ملګري ملتونه د سیمه‌ییزې جګړې له امله پر افغان کډوالو د ناوړه اغېزو په اړه اندېښمن دي

د برمته شويو کسانو د چارو لپاره د ټرمپ استازي اډم بولر د سې‌شنبې په ورځ وويل، چې طالبان بايد امريکايي وګړي د يو ارزښتناک توکي په څېر ونه‌ګڼي تر څو د هغوی په بدل کې د امريکا له حکومت څخه سياسي او ډيپلوماتيک امتيازونه ترلاسه کړي.
هغه زياته کړه، چې ټرمپ به د دې ناوړه چلند او ناوړه ګټې اخيستنې دې کړۍ ته د پای ټکی کېږدي.

د امريکا د بهرنيو چارو وزير مارکو روبیو د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې افغانستان په رسمي ډول د هغو هېوادونو په توګه معرفي شوی چې په ناقانونه ډول امریکایي وګړي بندي کوي. هغه وويل: «طالبان له ترهګريزو تګلارو کار اخلي، خلک د تاوان اخيستو يا د سياسي او ډيپلوماتيکو امتيازونو د ترلاسه کولو لپاره تښتوي. دا ناوړه او کرکجنې تګلارې بايد پای ته ورسېږي».

د کانګرس جمهوري غوښتونکې استازې ماریا سالازار هم د دې پرېکړې په غبرګون کې وليکل: «نور به د برمته کولو ډيپلوماسي ونه زغمل شي». هغې ټينګار وکړ: «د ډونالډ ټرمپ د حکومت پيغام روښانه دی، امريکايي وګړي خوشې کړئ، که نه نو له جدي پايلو سره به مخ شئ».

امريکايي سناتور کورنین د سې‌شنبې په ورځ د ډینس کوېل له خويندو سره وکتل. ډينس کوېل هغه امريکايي وګړی دی چې د طالبانو له خوا بندي شوی دی. کورنين وويل: «اوس وخت رارسېدلی چې ډينس کويل خوشې شي او خپل هېواد ته بېرته راستون شي».
هغه زياته کړه: «زه خوښ يم چې مارکو روبيو افغانستان د ناقانونه بندي کولو د ملاتړ کوونکي په توګه معرفي کړی او زه به له هغه او د ولسمشر سره خپلې همکارۍ ته دوام ورکړم څو ټول امريکايي برمته شوي وګړي بېرته خپلو کورونو ته ستانه شي».

په وروستيو ورځو کې امريکا پر طالبانو فشار زيات کړی، څو درې امريکايي وګړي خوشې کړي. طالبانو ويلي، چې په دې اړه خبرو اترو ته چمتو دي، خو تل يې د محمود شاه حبیبي د نيولو خبره رد کړې ده.

امريکا ټينګار کوي، چې محمود شاه حبيبي په کابل کې د اېمن‌الظواهري د وژل کېدو له پېښې سره په تړاو نيول شوی دی.

دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د امريکا يوه چارواکي طالبانو ته خبرداری ورکړی، چې که امريکايي بنديان خوشې نه کړي، له جدي غبرګون سره به مخ شي.

د امريکا د بهرنيو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان يې د هغو هېوادونو په نوملړ کې شامل کړی چې امريکايي وګړي په ناقانونه ډول نيسي او د سياسي امتيازونو په بدل کې يې خوشې کوي.

اوس مهال په دې نوملړ کې يوازې ايران او افغانستان شامل دي.

له دې پرېکړې وروسته يو شمېر امريکايي سياستوالو او چارواکو پر طالبانو سختې نيوکې وکړې او ويې ويل، چې طالبان امريکايان برمته کوي. د لومړي ځل لپاره يوه لوړپوړي امريکايي چارواکي طالبانو ته د امريکايي وګړو د بندي کولو له امله د پوځي اقدام ګواښ هم وکړ.

د امريکا د ولسمشر د برمته شويو کسانو د چارو استازي اډم بولر خبرداری ورکړ، چې طالبان بايد د امريکا له هغو بريدونو عبرت واخلي چې پر ايران او ونزوېلا شوې دي او د ټرمپ جديت دې نه ازمويي. هغه له طالبانو وغوښتل، چې امريکايي وګړي ژر تر ژره خوشې کړي.

د اتلانتيک شورا د جنوبي اسيا د څېړنو مشر مايکل کوګلمن د سې‌شنبې په ورځ په اېکس خواله رسنۍ کې وليکل: «د افغانستان په اړه د ډونالډ ټرمپ د حکومت بنسټيز هدف دا دی چې هغه امريکايي وګړي ازاد کړي چې د طالبانو په بند کې دي».

تر دې مخکې د امريکا او طالبانو ترمنځ خبرو اترو او سفرونو د يو شمېر امريکايي بنديانو د خوشې کېدو لامل شوی و. اوس مهال ډینس کوېل، محمود شاه حبیبي او يو بل امريکايي وګړی د طالبانو په بند کې دي او دا په داسې حال کې ده چې طالبانو تل د محمود شاه حبيبي د نيولو خبره رد کړې ده.

په همدې حال کې د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت د سې‌شنبې په ورځ د واشنګټن د توند بيان په غبرګون کې اعلان وکړ، چې د امريکايي بنديانو د خوشې کېدو په اړه خبرو ته چمتو دي.

کوګلمن وويل، چې له پخوانيو مذاکراتو وروسته د يو شمېر بنديانو خوشې کېدل ښيي چې خبرې اغېزمنې وې، له همدې امله د واشنګټن او طالبانو ترمنځ د تاوتريخوالي ناڅاپي زياتوالی حيرانوونکی ښکاري. هغه زياته کړه: «ښايي دا وضعيت د سيمې په سياسي او امنيتي معادلو کې له چټکو بدلونونو سره تړاو ولري».

د نوموړي اشاره د امريکا او اسراییل هغو بريدونو ته ده، چې د ايران د اسلامي جمهوريت پر ضد ترسره شوي دي. دا بريدونه وروسته له هغې پيل شول، چې ډونالډ ټرمپ د ايران سره له خبرو ناخوښي وښوده او تهران له واشنګټن سره معاملې ته چمتو نه‌شو.

له بلې‌خوا، پاکستان هم پر ډیورنډ کرښه پر افغانستان له واکمنو طالبانو سره له تاوتريخوالي او نښتو سره مخ دی او امريکا د طالبانو پر وړاندې د اسلام‌اباد د دريځ ملاتړ کړی دی. طالبانو بيا د امريکا پر وړاندې له ایران څخه ملاتړ ښکاره کړی دی.

د چين د بهرنيو چارو وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، وانګ يي د پاکستان د بهرنيو چارو له وزير اسحاق ډار سره په ټلفوني خبرو کې ټينګار وکړ: «په اوسني حالت کې تر ټولو بېړنۍ دنده دا ده چې د نښتو له پراخېدو مخنيوی وشي او ژر تر ژره د خبرو اترو او مذاکراتو بهير ته بېرته ستانه شئ».

هغه همدارنګه د ترهګرۍ پر وړاندې د پاکستان د مبارزې څخه د چين پر ټينګ ملاتړ ټينګار وکړ او ويې ويل: «چين هيله لري چې اسلام‌اباد به په پاکستان کې د چينايي کارکوونکو، پروژو او بنسټونو د امنيت د خوندي کولو لپاره ټولو اړينو ګامونو اخيستو ته دوام ورکړي».

وانګ يي زياته کړه، چې د افغانستان لپاره د چين ځانګړی استازی اوس مهال د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ تګ‌راتګ کوي، څو د دواړو لوریو ترمنځ د خبرو اترو زمينه برابره او تاوتريخوالی کم کړي. په وروستيو اوونيو کې د دواړو لوریو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه نښتې ډېرې زياتې شوې دي چې له امله يې دواړو خواوو ته د انسانانو مرګ‌ژوبله او مالي زيانونه اوښتي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د طالبانو پر وړاندې د جګړې په برخه کې د پاکستان او چين د استخباراتي همکارۍ په اړه هم راپورونه خپاره شوي وو. د «اينټليجنس انلاین» په نوم تخصصي وېب‌پاڼې د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې بېجينګ پاکستاني ځواکونو ته مهم جغرافيايي ـ استخباراتي معلومات ورکړي دي څو هغوی يې د افغان طالبانو پر ضد په خپلو پوځي عملياتو کې وکاروي.

چين له هغو لومړنيو هېوادونو څخه و، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د منځګړيتوب لپاره يې هڅې پيل کړې. خو تر اوسه د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د تاوتريخوالي د کمولو لپاره د بېجينګ هڅو کومه پايله نه ده ورکړې. پر ډیورنډ کرښه د نښتو له زياتېدو سره د ترکيې، قطر او سعودي عربستان په ګډون يو شمېر عربي او اسلامي هېوادونو هم د منځګړيتوب هڅې کړې دي، خو تر اوسه پورې دغو هڅو کومه پایله نه ده ورکړې.

روبیو په یوه اعلامیه کې وویل، د طالبانو حکومت یې د «ناحقه نیونو ملاتړ کوونکي دولت» په توګه نومولی دی او له کابل څخه یې وغوښتل، چې د محمود شاه حبیبي او ډینس کوېل په ګډون په افغانستان کې ټول نیول شوي امریکايي وګړي خوشې کړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي، د امریکا وروستۍ پرېکړه چې افغانستان یې د «غېر قانوني نیونو» د ملاتړي حکومت په توګه نومولی، د تاسف وړ بولي. د یاد وزارت په وینا، طالبان غواړي دغه موضوع د دواړو لوریو ترمنځ د روانو خبرو او رغنده تعامل له لارې په مناسب ډول حل او پای ته ورسوي.

هغه وویل: «طالبان لا هم ترهګریزې لارې چارې کاروي، خلک تښتوي څو بدله واخلي یا سیاسي امتیازات ترلاسه کړي. دا ناوړه او کرکجنې طریقې باید پای ته ورسېږي.» هغه زیاته کړه، چې د دې خطر له امله چې امریکایان کېدای شي په ناحقه ونیول شي، دی دې پایلې ته رسېدلی چې د امریکایانو لپاره افغانستان ته سفر کول خوندي نه دي.

همداراز رویټرز د دوو باخبره سرچینو په حواله ویلي، چې د امریکا حکومت د لیکوال پال اووربي د جسد د پاتې شونو د بېرته ترلاسه کولو هڅه کوي. نوموړی په ۲۰۱۴ کال کې د افغانستان او پاکستان پولې ته نږدې وروستی ځل لیدل شوی و.

سرچینو وویل، که افغانستان د امریکا غوښتنې پوره نه کړي، نو امریکا ښايي افغانستان ته د سفر لپاره د امریکايي پاسپورټونو کارول محدود کړي. دا ډول محدودیت دا مهال یوازې د شمالي کوریا لپاره موجود دی.

روبیو د فبرورۍ په ۲۷مه همدا ډول دا پرېکړه د ایران پر ضد هم اعلان کړه. ایران لومړنی هېواد و چې د هغه اجرایي فرمان له مخې په دې نوم ونومول شو، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سپټمبر په میاشت کې لاسلیک کړی و. روبیو خبرداری ورکړ، چې امریکا ښايي د امریکايي اتباعو د نیولو له امله ایران ته سفر هم محدود کړي، خو تر اوسه یې کوم محدودیت نه دی لګولی. د دې پرېکړې له اعلان وروسته په بله ورځ امریکا او اسراییل پر ایران جګړه پیل کړه.

سي‌بي‌اېس نيوز لومړنی رسنیز بنسټ و، چې د دوشنبې په ورځ یې راپور ورکړ چې امریکا د افغانستان د «ناحقه نیونو ملاتړ کوونکي دولت» په توګه د نومولو په اړه غور کوي.

محقق له افغانستان انټرنشنل سره په یوې مرکه کې وویل: «جګړه دواړو لوریو ته زیان رسوي». د نوموړي په خبره، داسې معلومات نه‌لري چې ګوندې پاکستان دې د طالبانو مخالفینو سره اړیکې کړې وي، خو که روان کړکېچ ډېرېږي نو احتمال ډېر دی چې ښايي اسلام‌اباد داسې یو اقدام وکړي. محقق همداراز په خپلو خبرو کې وویل، چې پاکستان د شوروي یرغل پر مهال له افغان مجاهدینو څخه کلک ملاتړ وکړ او ښې مرستې یې هم ورسره کړې وې.

هغه زیاتوي، چې د مجاهدینو په څېر پاکستان له طالبانو سره هم خپله یارانه ساتلې وه او د دغه ډلې کلک ملاتړ یې کاوه، خو اوس یې ترې تمې پرې شوې دي. محقق وویل: «پاکستان غوښتل چې طالبان باید له دوی سره په ګډه په سیمه کې د اسلام‌اباد د دوښمنانو په خلاف ودرېږي، خو طالبانو یې دا هیله او توقع پوره نه‌کړه».

د وحدت ګوند مشر نیوکه کوي، چې طالبانو یې په کابل او مزار شریف کې یو شمېر شتمنۍ او جایدادونه غصب کړې دي. هغه همداراز په کابل کې د «راه فردا» ټلوېزیون بندېدو ته هم اشاره وکړه چې دی یې بنسټګر دی او تازه یې طالبانو د خپرونو د بندېدو امر کړی دی.

دا لومړی ځل نه‌دی چې د طالبانو د حکومت له لوري د افغان سیاستوالو پر شتمنیو او جایدادونو د ولکې د ټینګولو یا د هغوی د غصب ادعاوې مطرح کېږي، بلکې تر دې وړاندې هم د پخواني جمهوري نظام د یو شمېر لوړپوړو چارواکو او سیاسي څېرو پر وړاندې ورته چلند شوی او د هغوی شتمنۍ د حکومت تر کنټرول لاندې راغلې دي.