د ملګرو ملتونو د خوراک او کرنې ادارې (FAO) په تازه راپور کې ویلي، د افغانستان په ځینو سیمو کې د باران او تودوخې د ناسم ویش له امله د باراني حاصلاتو وضعیت لا هم حساس دی، او راتلونکې میاشتې (مارچ–اپریل) د فصلونو د حاصلاتو د خونديتوب لپاره حیاتي اهمیت لري.
دایف ای اوراپور ښيي چې د مارچ ۲۰۲۶ میاشت کې په شمالي، شمال ختیځ، ختیځ او مرکزي سیمو کې د باران کچه له منځنۍ کچې لوړه پاتې کېدلی شي، خو د شمال، جنوب او لویدیځ د باراني زون زیاتره برخې به نږدې عادي یا لږې کچه کې پاتې شي. دا وضعیت په ځینو سیمو کې د خاورې رطوبت کمبود زیاتوي او د شمال او شمال لویدیځ د باراني غنمو د کروندو حاصلاتو ته خطر رامنځته کوي.
دایف ای اود ځمکنۍ څېړنې له مخې، د ۳۴ ولایتونو کروندګرو، مشرانو، ښوونکو، سوداګرو او نورو ګډونوالو په سروې کې څرګنده شوې چې ۵۸.۴٪ کسانو د باراني غنم د کرنې ساحه کمه کړې یا یې کرنه نه ده کړې، او ۵۵.۴٪ کسانو د کرنې وخت ځنډولی دی. د کروندګرو څرګندونې ښيي چې د باراني غنم ودې لومړني مرحلې لا هم روانې دي، او راتلونکي بارانونه به د حاصلاتو په ټاکلو کې مهم رول ولري.
د څېړنې له مخې د څړځایونو وضعیت هم نیمګړی دی، ۵۴.۶٪ځمکه د څارویو لپاره ښه نه ده او راتلونکې میاشتې د څړځایونو د بیا رغونې لپاره لا هم نامعلومې دي. راپور په ټینګار سره ویلي چې د شمالي باراني زون د تولید ګواښ لا هم په ځايي توګه موجود دی، او د فصلونو حاصلات به په مستقیم ډول د مارچ–اپریل بارانونو پر کچه پورې اړه ولري.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې ټینګار کړی چې د افغانستان د کرنې راتلونکی وضعیت په بشپړه توګه د لنډمهاله او د باران د ویش څارنې او مدیریت پورې تړلی دی، او د اوبو کمښت او د خاورې رطوبت وضعیت به په راتلونکو میاشتو کې د تولید پر حاصلاتو مستقیم اغېز ولري.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
