ریچارډ بېنېټ: د طالبانو ښځضد سیاستونه د افغانستان د روغتیا سیستم ګواښي

دیاد ولایت په خبرپاڼه کې راغلي چې اسلام‌جار ویلي، طالبان د ترکمنستان په ګډون له ګاونډیو او دوستو هېوادونو سره د اقتصادي اړیکو د پراخېدو ملاتړ کوي.

د هغه په وینا، د سرحدونو له لارې د سوداګرۍ او ترانزیټ پراختیا کولی شي افغانستان په سیمه کې پر یوه مهم ترانزیټي مرکز بدل کړي.

خبرپاڼه زیاتوي چې د ترکمنستان جنرال کونسل هم له طالبانو سره د صادراتو او وارداتو د زیاتېدو د هرکلي تر څنګ ډاډورکړی چې هېواد یې چمتو دی د هرات له سیمه‌ییزې ادارې سره د سوداګرۍ او ترانزیټ په برخه کې هر اړخیزه همکاري وکړي

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن دوشنبه، د کب پر ۱۸مه په اېکس لیکلي، چې امیرخان متقي له کابل مېشتو بهرنیو ډېپلوماټانو سره د روژه ماتي په یوه پروګرام کې کتلي او هغوی ته یې د سیمې د وضعیت او د کابل او اسلام اباد ترمنځ د روانو شخړو په تړاو د خپلې ادارې دریځ روښانه کړی.

متقي په دې ناسته کې ویلي، چې د قطر او ترکیې له خبرو اترو وروسته ددوی مرکچي پلاوی له سعودي عربستان سره د خبرو اترو پر متن جوړولو بوخت و او د حسن نیت لپاره یې درې پاکستاني نظامي جنګي اسیران د سعودي پلاوي ته وسپارل خو پاکستان اوربند مات کړ او د افغانستان په ننګرهار، پکتیا، پکتیکا، کندهار، خوست، کونړ، نورستان، لغمان، پروان، کابل ولایتونو کې یې هوايي بریدونه وکړل.

متقي ویلي، چې په پاکستان کې د تحریک طالبان پاکستان ستونزه نوې نه ده بلکې دا د دوی له واک ته رسېدو څخه مخکې رامنځته شوې وه.

د طالبانو بهرنیو چارو وزیر په خپلو خبرو کې ویلي، چې پاکستاني جنرالان ددې پرځای چې خپله د خپل هېواد داخلي ستونزې حل کړي، د ټولې سیمې امنیت یې له ګواښ سره مخ کړی دی.

متقي ویلي چې « پاکستان د خپلو داخلي ستونزو د حل لپاره د سیاسي خبرو پر ځای نظامي لاره انتخاب کړې ده او د پاکستان حاکمه نظامي دستګاه له خپلو سیاسيونو، علماوو او ټول ولس سره په جګړه اخته ده».

امیرخان متقي خبرداری ورکړ، چې تېرو لسیزو دا ثابته کړې ده، چې د فشار او ځواک بې اساسه استفاده، د مشکلاتو د حل پرځای د مقاومت څپه لا قوي کوي او پاکستان اوس مهال له داسې مشکل سره مخ دی او اوس غواړي په غیرمنطقي ډول افغانستان هم پکې ښکیل کړي.

متقي په خپلو خبرو کې وویل، چې «د پاکستان پوځي رژیم غواړي پر افغانستان د فشار له لارې خپلې غوښتنې ومني»، چې دده په وینا، په دې ترڅ کې یې افغان کډوال واېستل، ټرانزیټي لارې یې وتړلې او په نړیوال سټېج کې یې د افغانانو پر وړاندې پروپاګند پیل کړ.

متقي د پاکستان له پوځي مشرانو وغوښتل، چې د افغانستان په اړه خپل نظر بدل کړي، ځکه افغانانو په تاریخ کې زور او فشار ته سر نه دی ټیټ کړی.

متقي په کابل کې له مېشتو بهرنیو سفیرانو وغوښتل، چې د دوی دریځ د خپلو هېوادونو مشرانو ته ولېږدوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د عامه اړیکو د دفتر رییس حافظ احمد ضیا تکل په ایکس کې لیکلي چې د بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي د کابل په ستوري ماڼۍ کې له کابل مېشتو سفیرانو، ډېپلوماټانو، د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او یو شمېر نړیوالو سازمانونو له استازو سره د ګډ روژه‌ماتي په مجلس کې ګډون وکړ.

متقي په دې ناسته کې د سیمې پر وروستیو سیاسي او امنیتي تحولاتو خبرې وکړې او د پاکستان له لوري پر افغانستان وروستی برید یې «ظالمانه تېری» وباله. د هغه په وینا، د افغانستان له لوري وروستي امنیتي اقدامات د ملي حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا او هوايي حریم د ساتنې لپاره شوي دي.

نوموړي ټینګار وکړ چې طالبان د ستونزو د حل لپاره د تفاهم، خبرو اترو او متقابل احترام پر بنسټ اړیکو ته ژمن دی، خو د هر ډول تېري پر وړاندې له خپلې خاورې دفاع د افغانستان مشروع حق ګڼي.

متقي د سیمې پر عمومي وضعیت هم اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې وروستي تحولونه، په ځانګړي ډول پر ایران بریدونه او د ایران او ځینو خلیجي هېوادونو ترمنځ زیاتېدونکی کړکېچ، سیمه له جدي امنیتي خطرونو سره مخ کړې ده. هغه د هېوادونو د حریم نقض او د ملکي وګړو وژل وغندل او ټینګار یې وکړ چې د شخړو د حل لپاره باید د زور پر ځای د خبرو اترو او ډېپلوماټیک تعامل لاره غوره شي.

د طالبانو امرلمعروف وزارت د دوشنبې په ورځ (د کب ۱۸مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په فاریاب، سمنګان، تخار، بدخشان، بغلان او سرپل ولایتونو کې یې ۲۰ مېرمنې له کورني تاوتریخوالي ژغورلي‌ دي. که څه هم دغه وزارت د ژغورل شویو مېرمنو د قضیو په اړه جزیات نه دي‌ورکړي خو زیاته کړې یې ده: «دا هغه قضیې وې چې ښځې په کې د ډېرو کلونو راهیسې د کورني تاوتریخوالي سره مخ وې». طالبانو ویلي چې د خلکو د راپورنو د ترلاسه کولو وروسته یې دغه قضیو ته د دقیقو او هر اړخیزو څېړنو له مخې رسیدنه کړې.

د امربالمعروف وزارت په دغو ولایتونو کې ټينګار کړی چې د ښځو «شرعي حقونه» تامین او دوی به د کورني چاپیريال د هر ډول ظلم او تاوتریخوالي مخنیوی کوي.

وزارت دا هم ویلي چې چاته اجازه نه ورکوي څو د ښځو په وړاندې ظلم او تاوتریخوالی وکړي. طالبانو خلکو ته خبردارۍ ورکړی: «که څوک سرغړونه وکړي نو جدي چلند به ورسره وشي».

د هرات د اسلام‌قلعه بندر طالب چارواکي وايي، سره له دې چې په ایران کې وروستي کړکېچونه رامنځته شوي، خو د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګریزو توکو انتقال نه دی درېدلی او د پخوا په څېر روان دی.

د مسوولینو په وینا، هره ورځ شاوخوا ۶۰۰ باروړونکي موټر له افغانستانه ایران ته او نږدې ۷۰۰ نور له ایرانه افغانستان ته تګ راتګ کوي.

چارواکي زیاتوي چې د بازارونو د ثبات لپاره جدي څارنه روانه ده او سوداګرو ته خبرداری ورکړل شوی چې د وضعیت له امله د توکو بیې لوړې نه کړي.