د تېر جمهوري نظام د ملي امنیت پخواني رییس معصوم ستانکزي (د مارچ ۸مه) د ښځو نړۍواله ورځ د افغان ښځو لپاره د عدالت غوښتنې ورځ وبلله. هغه ټینګار کړی، چې د ښځو د حقونو خوندي کول د ټولنې د عدالت، پرمختګ او ملي ثبات لپاره حیاتي اهمیت لري.
ستانکزي پر اېکس پاڼه لیکلي: «دا د ټولو افغانانو مسوولیت دی، چې د هېواد د پتمنو مېرمنو، خویندو او لوڼو ترڅنګ په دې حقه مبارزه کې ودرېږي؛ کومې چې د نړۍ په یوازیني اسلامي هېواد کې د زدهکړو او کار له اسلامي او انساني حقونو بېبرخې پاتې دي».
د پاکستان دفاع وزیر خواجه محمد اصف ویلي، که رښتیا هم افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې امن او ښه ځای ګرځېدلی وي؛ نو افغان کډوال باید بېرته خپل هېواد ته ستانه شي او نور په پاکستان کې پاتې نهشي.
نوموړي د کنایې په ډول زیاته کړې، چې افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې «جنت» ګرځېدلی او «پرښتې» پرې واکمنې دي. هغه دغه څرګندونې پر اېکس پاڼه په خپور شوي یادښت کې کړې او له افغان کډوالو یې غوښتي، چې خپل هېواد ته ستانه شي.
د پاکستان دفاع وزیر په دغه پیغام کې لیکلي، چې ځینې افغانان د پاکستان له لوري د ورکړل شوې پناه او فرصتونو پرځای پر دغه هېواد نیوکې کوي.
هغه زیاته کړې: «که دا خبره رښتیا وي، نو هغوی باید بل ځای پناه واخلي». خواجه اصف همداراز ویلي، افغانانو نږدې نیمه پېړۍ له پاکستان نه ګټه اخیستې او اوس وخت رارسېدلی چې ټول بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
د افغانستان پخوانی لوی څارنوال محمد فرید حمیدي (د مارچ ۸مې) د ښځو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې په وروستیو کلونو کې پر افغان ښځو لګېدلي محدودیتونه نه یوازې ظلم؛ بلکې «د بشریت پر ضد جنایت» او د ټولنې د نیمایي برخې سیستماتیک حذف دی.
حمیدي پر اېکس پاڼه د یوه پیغام په خپرولو سره د افغانستان ښځو ته د مارچ د اتمې مبارکي ورکړې او ویلي یې دي، چې دغه ورځ د افغان ښځو لپاره یوازې یوه تقویمي مناسبت نه؛ بلکې د اوږدې تاریخي مبارزې او قربانیو نښه ده.
د هغه په وینا؛ افغان ښځې تل داسې «ډېوې» پاتې شوې، چې د نورو د روښانولو لپاره یې ځان سوځولی؛ خو ډېر ځله د ظلم تر سیوري لاندې پاتې شوې دي. هغه ټینګار کړی، چې د اسلام په اصیلو لارښوونو او د افغانستان په تاریخي او کلتوري دودونو کې د ښځو کرامت او حقونه لوړ ځای لري.
نوموړي د تاریخ په بېلابېلو پړاوونو کې د ښځو د ونډې یادونه کړې او ویلي یې دي، چې ښځو د ادب، سیاست، عرفان او علم په برخو کې مهم رول لوبولی دی؛ خو په وروستیو لسیزو او په ځانګړي ډول د طالبانو تر واکمنۍ لاندې کلونو کې پر ښځو لګېدلي محدودیتونه بېساري دي.
هغه لیکلي: «نن د دغه خاورې ښځې له زدهکړو، کار، ورزش، هنر، ټولنیز حضور او بنسټیزو بشري حقونو محرومې شوې او د کورونو دننه بندې ساتل کېږي.» حمیدي دغه وضعیت «د انسانیت پر وړاندې جنایت» بللی او ټینګار یې کړی، چې د ښځو او نارینهو د عدالت غوښتونکي غږونه به ډب نهشي. د هغه په وینا؛ «هیڅ ملت له ښځو پرته سوکالۍ، ازادۍ او پرمختګ ته نهشي رسېدای».
نوموړي همداراز له دولتونو، د بشري حقونو ملاتړو بنسټونو، اسلامي هېوادونو او دیني عالمانو وغوښتل، چې د افغانستان د خلکو او په ځانګړي ډول د ښځو ترڅنګ ودرېږي او د هغوی د بنسټیزو حقونو د خوندیتوب ملاتړ وکړي.
د طالبانو اړوند رسنۍ المرصاد د امنیتي سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د داعش خراسان څانګې یو مهم عملیاتي طراح زلمی بدخشي د خیبرپښتونخوا د پېښور ښار په شاه کڅ سیمه کې د نامعلومو وسلهوالو په برید کې وژل شوی دی.
په راپور کې راغلي، باخبره امنیتي سرچینو ویلي زلمی بدخشي چې د داعش خراسان څانګه کې د «سلمان» په نوم هم پېژندل کېده، د یادې ډلې یو مهم عملیاتي طراح و. د سرچینو په وینا؛ نوموړی د ۲۰۲۵کال په اکتوبر میاشت کې له افغانستان څخه تښتېدلی او د خیبر پښتونخوا په هغو سیمو کې مېشت شوی و، چې د داعش فعال مرکزونه بلل کېږي.
د المرصاد د راپور له مخې؛ بدخشي د ۲۰۲۵کال (د فبرورۍ په ۱۱مه) په کندوز ښار کې د کابل بانک پر یوې څانګې د ترسره شوي برید په طرحه او تنظیم کې مستقیم لاس لاره.
سرچینې زیاتوي، چې له افغانستان او بلوچستان نه د داعش تر ځپلو وروسته د یادې ډلې غړو خپل ځینې مرکزونه د تیرا جبارمیلې، توردرې، اورکزیو او شلمان سیمو ته انتقال کړي دي.
المرصاد همداراز ادعا کوي، (د فبرورۍ په ۲۸مه) د تیراه په توردره سیمه کې د دغې ډلې پر مرکزونو عملیات شوي چې پهکې لس داعش جنګیالي وژل شوي دي.
یاده دې وي، چې تر دې وړاندې المرصاد راپور ورکړی و چې د مارچ په لومړۍ نېټه د اورکزیو په غلجو، تورکاڼي او نریک سیمو کې په یوه بل برید کې د حاجي الرحمان (ابو ناصر) او ملا فاروقي په نومونو د دوو مهمو قوماندانانو په ګډون نهه داعشیان وژل شوي دي.
دا راپور په کندهار کې د یوې داسې مبارزې ښوونکې ژوند انځوروي چې د محدودیتونو او بندیزونو په تورو تیارو کې یې د نجونو د پوهې ډېوه بله ساتلې ده.
مریم د امنیتي ګواښونو، رواني فشارونو او سختو اقتصادي ستونزو په ګاللو سره، د افغان نجونو د راتلونکي ژغورلو لپاره خپل هوډ نه دی بایللی او په پټه خپل علمي رسالت ته دوام ورکوي. د مریم او هبتالله د کورونو ترمنځ یوازې یو کیلومتر واټن دی، خو په یوه کې د نجونو د زدهکړو د منع کولو فرمان صادرېږي او په بل کې بیا مریم د همدې فرمانونو د ماتولو لپاره نجونو ته د تعلیم ډېوه بلوي.
د کندهار ښار په یوه څنډه کې د خامه او لوړو دېوالونو تر شا د پوهې ډېوې لا هم بلې دي او هره ورځ شاوخوا ۲۵ نجونې په یوه خامه کور کې د زدهکړو لپاره راټولېږي.
مریم (مستعار نوم) چې ۲۷ کاله عمر لري، له خپلې کورنۍ سره ژوند کوي. هغې د خپل کور د یوې خونې یوه څنډه د خپلو زدهکوونکو لپاره ځانګړې کړې ده او د هغو فرمانونو پر ضد مبارزه کوي چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدهکړو بندیز لګوي.
مریم له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په خبرو کې وویل، هره شېبه د دې وېره ورسره وي چې که طالبان خبر شي، برخلیک به یې څه وي؟
مریم وايي: «کله چې په کوڅه کې ګڼه ګوڼه احساس کړم، د زړه درزا مې زیاتېږي. شاګردانې مې هم وارخطا کېږي، خو موږ ژر کتابونه پټوو او ځان داسې ښیو چې ګواکې مېلمنې راغلې دي».
د دغه پټ ټولګي چلول یوازې فزیکي ستونزه نه ده، بلکې یوه لویه رواني مبارزه هم ده. مریم وایي، چې ډېرځله د شپې د خپل فعالیت د افشا کېدو په خوبونو کې له یوې وېروونکې نړۍ سره مخ کېږي، خو زیاتوي چې د خپلو زدهکوونکو د هیلو د ژوندي ساتلو لپاره خپله دا وېره په لوی لاس له هغوی څخه پټوي.
مریم وايي: «زه خو ۲۴ ساعته نارامه یم. همدارنګه نجونې هم روحا ارامې نه دي او تل په فکرونو کې ډوبې وي، له ډاره او د خپل امنیت او راتلونکې په اړه سختې اندېښمنې دي. ځکه موږ هره شېبه د دې انتظار باسو چې خدای مکړه کومه بده پېښه راسره ونهشي»
مریم وايي، د دې لپاره چې هم خپل او هم د زدهکوونکو امنیت یې ډاډمن شي، ټولې زدهکوونکې پر یوه وخت له ټولګي څخه نه رخصتوي: «د دې لپاره چې څوک شک ونهکړي، خپلې زدهکوونکې مې په دوو ګروپونو وېشلې دي او دوو وختونو کې زموږ کور ته راځي او هغه هم باید له دوو څخه اضافه نه وي. دوی له ځان سره دیني کتابونه هم لري د دې لپاره چې څوک شک پرې ونهکړي».
یاده کندهارۍ پېغله وايي، چې د فعالیت په لومړیو ورځو کې د نجونو کورنیو ورباندې باور نه کاوه او د خپلو اولادونو او د کورنیو د غړو د امنیت په اړه سخت اندېښمن وو، خو تر ډېره بریالۍ شوې ده چې د نجونو کورنیو ته یې د زدهکړو د دوام او مبارزې لپاره قناعت ورکړی.
مریم د خپل فعالیت د لومړیو ورځو په اړه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «په لومړیو ورځو کې ډېره ستونزمنه وه، ځکه اکثره کورنیو د خپلو نجونو د امنیت په اړه سخته اندېښنه لرله. داسې ډار یې درلود چې ښايي خویندې یا لوڼې یې تعقیب شي. لومړی مې خپل صنف د خیاطۍ په نوم فعاله کړ، کرار کرار مو تدریس ورته پیل کړ، ځکه زړه مې ډاډه شو چې د چا لهخوا نه تعقبېږو او د نجونو د کورنیو هم باور زیات شوی وو. خو اوس هم له څار څخه خوندي نه یو، په لومړیو ورځو کې طالبان زما د زدهکوونکو کورونو ته ورتلل او د هغوی کورنۍ ته یې ویل چې ستاسو نجونې له خپله کوره وځي او څو ساعتونه د ګاونډي کور کې تېروي او د دوی دا کار دوامداره دی. هغوی څخه یې پوښتنې کولې چې دغه نجونې په دې کور کې څه کوي؟ ایا تاسو خبر یاست چې هغوی څه کوي...؟».
مریم وايي، د هغې د زدهکوونکو د قرطاسیې په برخه کې ډېره ونډه یې د ورور په غاړه ده، ځکه نوموړې له خپلو زدهکوونکو څخه د تدریس په بدل کې هېڅ پیسې نه اخلي. مریم وايي: «له زدهکوونکو څخه پیسې نه اخلم، ځکه ډېرۍ نجونې له خپلو کورنیو په پټه دلته د زدهکړو لپاره راځي، نو که پیسې ترې وغواړم ښايي د کورنۍ نارینه یې له زدهکړو څخه منع کړي او همدا دروازه به یې هم پر مخ وتړل شي».
مریم له نړۍوالې ټولنې څخه غوښتنه کوي، چې د نجونو د زدهکړو او په کورونو کې د پټو ښوونځیو لپاره دې له داسې تګلارو څخه استفاده وکړي، چې طالبان یې مخنیوی ونهشي کړای.
نوموړې وايي، که نړۍواله ټولنه د ښځو لپاره په کورونو کې د خیاطۍ زدهکړو په څېر کورسونه پیل کړي، خو تر شا یې د سواد زدهکړو لپاره هم ملاتړ وشي، ښايي د ګڼو نجونو د زدهکړو د دوام هیله ژوندۍ وساتل شي، ځکه په تش لاس ښايي د زدهکړو دغه پټه مبارزه په ټپه ودرول شي.
مریم دا پټ ښوونځی په داسې یوه نازک او ترینګلي وخت کې پرانیستی دی، چې د طالبانو د بیا واکمنېدو له پیل څخه سملاسي وروسته دغې ډلې له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو پر مخ د زدهکړو دروازې وتړلې. د دوی دغه پرېکړه چې د یوه «امر ثاني» تر صادرېدو پورې د نجونو د زدهکړو د نامعلوم ځنډ لامل شوه، په زرګونو نجونې د خپل راتلونکي په اړه له مایوسۍ سره مخ کړې دي، خو مریم د دغه جبري ځنډ پروړاندې د مقاومت لاره غوره کړه او د خپلو زدهکوونکو لپاره یې د پوهې د ترلاسه کولو یوه پټه لار پرانیستله.
د پاکستان دفاع وزیر د طالبانو د دفاع وزیر هغو څرګندونو ته سخت غبرګون ښودلی چې نوموړي ویلي و که کابل ناامنه، اسلاماباد به هم ناامنه شي. نوموړي د طالبانو په غبرګون کې ویلي، چې طالبان یوازې د اسلام له نامه ناوړه ګټه پورته کوي، خو په عمل کې د مسلمانانو له بنسټیزو ځانګړنو بېبرخې دي.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه محمد اصف د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب د څرګندونو په غبرګون ویلي، چې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو سره سم د پاکستان پروړاندې د یادې ډلې جګړه پیل شوې ده.
نوموړي همداراز طالبان په جوماتونو کې د لمونځکوونکو او بېګناه پاکستانیانو په وژنه تورن کړل.
خواجه اصف زیاته کړې: «دوی له ډېره پخوا راهیسې په بېرحمۍ او بېشرمۍ سره زموږ پر ښارونو بریدونه کوي؛ بېګناه وګړي وژني، جوماتونه ویجاړوي او لمونځکوونکي د لمانځه پرمهال وژل کېږي».
خواجه اصف ویلي، چې طالبان یوازې د اسلام نوم کاروي، خو د مسلمانانو هغه ځانګړنې نهلري چې په قران کې یې تعریف شوی دی.
نوموړي دا څرګندونې وروسته له هغه کړي، چې د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب مجاهد په کابل کې له یوه خصوصي ټلوېزیون سره په مرکه کې خبرداری ورکړی، چې که کابل ناامنه شي، نو اسلاماباد به هم ناامنه شي.
همدارنګه ملا یعقوب مجاهد ویلي، چې پاکستان له دې ډلې څخه غوښتې چې ډیورنډ کرښه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د رسمي پولې په توګه په رسمیت و پېژني.
خو نوموړي ویلي چې د خواجه اصف په ګډون یې پاکستاني چارواکو ته یې ویلي وو، چې نه د افغانستان پخوانیو حکومتونو دا کرښه په رسمیت پېژندلې او نه یې طالبان په رسمیت پېژني.
ملا یعقوب مجاهد ویلي، چې پر افغانستان د پاکستان فشارونه او بمبارۍ د ډیورنډ کرښې د رسمیت پېژندلو لپاره د زمیني برابرولو او منلو په موخه ترسره کېږي.