طالبانو د «غیرقانوني نیونو» په نوملړ کې د افغانستان د شاملولو پرېکړه خواشینوونکې بللې

الجزیرې د سې شنبې په ورځ (د کب ۱۹مه) په افغانستان کې د کډوالو عالي کمشنرۍ د استازي عرفات جمال له قوله ویلي چې ستنېدونکې افغانان په ایران کې له ناامنۍ تښتي او داسي هېواد ته ځي چې له ګاونډي پاکستان سره په ترینګلتیا کې دی.

عرفات جمال زیاته کړې چې هره ورځ شاوخوا دوه زره کسان د ایران له پولو افغانستان ته ستنېږي. هغه ویلي: «دوی وايي چې د جګړې له هغو حالاتو تښتي چې په ایران کې ټول خلک ورسره مخ دي».

هغه زیاته کړې چې تر اوسه په ایران کې د افغانانو لپاره کوم ځانګړی خطر نه دی یاد شوی.

د نوموړي په وینا، تر دې دمه په روان کال کې شاوخوا ۱۱۰ زره افغانان له ایران نه وتلي دي.

هغه زیاته کړه چې دغه بیا ستنېدونکي کسان له یوې جګړې تښتي او بلې جګړې ته راځي، ځکه دوی داسې هېواد ته ستنېږي چې له ګاونډي پاکستان سره په شخړه کې دی. هغه وویل: «د دغو خلکو لپاره هېڅ ښه انتخاب نشته.»

وزارت ټینګار کړی چې طالبان باید د یرغمل شویو ډیپلوماسي پای ته ورسوي کنه نو له پایلو سره به یې مخ شي.

د یرغمل شویو کسانو په چارو کې د امریکا د ولسمشر د ځانګړي استازي دفتر افغانستان انټرنشنل ته په یوه لیکلي یادښت کې ټولو بهرنیو لوبغاړو ته خبرداری ورکړ چې که دوی په غیرقانوني ډول د امریکا وګړي ونيسي نو دوی به یې قیمت ورکړي.

امریکا د دوشنبې په ورځ طالبان د «غیر عادلانه نیونې د ملاتړ دولت » په توګه معرفي کړه. طالبان د ایران وروسته د غیر عادلانه نیونې د ملاتړ کونکو هیوادونو په لیست کې دوهمه اداره ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وویل چې طالبان د سیاسي ګټې ترلاسه کولو لپاره د ترهګرۍ تاکتیکونه کاروي. ښاغلي روبیو ټینګار وکړ چې دا چلند به د امریکا پر وړاندې کار ونکړي.

تر اوسه پورې طالبانو د امریکا د دې اقدام په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

د واشنګټن په وینا، د دوی درې تنه اوس مهال هم د طالبانو په زندانونو کې بندیان دي.

په تېرو میاشتو کې د نیول شویو امریکايي وګړو موضوع د واشنګټن او طالبانو ترمنځ د خبرو اصلي محور و.

د یرغمل شویو کسانو په چارو کې د امریکا ځانګړی استازی ادم بوهلر د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې د افغانستان لپاره د امریکا د پخواني استازي زلمي خلیلزاد سره کابل ته سفر وکړ او د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي سره یې د دې کسانو د خوشې کولو په اړه خبرې وکړې.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د یاد وزارت په مشرۍ د دایمي مېشتېدنې کمېټې د راستنو شوو کډوالو د دایمي استوګنې په موخه په نهو ولایتونو کې زرګونه استوګنیزې نمرې وېشلې دي.

د معلوماتو له مخې، په دغو نمراتو کې ۲۱۵۸ په کندهار، ۱۲۰۳ په ننګرهار، ۸۴۵ په لغمان، ۱۱۵۹ په کندز، ۵۰۶ په کونړ، ۱۱۴ په بامیان، ۴۸۴ په بلخ، ۱۰۰ په سمنګان او ۷۵ نمرې په میدان وردګ ولایت کې وېشل شوې دي.

وزارت زیاتوي چې د راستنېدونکو کډوالو د دایمي مېشتېدو لپاره د استوګنیزو نمراتو د وېش لړۍ روانه ده او پلان لري چې دا بهیر نورو ولایتونو ته هم وغځوي.

د خبرپاڼې له مخې، په دغو نویو ښارګوټو کې د عامه خدمتونو د برابرولو چارې هم پیل شوې دي، چې پکې د سړکونو جوړول، د ښوونځیو، جوماتونو، کلینیکونو او نورو اړینو تاسیساتو رامنځته کول شامل دي، څو راستنې شوې کورنۍ وکولای شي په مناسب چاپېریال کې دایمي استوګنه وکړي.

وزارت وايي، د استوګنیزو نمراتو وېش به د راستنو شوو کډوالو د ژوند په ښه کېدو کې مهم رول ولوبوي او هغوی ته به د سرپناه ترڅنګ د باثباته ژوند زمینه برابره کړي.

د همت غورځنګ په اعلامیه کې راغلي، په دې مراسمو کې د ښځو د حقونو فعالانې، د پوهنتونونو او ښوونځیو استادانې او د برازیل عام ولس ګډون وکړ او د افغان ښځو ملاتړ یې اعلان کړ.

اعلامیه کې راغلي:«ښځې د انسانیت ستنې او د ټولنې د عزت، پوهاوي او پرمختګ سرچینه ده. دوی باید د سیاست او نورو اهدافو د وسیلې پر ځای د برابر او کرامت لرونکي وګړي په توګه وپيژندل شي.»

غورځنګ د نړیوالو بنسټونو، د برازیل حکومت او نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه کړې چې د افغان ښځو د حقونو دفاع وکړي، د جنسیتي توپیر پېژندنه ومني او د ښځو له اساسي حقوقو څخه ملاتړ وکړي.

همداراز په اعلامیه کې ویل شوي چې «همت» غورځنګ د مارچ ۸، ۲۰۲۶ ورځ د ښځو د مدني مبارزې، عدالت او برابري لپاره د ژمنې ورځ بولي او یادونه یې کړې چې افغان ښځې هیڅکله د ظلم پر وړاندې خاموشې نه پاتې کېږي.

د افغانستان رسنیو د ملاتړ سازمان په اعلامیه کې ویلي چې د افغان کډوالو، په ځانګړې توګه د افغان خبریالانو روان وضعیت په پاکستان کې خورا اندېښمن دی. په اعلامیه کې راغلي چې د نړیوالو قوانینو سره سره افغانان په پاکستان کې د مجرمانو په څېر چلند سره مخ دي.

امسو زیاته کړې چې د پولیسو له‌خوا د افغانانو نیول او د کمپونو پر ځای زندانونو ته د هغوی لېږدول غیرانساني اقدامات دي. د سازمان په وینا، تر ټولو بوږنوونکې پېښه دا ده چې یوه افغان خبریاله د خپلې کورنۍ له دوو نورو ښځینه غړو سره درې ورځې مخکې د اسلام‌اباد په یو زندان کې بندي شوې ده. د امنیتي دلایلو له مخې د نوموړې خبریالې هویت نه‌دی افشا شوی، خو تر دې مخکې هم یوه بله افغان خبریاله ورته برخلیک سره مخ شوې وه.

سازمان ټینګار کړی چې دا خبریاله او لسګونه نور مسلکي کادرونه د خپل هېواد د ناوړه امنیتي وضعیت او د ژوند د ګواښونو له امله پاکستان ته پناه وړې ده، او پوښتنه کوي: «ایا د خپل ژوند د ژغورنې لپاره هجرت کول جرم دی؟»

امسو له پاکستاني حکومت غوښتي چې نیول شوې خبریاله او د هغې کورنۍ سملاسي خوشې کړي او د افغان خبریالانو پر وړاندې ځورونې پای ته ورسوي. همداراز، سازمان له ملګرو ملتونو او د خبریالانو د خوندیتوب نړیوالو بنسټونو غواړي چې د پناه‌غوښتونکو د حقونو د ساتنې لپاره پاکستاني حکومت باندې فشار راوړي.

اعلامیه پای کې له نړیوالې ټولنې، اروپا، امریکا او نورو هېوادونو کې مېشتو افغان خبریالانو، رسنیو او د رسنیو فعالانو غوښتنه کوي چې د بې‌عدالتۍ او بندي شویو خبریالانو ستونزې راپورته کړي او د عدالت غږ پورته کړي.