جدي او سخت پړاو ته رسېدلی او د دغه هېواد نیمایي نفوس چې مېرمنې دي؛ په مطلق ډول له ټولنې حذف شوې دي.