متقي له ډېپلوماټانو سره په ناسته کې: د پاکستان وروستی برید پر افغانستان ظالمانه تېری دی

د طالبانو امرلمعروف وزارت د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۸مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په فاریاب، سمنګان، تخار، بدخشان، بغلان او سرپل ولایتونو کې یې ۲۰ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي ژغورلي‌ دي. که څه هم دغه وزارت د ژغورل شویو مېرمنو د قضیو په اړه جزیات نه دي‌ورکړي خو زیاته کړې یې ده: «دا هغه قضیې وې چې ښځې په کې د ډېرو کلونو راهیسې د کورني تاوتریخوالي سره مخ وې». طالبانو ویلي چې د خلکو د راپورنو د ترلاسه کولو وروسته یې دغه قضیو ته د دقیقو او هر اړخیزو څېړنو له مخې رسیدنه کړې.

د امربالمعروف وزارت په دغو ولایتونو کې ټينګار کړی چې د ښځو «شرعي حقونه» تامین او دوی به د کورني چاپیريال د هر ډول ظلم او تاوتریخوالي مخنیوی کوي.

وزارت دا هم ویلي چې چاته اجازه نه ورکوي څو د ښځو په وړاندې ظلم او تاوتریخوالی وکړي. طالبانو خلکو ته خبردارۍ ورکړی: «که څوک سرغړونه وکړي نو جدي چلند به ورسره وشي».

د هرات د اسلام‌قلعه بندر طالب چارواکي وايي، سره له دې چې په ایران کې وروستي کړکېچونه رامنځته شوي، خو د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګریزو توکو انتقال نه دی درېدلی او د پخوا په څېر روان دی.

د مسوولینو په وینا، هره ورځ شاوخوا ۶۰۰ باروړونکي موټر له افغانستانه ایران ته او نږدې ۷۰۰ نور له ایرانه افغانستان ته تګ راتګ کوي.

چارواکي زیاتوي چې د بازارونو د ثبات لپاره جدي څارنه روانه ده او سوداګرو ته خبرداری ورکړل شوی چې د وضعیت له امله د توکو بیې لوړې نه کړي.

یو این ډي پي له خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، داروپایي ټولنېتمویل شوی WE LEAD پروژه د ښځو اقتصادي ځواکمنتیا ته ځانګړې شوې ده، څو هغوی ته د مالي خدمتونو لاسرسی اسانه کړي او د ښځو پرمخ رهبري شوي کاروبارونه په محدود اقتصادي چاپېریال کې وده وکړي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، په افغانستان کې د اوسني اقتصادي وضعیت له مخې، ۷۵٪ کورنۍ د بنسټیزو اړتیاوو له کمښت سره مخ دي، ۸۸٪ د ښځو په مشرۍ کورنۍ بنسټیزو اړتیاوو ته لاسرسی نه لري، او یوازې ۷٪ښځې د کور څخه بهر په کار بوختې دي.

اعلامیه زیاتوي، د پروژې له لارې ښځو ته فرصتونه برابریږي چې په محلي سوداګریزو فعالیتونو کې برخه واخلي، لکه شایسته د بلخ خوراکي هټۍ کې د بولاني، آشک او نورو خوراکي توکو تولید او پلور، چې د ځايي ښځو د استخدام سبب هم ګرځي.

یو این ډي پي ټینګار کوي چې دا ډول ټولنیز او اقتصادي ملاتړ د ښځو ژوند او ټولنیز رول په افغانستان کې پیاوړی کوي.

د افغانستان په ښاري او شاوخوا ښاري غیر رسمي استوګنځایونو کې دیو این هبیتاتسروې ښيي چې د کورنیو بې ځایه شویو، جبري راستنېدونکو او د اقتصادي بحران له امله د ښاري پراختیا چټکتیا د ښځو او نجونو پر وړاندې د نابرابریو کچه زیاته کړې ده.

د راپور له مخې، د طالبانو د اوسني واکنۍ لاندې نږدې ټول دودیزې لارې د ښځو او نجونو د خوندیتوب، عزت او ځواکمنۍ لپاره له منځه تللي دي. دې کې د رسمي زده کړو محدودیت، په عامو ځایونو کې د خوځښت ازادي، د کار فرصتونه، د ټولنیز ګډون او مدني رهبري برخه شامل دي.

په ځانګړې توګه په غیر رسمي استوګنځایونو کې، ښځې د استوګنې ناامني، د ځمکې د حقونو نشتوالی، غیر خوندي عامه ځایونه، د اوبو، روغتیا او صفایي (WASH) محدود خدمات او د عاید محدود فرصتونه سره مخ دي، چې د جنسیتي نابرابري کچه لا پسې لوړه کړې.

راپور د UN Women د تېرو څلورو کلونو د موندنو سره همغږی دی او د هرات، جلال آباد، کابل، کندهار او ننګرهار ښارونو څخه د ۲۰۲۳–۲۰۲۵ کلونو ټولنیزو پروژو د معلوماتو پر بنسټ د ښځو او نجونو د ژوند په لسو مهمو برخو کې د نابرابریو په اړه څرګندونې کوي.

دایف ای اوراپور ښيي چې د مارچ ۲۰۲۶ میاشت کې په شمالي، شمال ختیځ، ختیځ او مرکزي سیمو کې د باران کچه له منځنۍ کچې لوړه پاتې کېدلی شي، خو د شمال، جنوب او لویدیځ د باراني زون زیاتره برخې به نږدې عادي یا لږې کچه کې پاتې شي. دا وضعیت په ځینو سیمو کې د خاورې رطوبت کمبود زیاتوي او د شمال او شمال لویدیځ د باراني غنمو د کروندو حاصلاتو ته خطر رامنځته کوي.

دایف ای اود ځمکنۍ څېړنې له مخې، د ۳۴ ولایتونو کروندګرو، مشرانو، ښوونکو، سوداګرو او نورو ګډونوالو په سروې کې څرګنده شوې چې ۵۸.۴٪ کسانو د باراني غنم د کرنې ساحه کمه کړې یا یې کرنه نه ده کړې، او ۵۵.۴٪ کسانو د کرنې وخت ځنډولی دی. د کروندګرو څرګندونې ښيي چې د باراني غنم ودې لومړني مرحلې لا هم روانې دي، او راتلونکي بارانونه به د حاصلاتو په ټاکلو کې مهم رول ولري.

د څېړنې له مخې د څړځایونو وضعیت هم نیمګړی دی، ۵۴.۶٪ځمکه د څارویو لپاره ښه نه ده او راتلونکې میاشتې د څړځایونو د بیا رغونې لپاره لا هم نامعلومې دي. راپور په ټینګار سره ویلي چې د شمالي باراني زون د تولید ګواښ لا هم په ځايي توګه موجود دی، او د فصلونو حاصلات به په مستقیم ډول د مارچ–اپریل بارانونو پر کچه پورې اړه ولري.

د ملګرو ملتونو دغه ادارې ټینګار کړی چې د افغانستان د کرنې راتلونکی وضعیت په بشپړه توګه د لنډمهاله او د باران د ویش څارنې او مدیریت پورې تړلی دی، او د اوبو کمښت او د خاورې رطوبت وضعیت به په راتلونکو میاشتو کې د تولید پر حاصلاتو مستقیم اغېز ولري.